مهریه در اسلام

قرآن کریم در این آیه کوتاه به سه نکته اساسی اشاره کرده است: اولاً با نام صدقه یاد کرده است نه با نام مهریه، زیرا نشانه راستین بودن علاقه مرد است. دیگر این‌که با ملحق کردن ضمیر (هُنَّ) به این کلمه می‏خواهد بفرماید که مهریه به خود زن تعلق دارد نه پدر و مادر، مهریه مزد پرورش و شیردادن و تغذیه و خوراک او نیست. سوم این‌که با کلمه نحله کاملا تصریح می‏کند که مَهر هیچ عنوانی جز عنوانی تقدیمی و پیشکشی و عطیه و هدیه ندارد. (تفسیر فخر رازی، ج9، ص180) پس طبق گفته کسی که خالق ماست و خیلی خوب نیازها و شرایط روحی زن و مرد را می‌داند، مهریه، حق مسلم زن است اما نوعی پیشکشی و هدیه محسوب می‌شود. شاید اگر مراسم مهربران به جای چانه‌زنی برای بالابردن رقم، یک مراسم واقعی و بدون تعارف باشد، بسیاری از مشکلات بعد، به وجود نیاید. رقمی تعیین شود که مرد بتواند پرداخت کند. آن هم نه در مواقع دعوا و اختلاف! بلکه یا در همان ابتدای ازدواج و یا در اولین فرصت، به عنوان یک پشتوانه مالی برای همسر خود. این‌که مهریه به عنوان یک قرض سنگین همیشه بر گردن مرد خانواده احساس شود، نمی‌تواند ضمانت خوشبختی و آرامش در خانه باشد. اکنون بسیاری از حق و حقوق را می‌شود در زمان عقد اضافه کرد که پشتوانه بهتری از یک چک است و جایی برای سوءاستفاده هم باقی نمی‌گذارد.

باید و نباید‌های شرعی مهریه

مهریه چیزی است که در اسلام به زن تعلق می‌گیرد و طبق قوانین اسلام، باید و نبایدهایی دارد. اگر مردی مهریه‌ای را با نیت پرداخت نکردن، قبول کند حکم شرعی آن چیست؟ مثلا قبول چند هزار سکه طلا که حتی شاهدان عقد از نپرداختن آن در آینده نیز اطمینان دارند. در صورت صحیح بودن عقد، مقدار مهریه واقعی چقدر است؟ ابتدا باید توجه داشت که چنین نیتی اخلاقا صحیح نبوده و فردی که نیت نپرداختن مهریه را در ذهن خود می‌پروراند در روایات مانند سارق اعلام شده است (کافی، ج 5، ص 383)، اما با این وجود این ازدواج صحیح است و باید تمام مهریه پرداخت شود. اما برخی‌ فقها (آیت‌الله مکارم‌شیرازی) درباره مهریه‌های فوق‌العاده سنگین می‌گویند اگر به شکلی باشد که نشانه سفاهت مرد بوده یا قرینه بر عدم قصد جدی وی نسبت به پرداخت آن باشد، آن مهریه باطل است و به مهرالمثل تبدیل می‌شود. یعنی مهریه زن، معادل مهریه زنی مشابه او در آن منطقه و با همان شرایط خواهد بود. البته بعضی از علما نظرشان این چنین نیست و می‌گویند که به عهده مرد است، اما مردی که توانایی پرداخت سه سکه را هم ندارد چگونه 3000 سکه را خواهد پرداخت؟

گاه سئوال می‌شود که اگر زن مهرش را از شوهر بطلبد ولی او قادر به پرداخت آن نباشد، تکلیف چیست؟

تقریبا همه مراجع می‌گویند اگر شوهر بجز خانه و اثاث آن و چیزهای دیگری که به آن نیاز دارد ‌ یا در شان اوست چیز دیگری نداشته باشد، زن نمی‌تواند مهر خود را از او مطالبه کند، بلکه باید صبر کند تا او بتواند بدهی خود را بپردازد.

طبق گفته‌های فوق، مهریه بیش از حد توان اشتباه است اما اگر زنی مهریه‌اش را خواست و همسر نتوانست پرداخت کند، باید به اقساط راضی شود. پس رقم بالای آن هیچ ضمانتی برای خوشبختی زن نیست، بلکه فقط تمرینی برای صبر کردن و دریافت قطره‌چکانی دریایی است که سراب خوشبختی خواهد بود.