از «سیب» بپرسید

دکتر آزاده فهیمیان ‌/‌ متخصص اطفال

سن شایع کم‌خونی در کودکان بین شش‌ماهگی تا دوسالگی است. بنابراین در این فاصله زمانی باید به مساله کم‌خونی کودکان حساس بود. کم‌خونی اصولا به دو دلیل ایجاد می‌شود. نخست ممکن است بیماری مادرزادی باشد؛ برای مثال به دلیل مشکلی که در مغز استخوان وجود دارد. دوم این‌که بیماری ثانویه باشد. به این معنا که کودک به دلیل تغذیه نامناسب دچار کم‌خونی شود. به هر علتی که کم‌خونی ایجاد شود، باید به متخصص مراجعه کنید تا مشکل کودک هرچه زودتر شناسایی و روند درمان آغاز شود. در کم‌خونی ثانویه، مشکلاتی مانند کمبود آهن، اسید فولیک و ویتامین 12 Bدر میان است. در مواردی هم دریافت این ترکیب‌ها کافی است و ممکن است عاملی دیگر، مانع جذب آهن شود.

یکی از راه‌های جلوگیری از کم‌خونی، تغذیه نوزاد با شیر مادر است. اما شیر مادر نمی‌تواند همه نیازهای کودک را تامین کند. بنابراین لازم است در کنار مصرف شیر مادر قطره آهن نیز به کودک داده شود. از نشانه‌های شاخص کم‌خونی می‌توان به رنگ‌پریدگی، بی‌قراری، بی‌اشتهایی و کاهش مهارت یادگیری اشاره کرد.

برای دادن قطره آهن به کودکان باید به چند نکته دقت کرد. نخست این‌که قطره آهن و میزان مصرف آن را متخصص اطفال باید تعیین کند. در حین دادن قطره باید روش خاص آن را رعایت کنید.

به این دلیل که قطره آهن ممکن است به دندان‌های کودکان آسیب برساند، باید آن را کاملا در انتهای حلق کودک بریزید. برای آن‌که قطره آهنی که به فرزندتان می‌دهید اثر مناسبی داشته باشد، باید از شیر دادن به نوزاد، یک ساعت قبل و یک ساعت بعد از دادن قطره آهن پرهیز کنید. معمولا قطره آهن از 15 روز بعد از تولد نوزاد برای او تجویز می‌شود. این قطره گاهی همزمان حاوی ویتامین A و D است. مقدار مصرف این قطره را باید متخصص تجویز کند. این قطره باید تا پایان دوسالگی به کودک داده شود.

البته از هفت‌ماهگی به بعد با توجه به این‌که کودک از غذای کمکی استفاده می‌کند، می‌توان به تدریج مصرف قطره آهن را کاهش داد. البته این مساله هم کماکان باید با تجویز متخصص باشد؛ زیرا ممکن است کودک باز هم به قطره نیاز داشته باشد.

مهرنوش. ب هستم. از اصفهان پیامک می‌زنم ( 09130000283). پسر یک‌ساله‌ای دارم که با وجود تلاشی که کرده‌ام، هنوز نتوانسته‌ام او را از پستانک بگیرم. می‌دانم که ادامه استفاده از پستانک ممکن است شکل دندان‌های او را تغییر دهد. از طرفی شنیده‌ام استفاده از پستانک ممکن است از نظر روانی نیز اختلال‌هایی در او ایجاد کند. می‌خواستم بدانم که این مسائل چقدر درست است؟ از طرفی فرزند من به‌طور مناسب نیز وزن نمی‌گیرد. دلیل این مساله هم ممکن است وابستگی او به پستانک باشد؟

دکتر شاداب صفرزاده‌/‌ دندان‌پزشک و متخصص زیبایی ترمیمی

استفاده طولانی‌مدت از پستانک باعث تغییر وضع فک پایین کودک می‌شود و باز نگه‌داشتن دهان به مدت طولانی نیز الگوی رویشی دندان‌ها را تغییر می‌دهد. این مساله با ایجاد اختلال در رویش دندان‌های جلویی، فضایی باز بین دندان‌های بالا و پایین به وجود می‌آورد و در رویش ردیفی دندان‌ها هم اختلال ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، این مساله باعث ایجاد قوس دندانی فک بالا می‌شود. تا سه‌سالگی هنوز دندان‌های شیری به‌طور کامل نروییده‌اند؛ بنابراین اتفاقاتی که به آن اشاره کردیم و اختلال ساختار دندانی که در نظر گرفته می‌شوند، کاملا به چشم نمی‌آید. اما پس از طی دوره رویش دندان شیری، یعنی بعد از سه تا شش سالگی که دندان‌ها کامل رشد کرده‌اند، اختلال در ساختار به دلیل مکیدن پستانک دیده می‌شود. البته بعضی از پژوهش‌ها نشان می‌دهد با قطع عادت مکیدن انگشت قبل از شروع دوره دندانی مختلط (یعنی حدود شش‌سالگی) و رویش دندان‌های جلویی، این مشکل برطرف می‌شود و فضا بسته خواهد شد. اما شرط مهم درباره رفع این مشکل قطع عادت مکیدن پستانک در اسرع وقت است.

اما مساله دیگری که در این بین وجود دارد، مساله «مکیدن انگشت» است. این مساله نیز شبیه به مکیدن پستانک است. در واقع این حرکت هم ممکن است در ساختار دندان‌ها اختلال ایجاد کند. بنابراین اگر فرزند شما هنوز به عادت مکیدن پستانک یا انگشت وابسته است، باید مساله را حل کنید.

در سوال‌تان اشاره کردید که با وجود تمهیداتی که انجام داده‌اید، هنوز موفق نشده‌اید این عادت را از بین ببرید. بنابراین بد نیست با روانپزشک اطفال و دندان‌پزشک مشورت کنید تا مساله مکیدن پستانک را حل کنید. مساله وابستگی به پستانک نه تنها ممکن است ساختار دندانی کودکان را دچار اختلال کند، بلکه ممکن است از دیدگاهی وابستگی روانی محسوب شود و برای کودک مشکلاتی به بار بیاورد. علاوه بر این‌که این عادت امکان غذا خوردن مناسب را نیز از کودکان می‌گیرد و باعث لاغری‌شان می‌شود. بعضی مطالعات نیز نشان می‌دهد مکیدن پستانک ممکن است زمینه‌ساز ایجاد عفونت‌های گوش در نوزادان و کودکان باشد. بنابراین باید با مراجعه به متخصصانی که به آنها اشاره شد، مشکل را برطرف کنید.