طرح بزرگ قرآنی 1448

پرسش پیامکی:

در آیه 180 سوره آل‌عمران به کدام رذیله اخلاقی اشاره شده است؟

1 ـ بخل/ 2 ـ حسد/ 3 ـ ریاکاری/

بخل و حرص

وَلَایَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَیْرًا لَّهُم بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ سَیُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَلِلَّهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ (180)

کسانی که خدا به آنچه از فضلش به آنان داده بخل می‌ورزند، گمان نکنند که آن بخل به سود آنان است، بلکه آن بخل به زیانشان خواهد بود. بزودی آنچه به آن بخل ورزیدند در روز قیامت گردنبند گردنشان می‌شود و میراث آسمان‌ها و زمین فقط در سیطره مالکیت خداست، و خدا به آنچه انجام می‌دهید آگاه است (آل‌عمران، 180)

توضیح: اسلام، به همان میزان که بر سخاوت و انفاق به عنوان یک فضیلت متعالی تأکید کرده، از بخل و تنگ‌چشمی نیز نهی کرده است. مهم‌ترین زمینه‌های ایجاد بخل در انسان دو چیز است: 1ـ فریفته شدن به دارایی‌های دنیوی: حب دنیا و مال‌دوستی سبب می‌شود تا فرد بخیل نتواند براحتی از مال خود گذشت کرده و آن را به دیگران ببخشد. 2ـ باورنداشتن به قدرت خدا: گاه نیز فرد بخیل از ترس فقر و نداری در آینده از انفاق خودداری می‌کند. خداوند کریم به این عامل در آیه 268 بقره اشاره کرده و فرموده است:

«شیطان، شما را (هنگام انفاق) به فقر و تهیدستی وعده می‌دهد و به فحشا (و زشتی‌ها) امر می‌کند؛ ولی خداوند وعده آمرزش گناهان و فزونی اموال به شما می‌دهد و خداوند، قدرتش وسیع است و به هرچیز داناست.»

در آیه مذکور، تأکید شده که انسان‌های بخیل گمان نکنند که بخل و امساک آنان موجب سود بیشتر آنها خواهد شد؛ بلکه در دنیا و آخرت به زیانشان تمام خواهد شد.

گفتنی است در قرآن کریم برای مفهوم بخل، از واژه‌های دیگری چون «شُحّ: تنگ‌چشمی» نیز استفاده شده است.

آیات متناسب: حشر، 59 / محمد، 47 / نساء، 37.

حدیث: امام علی(ع): «عَجِبتُ لِلبَخیل ...فَیَعیشُ فِی‌الدُّنیا عَیْشَةَ اْلفُقَراء وَ یُحاسَبُ فِی الآخِرَِة حِسابَ الأغْنِیاء؛ از انسان بخیل تعجب می‌کنم؛ چون در دنیا مثل فقرا زندگی می‌کند و در آخرت، مثل اغنیا و توانگران حسابرسی می‌شود.» نهج البلاغه: حکمت 126.

طمع و حرص و بخل و شهوت و خشم

حسد و کبر و حقد به پیوند

هفت در دوزخند در تن تو

در هر هفت محکم اندر بند!