هر کسی کار خودش

از آن پس همه به این فکر افتادند که چرا برای درمان سرماخوردگی ساده، معده‌درد خفیف، ضعف و حالت تهوع، کبودی و قرمزی نقطه‌ای از بدن و... به پزشک مراجعه کنند و وقت و پول‌شان را هدر بدهند؟ این داروها درست همان داروهایی است که در آخرین نسخه فلان پزشک برای خود یا دوستان و آشنایان دور و نزدیک تجویز شده بود. پس، می‌توان با ادامه مصرف همان داروها، بدون صرف هزینه اضافی و دردسر اضافی درمان شد؛ اما چرا خوددرمانی خطرناک است؟

دوز دارو: نخستین مشکل پدیده خوددرمانی، مصرف داروها بدون توجه به دوز آنهاست. این مسأله ممکن است از عوارض خفیف تا حاد و کشنده‌ای مانند مسمومیت‌های دارویی و آسیب به کبد و کلیه‌ها را به دنبال داشته باشد.

مدت زمان مصرف: هر دارو باید برای مدت مشخصی مصرف شود و پس از طی آن دوره، مصرف آن متوقف شود یا دوز آن را پزشک تغییر بدهد. بنابراین مصرف طولانی‌مدت و کنترل‌نشده دارو مشکل را چندبرابر خواهد کرد.

تداخل دارویی: مصرف بعضی داروها با بعضی‌های دیگر بسیار خطرناک و حتی کشنده است. مسأله تداخل دارویی را فقط متخصص تشخیص می‌دهد؛ بنابراین مصرف دارو بدون تجویز متخصص ممکن است فرد را تا پای مرگ پیش ببرد.

سن مصرف: بعضی از داروها باید متناسب با سن فرد تجویز شود، یا دارویی با همان اثر اما از نوعی دیگر انتخاب شود که این مسأله نیز تنها به عهده پزشک است.

حساسیت دارویی: بعضی افراد ممکن است به بعضی داروها اعم از کپسول، آمپول، شربت و... حساسیت داشته باشند؛ اما این مسأله را ندانند. نمونه بسیار رایج آن حساسیت به پنی‌سیلین است. بنابراین در صورت مصرف دارویی که به آن حساسیت دارید، دچار شوک خواهید شد. این شوک گاهی ممکن است به قیمت جان‌تان تمام شود.

اثر منفی بر سایر بخش‌ها: مصرف بعضی داروها اگرچه ممکن است بعضی مشکلات را برطرف کند، احتمال دارد برای بخش‌های دیگر بدن فرد خطرناک باشد؛ برای مثال مصرف آسپرین اگرچه ممکن است هزار و یک خاصیت داشته باشد، مصرف آن برای افرادی که دچار مشکل معده هستند یا خون آنها به هر دلیل رقیق است، مناسب نیست.

ازخودمراقبتی تاوسواس: بحث‌مان «وسواس» نیست. بعضی افراد علاقه به دیدار با پزشک دارند. آنها بیشتر اوقات از خواص همه داروها آگاه هستند و به محض این که پزشک لب باز می‌کند تا درباره مصرف فلان دارو یا به‌ همان آمپول حرفی بزند، کاتالوگ دارو را برایش توضیح می‌دهند. این افراد دچار وسواس هستند و بیشتر از هر چیز نیاز به مراجعه به متخصص اعصاب و روان دارند. خودمراقبتی اما بحث دیگری است. برای مثال خانمی که به‌درستی یاد گرفته خودش را معاینه کند، می‌تواند خطر ابتلا به سرطان سینه را تا حد چشمگیری کاهش دهد.

فردی که هیچ مشکل گوارشی ندارد، اما از مصرف فست‌فودها دوری می‌کند یا والدینی که از همان کودکی به فکر اضافه‌وزن کودک‌شان هستند و رژیم غذایی سالمی برای او برنامه‌ریزی می‌کنند، به سلامت خود و خانواده‌شان اهمیت می‌دهند.

بنابراین می‌توان نقطه مقابل خوددرمانی را خودمراقبتی دانست. در نگاه اول، شخص بدون آگاهی از خطرهای پیش‌رو خودش را هر لحظه به بیماری و حتی مرگ نزدیک می‌کند و در نگاه دوم، شخص با نگاه درست، اما به دور از وسواس برای سلامت خود و خانواده‌اش سرمایه‌گذاری می‌کند. همیشه مراقبت خودتان باشید، اما خوددرمانی نکنید.

دکتر اصغر صفرزاده / متخصص داخلی و دبیر علمی انجمن آندوسکوپیست‌های ایران