دارونشانی

قرن‌هاست بشر از داروهای مختلف برای درمان بیماری‌های خود استفاده می‌کند. تا پیش از اختراع سرنگ، داروها بیشتر خوراکی بود و تنها برخی از آنها روی پوست مورد استفاده قرار می‌گرفت. اختراع سرنگ پیشرفتی سریع را در زمینه تولید داروهای مختلف تزریقی به وجود آورد.

کد خبر: ۷۱۱۷۵۴

با این حال داروهای خوراکی یا تزریقی یک نقطه ضعف اصلی دارند و آن هم نشانه‌نگرفتن یک بخش مشخص در بدن است. داروهای تزریقی از طریق سیستم گردش خون در تمام نقاط بدن پخش می‌شود و به این ترتیب ضمن رسیدن به بافت یا اندام مورد نظر، تاثیری بر سایر بخش‌های بدن می‌گذارند. داروهای خوراکی نیز مانند داروهای تزریقی، وارد سیستم هاضمه شده و پس از آن به بخش‌های مختلف بدن می‌روند. مشکل اینجاست که داروها معمولا عوارضی جانبی دارند که بیشتر به خاطر همین گستره پخش آنها است. برخی از این عوارض جانبی بسیار زیانبار و حتی مرگبار است. برای نمونه برخی داروها موجب تجمیع مواد مضر در کبد و حتی کاهش توان سیستم ایمنی بدن می‌شود. شاید تنها راه جلوگیری از این زیان‌ها را بتوان در استفاده از شیوه‌ای برای انتقال دارو به نقطه مورد نظر در بدن و جلوگیری از انتقال آن به بخش‌های دیگر دانست. با این که تا سال‌ها این امر ممکن نبود، امروزه به لطف پیشرفت‌های صورت‌گرفته در حوزه‌های مختلف علوم می‌توان این کار را به شکلی نسبتا موثر به انجام رساند.

دارونشانی چیست؟

دارونشانی (Targeted Drug Delivery) یا «انتقال هدفمند دارو» که گاهی «انتقال هوشمند دارو» نیز نامیده می‌شود، به شیوه‌هایی اطلاق می‌گردد که توسط آن، غلظت دارو در بخشی خاص از بدن نسبت به بخش‌های دیگر بیشتر شود. به کلامی دیگر، با این شیوه‌ها می‌توان مواد موثر موجود در دارو را به نواحی مشکل‌دار رساند و تا حد زیادی از عوارض جانبی ناشی از واکنش این مواد در بخش‌های دیگر کاست.

دانشمندان در دارونشانی به عوامل مختلفی دقت می‌کنند که ویژگی‌های دارو، اثرات جانبی، مسیری که باید برای انتقال دارو طی شود، بخش هدف گرفته شده و نیز نوع بیماری ازجمله مهم‌ترین این عوامل است.

اصلی‌ترین حوزه‌ای که دارونشانی در آن مورد استفاده قرار گرفته، برای بهبود عملکرد شیوه‌های مختلف ترمیم بافت است. از آنجا که برای ترمیم بافت‌هایی نظیر بافت‌های قلبی ـ عروقی باید مقدار مشخصی دارو را در یک بازه طولانی‌مدت به بدن فرد تزریق کرد و این داروها می‌تواند اثراتی زیانبار برای کارکرد بخش‌های مختلف بدن وی داشته باشد، با دارونشانی می‌توان از این تاثیرات مخرب کاست. دیابت نیز حوزه دیگری است که در حال حاضر دارونشانی در آن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دارونشانی پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و نوعی حوزه بین رشته‌ای محسوب می‌شود که افرادی با تخصص‌های مختلفی همچون شیمی، زیست‌شناسی و مهندسی در گسترش آن دخیل بوده‌اند. البته با وجود مزایای زیاد دارونشانی، هنوز موانع زیادی در مسیر گسترش این شیوه درمانی وجود دارد. شاید اصلی‌ترین مانع موجود را بتوان هزینه بالای این شیوه دانست.