در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
راهی درست برای رشدعلم
یکی از بحث های مهمی که در محافل مختلف مطرح می شود و بسط درست آن ، تاثیر زیادی در همه حوزه ها خواهد داشت ، بحث عقب ماندگی علمی و تکنولوژیکی است.
مشکل اول این است که برخی از پیش نیازهای فرهنگی لازم برای تحقق این امر صورت نگرفته است و مشکل دوم این است که فرهنگ های غلطی در کشور ما وجود دارد که به عنوان مانعی برای تحقق این امر به حساب می آید.
بسترسازی فرهنگی در حوزه علم و تکنولوژی البته مانند هر بسترسازی دیگری یک شبه انجام نمی گیرد و به زمان و برنامه ریزی دقیق نیازمند است.
دکتر پرویز دوامی ، استاد دانشگاه صنعتی شریف در این باره می گوید:" زیربناهای فرهنگی به اعتقاد من بسیار مهم است ، اما مهیا کردن این زیربناهای فرهنگی زمان می برد.
یکی از بزرگترین مشکلات مملکت ما نبود زیربناهای فرهنگی است. ژاپنی ها دو قرن درها را بر روی خودشان بستند و تلاش کردند زیربناهای فرهنگی شان را تقویت کنند. زیربناهای فرهنگی ژاپن ، مبتنی بر آموزه های کنفوسیوس است که سودجویی را نفی می کند و به تولید بها می دهد". فرهنگ سازی یک حرکت تدریجی است و به زمان بندی و برنامه ریزی دقیق نیاز دارد.
نمی توان فرهنگ خاصی را در مدت زمان کم ، در یک جامعه به شکل عمیق و ریشه ای رسوخ داد، بلکه باید به تدریج و با انجام مقدماتی که یکی از مهمترین آنها ایجاد نیاز است به این کار پرداخت.
قبل از انجام هر کاری باید نیاز به انجام آن کار را ایجاد کرد و فرهنگ سازی نیز از این قضیه مستثنی نیست. پس برای ایجاد فرهنگ علمی باید نیاز به وجود یک فرهنگ علمی را به عنوان پیش نیاز برای توسعه علمی و تکنولوژیک کشور مهیا کرد.
دکتر جلال حجازی مدیر جامعه ریخته گران ، ضمن اشاره به این نکته مهم تصریح می کند:" نیازهای ملموسی وجود دارد که خبرگان جامعه برای فرهنگ سازی باید آنها را عیان سازند. در واقع فرهنگ سازی هم مقدمه ای دارد و آن ایجاد نیاز برای رسیدن به فرهنگ مورد نظر است.
ما وقتی به تاریخ سده اخیر ایران می نگریم ، به موارد جالبی برمی خوریم . به عنوان مثال در جریان تاسیس مدارس جدید تمام مکتب دارها با این حرکت مخالفت کردند. وقتی پدیده ای نو پیش می آید، مخالفت ها آغاز می شود.
اگر مخالفت ها نتوانست آن پدیده را خراب کند، سعی می کنند از داخل خرابش کنند. مثلا همین مکتب دارها وقتی نتوانستند جلوی ایجاد مدارس جدید را بگیرند، سعی کردند امتیاز این مدارس را به دست آورند، اما خوشبختانه ایجاد این مدارس جدید آنقدر ضروری شده بود که بالاخره اتفاق افتاد.
پس مساله اصلی احساس نیاز است". در نهایت می توان این بحث را با گفته های دکتر دوامی جمع بندی کرد:"اگر زیربنای فرهنگی لازم برای توسعه صنعت و فناوری به وجود نیاید تمام این برنامه ریزی ها و تمام این سرمایه گذاری ها، بهره وری بسیار ناچیزی خواهد داشت".
فرهنگ کار گروهی
عوامل مهمی به عنوان پیش نیازهای فرهنگی برای توسعه علم و تکنولوژی شمرده شده است.یکی از این عوامل فرهنگ کار گروهی است. با توجه به پیچیدگی هایی که در تکنولوژی های امروز وجود دارد، یک فرد به تنهایی نمی تواند کار درخور توجهی انجام دهد.
این امر یعنی انجام دادن کار گروهی در کشورهای توسعه یافته به شکلی نظام یافته انجام می شود، اما در کشور ما به علت این که فرهنگ این کار ایجاد نشده است ، هنوز با مشکلاتی روبه رو هستیم.
دکتر فرامرز رفیع پور، رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شهید بهشتی در این رابطه می گوید:" ما کار جمعی بلد نیستیم و انجام دادن کار گروهی در فرهنگ ما جا نیفتاده است".
دکتر پرویز دوامی نیز در میان مشکلات فرهنگی موجود، مشکل کار جمعی کردن را پررنگ می کند:"یکی از مشکلات مهم ما، کار گروهی کردن است. اصولا امروزه ماهیت فناوری چندگانه است. فناوری ، امروز به حدی پیچیده شده که دیگر یک نفر نمی تواند آن را به تنهایی خلق کند و نیازمند کار گروهی است.
اگر فرهنگ کار گروهی وجود نداشته باشد به هیچ وجه نمی توانیم به فناوری های پیشرفته دست یابیم". از دیدگاه دکتر دوامی این فرهنگ در سطوح پایین باید از خانواده شروع شود و در سطوح بالاتر در انجمن های تخصصی توسعه یابد:" برای توسعه فرهنگ کار گروهی در سطوح بالاتر باید به انجمن های تخصصی و علمی که پل ارتباطی بین صنعت و دانشگاه هستند توجه داشت.
توسعه فرهنگ کار گروهی را انجمن ها در سطح بالاتر از خانواده می توانند به خوبی محقق کنند".
دانش فرهنگ نقد و بررسی
یکی از مشکلات فرهنگی مهم بر سر راه توسعه علمی و تکنولوژیکی کشور این است که روحیه نقدپذیری در بین مسوولان کشور و عده ای از اندیشمندان ما وجود ندارد.
دو بحث در مورد این مساله قابل طرح است ، یکی این که بسیاری از افراد و صاحبنظران روحیه نقاد ندارند، یعنی اگر مشکلی در مساله ای دیدند از آن چشم می پوشند و تمایلی به بیان آن مساله و نقد فعل و یا قول طرف مقابل ندارند.
از طرف دیگر بسیاری از افرادی که مورد نقد واقع می شوند توان مورد نقد واقع شدن و شنیدن آن را ندارند. یعنی این خصیصه ، توان و نیرو را در خود ایجاد نکرده اند هنگامی که از طرف دیگران مورد نقد واقع می شوند بتوانند با کمال آرامش و دقت نقد وارد شده را بشنوند و اگر پاسخی برای بیان دارند در جواب نقد واردشده بدهند.
داشتن این روحیه نیاز به یک پشتوانه فرهنگی دارد، یعنی باید فرهنگ آن ایجاد شود. دکتر رفیع پور نیز به این مساله به عنوان یکی از مشکلات فرهنگی توسعه علم و تکنولوژی اشاره کرده است و نقد را مقوله ای می داند که به هیچ عنوان در جامعه ما جا نیفتاده است".
دکتر دوامی نیز این مساله را به عنوان یکی از مشکلات فرهنگی توسعه علم و تکنولوژی برشمرده و می گوید:" از دیگر معضلات فرهنگی ما نبود فرهنگ نقد و بررسی است. اگر در جامعه فرهنگ نقد را توسعه دهیم خیلی از مسائل حل می شود".
تغییر فرهنگ علمی
درجامعه ما فرهنگ های غلطی که در مورد توسعه علم و تکنولوژی وجود دارد باید اصلاح شوند. نکته مهم و قابل توجه در این زمینه این است که تغییر فرهنگ همانند ایجاد شدن آن ، یک حرکت تدریجی و پله ای است و باید مرحله به مرحله صورت بگیرد.
با برخوردهای کوتاه مدت و محدود نمی توان فرهنگی را که در یک جامعه رسوخ پیدا کرده است تغییر داد. دکتر حجازی با اشاره به این مطلب که تغییر فرهنگ حرکتی پله ای و مرحله ای است و روندی علمی دارد، معتقد است :" هر وقت خواسته ایم فرهنگ های نادرست را تغییر بدهیم یادمان رفته است که باید پله به پله حرکت کنیم.
به علاوه در پاره ای از مواقع از آن طرف پشت بام پایین می افتیم. قطعا اگر بر اساس روشهای علمی حرکت کنیم ، متوجه می شویم که روش علمی ، متکی بر تصادف و اتفاق نیست.
اگر معتقدیم راه تفکر و توسعه علمی ، راهی درست است ، باید فرهنگ را بر اساس نیاز به فرهنگ جدید تغییر دهیم.
این تغییر، خود تکنولوژیست می خواهد و مجموعه ای عظیم از متخصصان که به این تغییرات بیندیشند و بدانند با چه مقاومت هایی روبه رو هستند. حتی تغییر فرهنگ هم روندی علمی می خواهد".
منظور این است که تغییر دادن یک فرهنگ فرآیندی علمی است و به تخصص نیاز دارد. اگر بخواهیم اهمیت مسائل فرهنگی را در حوزه توسعه علم و تکنولوژی بیان کنیم می توانیم این گفته دکتر رفیع پور را بازگوکنیم که :" تا ما نتوانیم در سطح فرهنگی رشدی را صورت دهیم نمی توانیم هیچ رشدی از جمله رشد علمی را شاهد باشیم".
مهدی محمودی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
