مردی که نمی‌خندید

این روزها بیشتر بخش‌های برنامه کمدی کلاسیک شبکه نسیم به باستر کیتون اختصاص داده شده و این شبکه هر روز بخش‌هایی از فیلم‌های معروف او مانند «ژنرال»، «شرلوک جوان»، «دریانورد» و «هفت شانس» را به‌نمایش می‌گذارد که این موضوع برای علاقه‌مندان به سینمای حرفه‌ای، نعمت است و آنها را به خاطرات گذشته می‌برد و برای کسانی که با نوستالژی‌های گذشته زندگی می‌کنند به مرور خاطرات دهه 60 می‌پردازد که تلویزیون فیلم‌های این بازیگر را که در آنها ایفای نقش کرده بود، پخش می‌کرد.

فیلم ژنرال از ساخته‌های کیتون که خودش نیز نقش اول آن را بازی می‌کند و اتفاقا در چند نوبت قسمت‌هایی از آن در بخش کمدی کلاسیک شبکه نسیم هم پخش می‌شود؛ در نظرسنجی انستیتو فیلم آمریکا به عنوان هجدهمین فیلم برتر تاریخ سینما معرفی شده است. دردورانی که خطر با زندگی سینماگران همراه بود و کمتر کسی از حرفه بدلکاری استفاده می‌کرد، بازیگری ظهور کرد که بیشتر کارهای فیلم‌هایش را خودش انجام می‌داد، چه آن زمانی که روی واگن‌های یک قطار می‌دوید یا زمانی که قرار بود از ساختمانی بلند خودش را پایین بیندازد؛ همه و همه را خودش انجام می‌داد. کیتون بدن نرم و انعطاف‌پذیرش را از پدر و مادرش به ارث برده بود، موهبتی که در فیلم‌هایش به کمکش آمد و او را به بزرگ‌ترین بازیگر ـ کارگردانی تبدیل کرد که بدلکار فیلم‌هایش هم خودش بود.

در روزگاری که همه چیز در سیطره چاپلین بزرگ و هارولد لوید دوست‌داشتنی بود، جذب مخاطب برای چهره جدیدی که تنها ویژگی‌اش نخندیدن بود، سخت بود، ولی کیتون با تلاش زیاد و البته پرداخت درست به فیلم‌هایش توانست به فردی معروف در سینما تبدیل شود.

ساختار روایی آثار کیتون، قاب‌بندی‌های درست در آثارش بود که از ذکاوت و شناخت کمدی صامت در او نشات می‌گرفت. جسارت و شجاعت ستودنی‌اش در طراحی و اجرای صحنه‌های زد و خورد و پرهیجان از او فیلمساز و بازیگری یگانه و منحصر به فرد ساخت.

این مرد بزرگ در سال 1966 براثر ابتلا به سرطان ریه درگذشت؛ مردی که در هیچ یک از فیلم‌های کمدی‌اش نخندید، اما لبخند را بر لبان بسیاری از مردم دنیا نشاند.

علاقه‌مندان سینمای صامت می‌توانند با انتخاب شبکه نسیم و تماشای برنامه کمدی کلاسیک؛ کیتون و هنرنمایی‌های او را ببینند. شبکه چهار نیز در برنامه طنز پیشگان کارنامه باسترکیتون را مرور می‌کند.

مجید احمدی ‌/‌ گروه رادیو و تلویزیون