طرح بزرگ قرآنی 1448

پرسش پیامکی:

خداوند متعال د رآیه 11 سوره حجرات کدام یک از رفتارهای زیر را مورد نکوهش قرار داده است؟

1 ـ تمسخر دیگران

2 ـ یکدیگر را با القاب زشت مورد خطاب قرار دادن

3 ـ هر دو مورد

تمسخر و تحقیر دیگران

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسَی أَن یَکُونُوا خَیْرًا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسَی أَن یَکُنَّ خَیْرًا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَکُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ وَمَن لَّمْ یَتُبْ فَأُولَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ (١١)

ای اهل ایمان! نباید گروهی گروه دیگر را مسخره کنند، شاید مسخره‌شده‌ها از مسخره‌کنندگان بهتر باشند، و نباید زنانی زنان دیگر را [مسخره کنند] شاید آنان بهتر از اینان باشند، و از یکدیگر عیب‌جویی نکنید و یکدیگر را با لقب‌های ناپسند صدا نزنید؛ بسیار بد است که بر کسی پس از ایمان، نام کفرآمیز بگذارید. و کسانی که [از این امور ناهنجار و زشت] توبه نکنند ستمکارند (حجرات، 11)

توضیح: یکی از ناپسندترین صفات اخلاقی، تمسخر و طعنه زدن به دیگران است که ریشه در تکبر و خودبزرگ‌بینی دارد. از نظر اسلام، ملاک برتری انسان‌ها بر یکدیگر، تقواست و کسی جز خدا از میزان تقوای اشخاص آگاه نیست. بنابراین احدی نمی‌تواند خود را برتر از دیگران دانسته و آنان را تحقیر یا مسخره کند. در آیه مذکور به همین دلیل به نهی از تمسخر دیگران اشاره شده است.

قرآن در آیه 67 بقره تمسخر را صفت جاهلان می‌داند؛ زیرا تنها کسی افراد فرودست خود را مورد طعنه و استهزا قرار می‌دهد که فضل و مراتب انسان‌ها را از دریچه امتیازات موهوم و نابخردانه در دنیا بداند.

شایان توجه است که در این آیه به انواع مسخره کردن اشاره شده که نشان دهنده رواج بیشتر این نوع تمسخرها در میان مردم است: 1ـ مسخره کردن اقوام دیگر؛ مانند تمسخر نژاد، قبیله، گویش یا شهر دیگران. 2ـ مسخره کردن زنان نسبت به هم. 3ـ صدا زدن افراد با لقب‌های ناپسند و خردکننده.

آیات متناسب: همزه، 1/ بقره، 67 / مطففین، 29 و 30.

حدیث: پیامبر اکرم(ص): «مَنْ أذَلَّ مُؤمِناً أذَلهَّ اللّه؛ کسی که مؤمنی را خوار شمارد، خدا او را ذلیل خواهد کرد.» امالی طوسی: ص 182، ح 306.

تار و پود موج این دریا به هم پیوسته است

می‌زند بر هم جهان را، هر که یک دل بشکند