ناشران نگران نباشند

نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران طی 26 دوره برگزاری، با وجود خدمات بسیاری که برای نشر کشور داشته، عادت‌های نادرست و ناپسندی را ترویج کرده است. به طور مشخص، نمایشگاه بین‌المللی کتاب در حوزه توزیع نقش نامناسبی داشته، زیرا راه تهیه کتاب را برای بسیاری از گروه‌های جامعه فقط معطوف به نمایشگاه کرده است.

ما امروز در صنعت نشر کشور با چند ناهنجاری مواجهیم. یکی از آنها تفوق تعداد ناشران یا تولیدکنندگان بر کتابفروشان یا توزیع‌کنندگان است که در حالت متعادل باید وضع معکوس داشته باشد. مادامی که نشر کشور در چنین شرایطی قرار دارد، باید برای دسترسی آسان توده مردم به کتاب بیندیشیم. یکی از چاره‌ها برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب و همچنین نمایشگاه‌های استانی است اما این چاره‌ها کوتاه‌مدت است. باید در کنار برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب، دستگاه‌های مسئول به فکر توسعه امکاناتِ توزیع کتاب بین مردم می‌بودند که این حاصل نمی‌شد جز با افزایش تعداد کتابفروشی‌ها در سراسر کشور و تاثیر محسوس کتابخانه‌های عمومی در زندگی اجتماعی شهروندان. با این تعبیر ما نمایشگاه کتاب را امکانی برای سر و سامان دادن به وضع نقدینگی ناشران می‌بینیم. طبیعی است، ناشران از چنین رویدادی استقبال کنند تا بتوانند به مشکل اشاره‌شده بپردازند.

راه‌حل درست این است که دولت، مقصد خود را در ارتباط با مقوله کتاب و حوزه نشر مشخص و برای آن برنامه‌ کوتاه‌مدت، میان‌مدت و دراز‌مدت تعریف و سپس در همان مسیر حرکت کند. در ارتباط با نمایشگاه بین‌المللی کتاب، ضروری است دولت چرخ خارج‌شده از ریل نمایشگاه کتاب را به ریل نزدیک کند یعنی بر اهمیت جلوه‌های نمایشگاهی کتاب تهران بیفزاید تا مانند دیگر نمایشگاه‌های کتاب دنیا ناشران در آن به عرضه آخرین دستاوردها و آثار خود بپردازند و مشکلات و چالش‌های نشر در آن به بحث گذاشته شود. در کنار این اقدام دولت باید تدبیری برای کاستن از هزینه‌های کتابفروشی بیندیشد تا با افزایش کتابفروشی‌ها در مناطق مختلف کشور مواجه شویم. همچنین باید بکوشد، کتابخانه‌های عمومی نقش محسوس‌تری در زندگی شهروندان پیدا کنند، به نحوی که در زندگی روزمره مردم دیده و به کار گرفته شود. مسلما این ممکن نخواهد شد جز با تبلیغات مناسب و افزودن جاذبه‌ کتابخانه‌های عمومی به نحوی که هر سلیقه‌ای بتواند کتاب مورد نظرش را که از اداره ارشاد مجوز گرفته، در کتابخانه بیابد.

به هر حال آنچه در زندگی امروز نشر ایران اهمیت دارد، امکان مهم برگزاری نمایشگاه کتاب است که می‌تواند چاره‌ای برای بخشی از مشکلات نقدینگی ناشران باشد، اما این نمایشگاه نباید هدف ناشران قرار بگیرد. ایجاد تعادل و توازن بین تولیدکنندگان کتاب (ناشران) و توزیع‌کنندگان کتاب (کتابفروشان) از اهم وظایف دولت است. در این میان، ناشران نیز از طریق تشکل‌های خود باید بکوشند دولت را یاری دهند. برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب هزینه‌های زیادی دارد. ناشران نباید به خاطر قرارگرفتن در یک چرخه معیوب، آن هم در حالی که ناگزیر از رقابت با کتابفروشان هستند، از نمایشگاه بین‌المللی کتاب انتظار داشته باشند بر شکاف‌ این چرخه بیفزاید بلکه با فهم شرایط و اوضاع باید بکوشند تقاضاهای خود را درخصوص حل مشکل نقدینگی‌شان از طریق نمایشگاه تقلیل دهند. قیمت تمام شده برگزاری نمایشگاه بیست و هفتم، با افزایش قابل توجهی نسبت به سال قبل مواجه شده است. افزایش اجاره بهای غرفه‌ها، پاسخی برای امکان برگزاری نمایشگاه بیست و هفتم بوده است. در این میان با وجود نکات نادیده، شورای برنامه‌ریزی نمایشگاه کتاب تهران کوشیده است این تصمیم در حد ممکن به انصاف نزدیک‌تر شود.

75 درصد ظرفیت نمایشگاه، غرفه‌های حداکثر 9 متری دارند و افزایش قیمت برای این غرفه‌ها معادل 5000 تومان برای هر مترمربع است که در جمع 45 هزار تومان می‌شود. این رقم ناچیز است و کوشش شده ناشرانی که از بضاعت کمتری برخوردارند، دچار کمترین نرخ افزایش قیمت شوند. ناشرانی که بالای صد متر فضا در اختیار دارند تا حدی از این شرایط ناراضی هستند، زیرا این ناشران به جای 50 هزارتومان، باید متری صدهزار تومان بپردازند. البته در نظر داشته باشید چنین ناشرانی در ایام نمایشگاه درآمد و سود بیشتری نسبت به ناشران کوچک با بضاعت مالی محدودتر دارند. البته در جدول قیمت‌بندی‌ها هزینه بیشتری از ناشران دولتی دریافت می‌شود. به نظر من حتی چنین اقدامی باعث کاهش دریافت فضا از سوی ناشران بزرگ نمی‌شود. این مبلغ اضافی‌ موجب می‌شود ما با توجه به شرایط کنونی کشور بتوانیم بر امکان برپایی بیست و هفتمین نمایشگاه کتاب تهران بیفزاییم. این گام موثری است تا کم‌کم، از محوریت نمایشگاه برای فروش کتاب فاصله بگیریم و به سمت بهبود سیستم توزیع، افزایش کتابفروشی‌ها و کتابخانه‌ها پیش رویم.

محمود آموزگار / دبیر اتحادیه ناشران و کتابفروشان