طرح بزرگ قرآنی 1448

پرسش پیامکی:

کدام یک از رذایل اخلاقی در آیه 18 سوره لقمان مورد نکوهش قرار گرفته است؟

1 ـ دروغگویی

2 ـ بخل

3 ـ کبر و غرور

تکبر و خودبینی

وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ کُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ (١٨)

متکبرانه روی از مردم برمگردان، و در زمین با ناز و غرور راه مرو، همانا خدا هیچ خودپسند فخرفروش را دوست ندارد.(لقمان، 18)

توضیح: فخرفروشی و تکبر از گناهان بزرگ است که با خود گناهان دیگری چون تمسخر و تحقیر دیگران یا لجاجت و عناد در برابر حق را همراه دارد. خداوند متعال در آیه 56 سوره غافر، اصلی‌ترین عامل عناد در برابر حق و نافرمانی را وجود تکبر در قلب کافران می‌داند. نمونه بارز آن، ابلیس است که به دلیل خود برتربینی و استکبارش، از درگاه حق رانده شد. (بقره، 34) فرعون نیز از همین رو، خود را پروردگار مصریان خواند. (قصص، 4) بالاتر آن که، در آیه 75 سوره اعراف، خداوند از جبهه‌بندی دو گروه حق و باطل، به تقابل مستکبران و مستضعفان یاد کرده است تا به بندگان گوشزد شود ریشه گمراهی کافران، تکبر و خودبینی آنان است. گفتنی است زمینه‌های ایجاد تکبر در انسان بسیار زیاد است. گمان بسیاری از مردم این است که تکبر و خودبینی تنها مخصوص کسانی است که از ثروت یا مقام ویژه‌ای برخوردارند؛ درحالی که ریشه‌های این صفت نکوهیده، در همه وجود دارد و چه بسا کسی در نهاد کوچک خانواده نیز چون فرعون خدایی کند و خود را عقل کل بداند. به همین دلیل است که قرآن حتی از کوچک‌ترین جلوه‌های تکبر نیز بشدت نهی کرده است. در آیه بالا کسانی که از مردم روبرگردانده یا متکبرانه قدم برمی‌دارند، نکوهش شده‌اند.

آیات متناسب: غافر، 56 / فاطر، 43 / فرقان، 21 .

حدیث: امام علی (ع): «إحْذَرِ الْکِبْرَ فَإنَّه رَأْسُ الطُّغْیانِ وَ مَعْصِیَةُ الرَّحْمن؛ از تکبر بپرهیزید که سرآغاز طغیان‌ها و معصیت و نافرمانی خداوند رحمان است.»

غررالحکم: ج 2، ص 279، ح 2609 .

تواضع سر رفعت افرازدت

تکبر به خاک اندر اندازدت[سعدی]