مجازات ترمیمی چیست؟

محسن عباسی، کارشناس ارشد حقوق و مترجم، در تشریح و تعریف عدالت ترمیمی می‌گوید: در این روش افرادی که دچار بزه شده‌اند و به عنوان مثال جرم آنها شامل ضرب و جرح طرف مقابل بوده است، برای مدت معینی وادار به حضور در کنار آن فرد می‌شوند تا از نزدیک ببینند که چه اتفاقی برای فردی می‌افتد که آنها به او ضربه وارد کرده‌اند.

به گفته این کارشناس ارشد حقوق، اگر بر اثر بی‌مبالاتی و درگیری و ضرب و جرح فردی دست طرف مقابل را از کار بیندازد، باید برای مدت معینی در منزل او یا محیط کار او حاضر شود تا ببیند که این فرد دیگر نمی‌تواند مثل سابق از دست خود برای کارهای روزمره استفاده کند.

در واقع در عدالت ترمیمی جرم نقض روابط فردی و میان‏فردی است و چنین گسستگی‌ای مستلزم جبران است.

بد نیست به این نکته اشاره کنیم که مبنای عدالت ترمیمی هم‌اکنون در بسیاری از کشورها با نوساناتی پذیرفته شده است. برای مثال، در نیوزیلند مبنای واکنش نسبت به بزهکاری خردسالان، رویکرد ترمیمی است؛ چنان‌که عدالت ترمیمی در برخی کشورها به طور جزئی پذیرفته شده است. نکته قابل ذکر دیگر این است که عدالت ترمیمی حداقل چهار روش شناخته شده برای اجرا دارد که به اصطلاح به آنها برنامه‏ها یا رویه‏های ترمیمی می‏گوییم.

میانجیگری، روش حلقه‏ها یا محافل، نشست گروهی خانوادگی و هیات‌های ترمیمی جامعه‏های محلی از آن جمله است. ساده‏ترین آن میانجیگری است که روشی است برای حل و فصل میان بزه‏دیده و بزهکار با کمک یک نفر میانجی.

در اینجا یک نفر میانجی نقش ارتباطی را ایفا و در درجه اول سعی می‌کند با بزهکار ارتباط برقرار کند و در صورتی که موافقت او را برای دخالت در برنامه ترمیمی جلب کرد، به سراغ بزه‏دیده می‏رود و مراحل دیگر را طی می‏کند. ممکن است حلقه شرکت‏کنندگان در برنامه میانجیگری افزایش پیدا کند؛ مثلا شامل خانواده بزه‏دیده، گروه دوستان، اعضای جامعه محلی و برخی نهادهای غیردولتی شود که هر کدام از اینها برنامه‏های دیگری پیش‏رو دارند که حسب مورد عنوان حلقه‏ها یا محافل و امثال اینها به آنها اطلاق شد.

تفاوت اساسی یک فرآیند ترمیمی با یک فرآیند رسیدگی کیفری سنتی در این است که نتیجه در فرآیند رسیدگی کیفری سنتی اصولا محکومیت یا برائت است. در این رسیدگی اصولا یک نفر بازنده و یک نفر برنده می‏شود، اما در یک فرآیند ترمیمی اصولا توافق مدنظر است. در اینجا دو نفر یا چند نفر با همدیگر به توافق می‏رسند که چه اقدامی برای ترمیم امور تخریب شده ناشی از جرم انجام شود.