پایان یکه‌تازی برق 220 ولت

بسیاری از مناطق در کشورهای محروم و در حال توسعه، به خاطر دوری از مرکز یا قرارگیری در نواحی صعب‌العبور، از نعمت برق محرومند. در این میان، برخی سازمان‌های مختلف بین‌المللی بشردوستانه، نیروگاه‌های کوچک خورشیدی در این مناطق برقرار می‌کنند. این نیروگاه‌ها می‌توانند انرژی الکتریکی با ولتاژ پایین (معمولا 12 ولت) را برای روشنایی بخشی به خانه‌ها با استفاده از لامپ‌های کم مصرف ال.ای.دی فراهم کنند. همین روند می‌تواند به عنوان سرمشقی برای شهرهای برخوردار از برق قرار گیرد و در مسیر شبکه انتقال نیرو باشد.

چندین دهه است سیستم انتقال برق از نیروگاه به مصرف‌کننده تغییر چندانی نکرده است. به این ترتیب که برق در نیروگاه تولید می‌شود و از طریق خطوط نه چندان کارآمد کابلی به خانه ما می‌رسد. سیستم کابلی از این جهت ناکارآمد است که چیزی حدود 6 درصد انرژی در این میان تلف می‌شود، اما این تنها ایراد سیستم نیست.

در بیشتر نقاط دنیا، اکثر وسایل برقی با ولتاژ حدود 220 ولت کار می‌کنند. حتی بسیاری از افرادی که خانه‌های خود را به سیستم تامین انرژی خورشیدی مجهز می‌کنند، باز هم از مبدل‌هایی برای تبدیل ولتاژ پایین تولیدی به ولتاژ معمولی استفاده می‌کنند.

اما مساله این است که طی این چند دهه و به دلیل بحران جهانی ناشی از کمبود منابع انرژی و نیز آلودگی‌های محیط زیست، تلاش‌های زیادی برای طراحی و تولید محصولاتی با مصرف کمتر انرژی به عمل آمده است. برای نمونه امروزه بسیاری از تجهیزات الکترونیکی ما نیازمند ولتاژ پایین حدود 12 ولت هستند. با ورود انواع نمایشگرهای ال.ای.دی، لامپ‌های ال.ای.دی و نیز انواع گوشی‌های هوشمند و تبلت، تامین انرژی این دستگاه‌ها با ولتاژ معمولی، چیزی جز اتلاف انرژی نیست، زیرا همان‌طور که هر روز با این وسایل سر و کار دارید، می‌بینید که استفاده از چنین تجهیزاتی نیازمند استفاده از آداپتور و شارژرهایی است که ولتاژ معمول را به جریان 12 ولت تبدیل می‌کنند.

نکته مهم اینجاست که اگر بتوان در هر خانه یک سیستم مجزا مبتنی بر جریان 12 ولتی راه‌اندازی کرد، نیاز به مصرف برق از شبکه سراسری به طور قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند. این امر نه تنها به کاهش هزینه‌های جاری خانوار (و اداره‌ها و سازمان‌ها) می‌انجامد، بلکه به علت کاهش فعالیت نیروگاه ها، می‌تواند اثرات سودمندی بر محیط زیست داشته باشد؛ از آنجا که بیشتر نیروگاه‌ها از سوخت‌های فسیلی برای تولید برق استفاده می‌کنند، کاهش تقاضا به معنای کاهش مصرف این سوخت‌ها و در نتیجه کاهش آلاینده‌های تولیدی توسط نیروگاه‌ها خواهد بود.

در حال حاضر بسیاری از صاحبان خانه‌ها بویژه در کشورهای توسعه یافته به بهره‌گیری از انرژی خورشیدی روی آورده‌اند. یکی از اقداماتی که در این زمینه اجرا می‌شود، طراحی و نصب یک سیستم برق‌رسانی ثانویه در این خانه‌ها است که می‌تواند جریان 12 ولت را به صورت مستقیم و از طریق پریزهایی ویژه در اختیار ساکنان خانه‌ها قرار دهد. به این ترتیب مثلا برای شارژ وسایل مختلف الکترونیکی دیگر نیازی به شارژر نخواهد بود.

بسیاری از مناطق دورافتاده و محروم دنیا که از شبکه مخابراتی تلفن ثابت محروم بوده‌اند، به جای احداث شبکه‌های سیمی مخابراتی، به طور مستقیم به سراغ شبکه‌های تلفن همراه رفته‌اند. این جهش می‌تواند درس‌هایی برای ما به همراه داشته باشد. وابستگی کنونی به شبکه سراسری انتقال نیرو، به خاطر ناکارآمدی آن، نه تنها هزینه‌های مادی زیادی ایجاد می‌کند، بلکه صدمات زیادی به محیط زیست وارد می‌کند. در مقابل ساخت شبکه‌های داخلی و مستقل تولید و مصرف نیرو (مثل نیروگاه‌های خورشیدی خانگی) می‌تواند تا حد زیادی جلوی ضررهای بیشتر ناشی از این ناکارآمدی سنتی را بگیرد.

مجله فوکوس / مترجم: صالح سپهری‌فر