تصویری تازه از یک موضوع قدیمی

مستندی به نام فرزند سیا که به مرور خاطرات مبارزان و شکنجه‌هایی که از سر گذرانده بودند، اختصاص داشت. شاید بگویید خب این ایده بسیاری از مستندهایی بوده که در طول سال‌های بعد از انقلاب امکان پخش پیدا کرده‌اند و نباید کار آنچنان خاصی باشد. اما نکته‌ای که سازندگان این مستند به آن توجه ویژه داشته‌اند و تلاش کرده‌اند آن را در اثرشان هم تعمیم دهند، این است که همین قضیه به ظاهر «روشن» را از منظرهای مختلفی برای مخاطب بیان کرده‌اند و یکجانبه به قاضی نرفته‌اند. اگر مبارزی درباره شیوه شکنجه‌هایی مثل قپانی شدن، کشیدن ناخن و دندان، سر در آب فرو بردن و بلاهایی که سازمان اطلاعات و امنیت کشور آن زمان بر سرش آورده می‌گوید، در سوی دیگر ماجرا، شکنجه‌گری به نام علی‌اکبر دهقانی آمده تا درباره شکنجه‌هایی که روی مبارزان انجام داده، بگوید. در واقع همین روایت یک ماجرا از چند زاویه است که مستند را واجد یکی از عناصر داستانی یعنی «تعلیق» می‌کند که مخاطب را وا می‌دارد تا انتها آن را پیگیری کند. یکی از تکان‌دهنده‌ترین صحنه‌های این مستند جایی است که دهقانی در موزه عبرت (زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری) در میان ردیف بلند بالا و فشرده‌ای از انبوه تصاویر کسانی که توسط او و همکارانش زیر شکنجه کشته شده‌اند، عبور می‌کند و با تاسف و حیرت به انبوه کشته‌شدگان نگاه می‌کند در جایی می‌ایستد و تصویر یکی از کشته شدگان را به یاد می‌آورد و در‌باره او توضیحاتی می‌دهد که چگونه توسط یکی از همکارانش به شهادت رسیده است. در جای دیگر او به ابزار مورد علاقه‌اش در زمان شکنجه افراد اشاره می‌کند و این‌که دستور داشته‌اند افراد را تا رسیدن به نتیجه دلخواه و مورد نظر شکنجه دهند و زندانیان را اصطلاحا «بشکنند» که به گفته او بیشتر قتل‌ها در همین مرحله به وقوع می‌پیوسته است.

در این مستند همچنین تصاویرخانه یکی از سرکردگان ساواک نمایش داده می‌شود که به طرز ماهرانه‌ای از سوی وی به شکنجه‌گاه مخوفی برای مخالفان رژیم شاه تبدیل شده است؛ خانه‌ای دهشتناک که بی‌شباهت به لوکیشن فیلم‌های ترسناک و سرشار از خون و جنایت هالیوود نیست. سازندگان این مجموعه تلاش کرده‌اند از یک موضوع قدیمی، تصویری امروزی به دست دهند و در انجام این مهم تا حدود زیادی هم موفق بوده‌اند.

مهدی غلامحیدری