رکود اقتصادی به آخر خط رسید

بر اساس این گزارش، تولید ناخالص داخلی واقعی ایران که در خرداد سال 92 به حدود 45 هزار و 900 میلیارد تومان رسیده بود، در پایان سه ماهه نخست سال جاری به بیش از 48 هزار میلیارد تومان رسیده است و این یعنی اقتصاد ایران طی مدت یاد شده 4.6 درصد بزرگ‌تر شده است که می‌تواند نوید خوبی برای فعالان و تمام اقتصاد ایران باشد. این آمار البته از تمام پیش‌بینی‌ مسئولان دولتی فراتر بود.

وزیر اقتصاد اولین مسئول دولتی بود که از رشد مثبت اقتصادی ایران خبر داده و گفته بود: اولین برآوردهای مقدماتی حکایت از مثبت شدن رشد اقتصادی در سه ماهه اول سال 93 دارد که هر چند این نرخ رشد کوچک است، اما نشانه‌های خوبی از سیر خروج از رکود را نشان می‌دهد.

محمدباقر نوبخت، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور در این باره گفته بود: پیش‌بینی ما این است که تا پایان شش ماه اول سال بیش از یک درصد رشد اقتصادی و تا پایان سال این رشد به 2 درصد برسد.

البته برآورد دیگری بدون ذکر منبع از سوی نهاوندیان، رئیس دفتر رئیس‌جمهور شده بود. وی برآورد نرخ رشد چهار ماه نخست امسال را بالای 2 درصد اعلام و ابراز امیدواری کرد تا پایان امسال این متغیر رشد بیشتری داشته باشد. در واقع شاید خوشبین‌ترین فرد در دولت یازدهم رشد مثبت 4.6 درصدی اقتصاد ایران در سه ماهه اول امسال را تصور نمی‌کرد.

لازم به ذکر است که تولید ناخالص داخلی در فصل اول سال ۱۳۹۲ نسبت به رقم مشابه سال 91 معادل 4.1 درصد کاهش یافته بود.

لکوموتیوهای اقتصاد ایران

طبق این گزارش، برآورد ارزش افزوده فعالیت‌های مختلف اقتصادی در سه ماه اول امسال نشان‌دهنده آن است که علت عمده افزایش نرخ رشد تولید ناخالص داخلی را باید در افزایش رشد ارزش افزوده فعالیت‌های نفت، صنعت، بازرگانی، رستوران و هتلداری و خدمات موسسات پولی و مالی به عنوان لکوموتیوهای اقتصادی ایران جستجو کرد.

در سه ماهه اول سال 93، سهم ارزش افزوده هر یک از این فعالیت‌ها در نرخ رشد 4.6 درصدی تولید ناخالص داخلی به ترتیب 0.7، 1.5 و 0.6 درصد برآورد شده است.

گروه صنایع و معادن در سه ماه نخست امسال از نرخ رشد 8.1 درصد برخوردار بوده که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل 15.1 درصد افزایش یافته و در نتیجه سهمی معادل 2 درصد از نرخ رشد 4.6 درصد اقتصاد را در دوره مورد بررسی به خود اختصاص داده است. در گروه صنایع و معادن، ارزش افزوده بخش‌های «صنعت»، «معدن»، «آب و برق و گاز» و «ساختمان» به ترتیب نرخ رشد 10 درصد، 10.5 درصد 11.7 درصد و 2.1 درصدی را به خود اختصاص داده‌اند.

گروه خدمات با سهمی معادل 2.2 درصد بیشترین سهم از نرخ رشد 4.6 درصدی تولید ناخالص داخلی در دوره سه ماه نخست سال 93 را به خود اختصاص داده است. نرخ رشد این گروه در سه ماهه اول سال 93 به 3.7 درصد رسید که نسبت به دوره مشابه سال قبل 4.8 درصد افزایش یافته است.

رشد مثبت تمام بخش‌ها

بر این اساس می‌توان گفت که اقتصاد ایران پس از یک دوره رکود طولانی، در فصل اول سال ۱۳۹۳ بهبودی معنی دار را تجربه کرده است. در بررسی رشد ارزش افزوده بخش‌های مختلف این نکته حائز اهمیت است که تمام گروه‌های عمده اقتصادی (اعم از کشاورزی، نفت، صنایع و معادن و خدمات) در سه ماهه اول امسال از رشد مثبت برخوردار بوده‌اند. این در حالی است که در فصل اول سال ۱۳۹۲، به جز گروه کشاورزی، دیگر گروه‌های عمده با رشد منفی ارزش افزوده مواجه بودند.

بانک مرکزی در گزارش خود آورده است، عمده‌ترین منابع آماری به منظور محاسبه اقلام هزینه ناخالص داخلی را منابعی نظیر طرح آماری بودجه خانوار در مناطق شهری ایران (اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی)، پرداختی‌های خزانه‌داری کل کشور (وزارت امور اقتصادی و دارایی)، آمار صادرات و واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران و آمار تراز پرداخت‌های خارجی کشور (بانک مرکزی) تشکیل می‌دهند.

لازم است به این نکته توجه شود اقتصاد ایران در دو سال گذشته با نرخ رشد منفی مستمر مواجه بوده است، پس رشد مثبت ایجاد شده که جای خوشحالی و امیدواری دارد، علاوه بر دلالت بر شروع دوره رونق نسبی، به این معنی است که اقتصاد ایران مسیر بهبود و بازیابی توان از دست رفته خویش را می‌پیماید. مقایسه ارقام تولید ناخالص داخلی به‌قیمت پایه (1383=100) در فصل اول سال‌های 91 (478739 میلیارد ریال)، 1392 (459252 میلیارد ریال) و 93 (480491 میلیارد ریال) نشان می‌دهد که در فصل اول سال 1393 تولید ناخالص داخلی کشور به‌قیمت پایه (1383=100) توانسته است افت صورت گرفته طی دو سال اخیر را جبران کند.

ضمنا مقایسه آمار تولید ناخالص داخلی بدون نفت (به‌قیمت پایه 1383=100) نشان می‌دهد تولید ناخالص داخلی بدون نفت که از 415438 میلیارد ریال در سه‌ماهه اول سال 1391 به 409811 میلیارد ریال در سه‌ماهه اول سال 1392 کاهش یافته بود، در سه‌ماهه اول سال 1393 به 428014 میلیارد ریال افزایش یافته که در مقایسه با رقم مشابه در سال 1392 و 1391 به‌ترتیب 4.4 و 3 درصد افزایش نشان می‌دهد، بنابراین می‌توان گفت که بخش غیرنفتی اقتصاد از بهبود بیشتری برخوردار شده و سهم بخش غیرنفتی اقتصاد افزایش یافته است.

اندازه اقتصاد ایران هنوز به سطح سال 90 نرسیده است

در عین حال باید توجه داشت که باوجود رشد 4.6 درصدی تولید ناخالص داخلی در فصل اول سال 1393 نسبت به رقم مشابه سال قبل و ورود اقتصاد کشور به مرحله رونق اقتصادی، سطح تولید در فصل اول سال 1393 به‌میزان 8.7 درصد پایین‌تر از رقم مشابه در فصل اول سال 1390 بوده و کماکان ظرفیت فعال نشده (خالی) قابل توجهی در اقتصاد وجود دارد.

با وجود این، شروع رشد مثبت اقتصادی کنار کاهش قابل ملاحظه تورم نشان می‌دهد که اقتصاد ایران طی یک سال گذشته در جهت صحیح گام برداشته است و این امیدواری وجود دارد که با استمرار سیاست‌های صحیح و ثبات‌بخش اقتصادی و بهبود فضای کلی اقتصاد و کسب و کار، شاهد ادامه و تقویت این روند و بهبود هرچه بیشتر عملکرد فعالیت‌های اقتصاد کشور باشیم.