خواجگان، محرم زنان دربار

قیمت یک خواجه حداقل سه برابر دیگر غلام‌ها بود. در ایام قدیم که ایرانی‌ها اغلب از قفقاز اسیر جنگی می‌گرفتند یا در آن دیار به آنها بچه فروخته می‌شد تعداد خواجه‌های سفید پوست بسیار بود.

در گذشته قطع عضو تناسلی فقط به عنوان مجازات برای ارتکاب جنایتی که ضمن آن تجاوز هم شده باشد اجرا می‌شد. بدیهی است که همواره اشخاص بالغ به این سرنوشت ستمکارانه دچار می‌شدند و در نتیجه معدودی از آنها از معرکه جان سالم بدر می‌برند، اما آن کس که از این عمل سالم بیرون بیاید در یکی از حرمسراها زندگی توام با ناز و نعمتی را خواهد گذراند،چون خواجه سفید به عنوان یکی از وسایل تجمل، سخت مورد علاقه بود.

خواجه‌ها از نظر تکلم ظاهری، ساختمان حنجره و حلقوم و نداشتن ریش درست مانند خواجه‌های اخته شده بودند، آنها نیز برای خدمت در حرم و اندرون سخت مورد توجه بودند. خواجه‌ها بیشتر با بچه‌ها و زنان احساس بستگی داشتند تا با مردها و در توطئه‌چینی‌ها به آنان مساعدت می‌کردند. اینها طماع، خسیس، خودخواه و خرافه‌پرست بودند. خواجه‌ها اغلب دلبسته اسب‌های زیبا، پرنده‌ها و تجملات بودند. همچنین به گیاهان و گل‌ها که با کمال دقت در پروراندن آنها می‌کوشیدند، عشق و علاقه می‌ورزیدند. در قصر‌های سلطنتی بندرت گل زیبایی دیده می‌شد، زیرا خواجه‌ها فورا آن را در خفا برای خود می‌چیدند.

خواجه‌ها نسبت به تمام خدمه منزل سروری داشتند و عنوان «خواجه» نیز که به معنی سرور است مخصوص آنان بود. درباریان تمام کلیدهای دار و ندار خود را در اختیار آنان می‌گذاشتند. خواجه‌ها برای خود لباس‌های زیبا و خوب خریداری و حتی برای خود خدمه خاص داشتند. برخلاف مقررات قانونی به آنان اجازه داده می‌شد که زن بگیرند. به این ترتیب است که می‌بینیم خواجه اول شاه، بشیر خان، پس از مرگ محمدشاه یکی از زیباترین همسران او را به زنی گرفت و زن نیز به عللی خودخواهانه به این کار تن در داد.

در دوره فتحعلی‌شاه و محمدشاه بسیاری از خواجگان به بالاترین مقام‌ها و مراتب دیوانی رسیدند. اینها گرجیانی بودند که آغا محمدخان، اولین پادشاه قاجار، در شبیخونی‌ها و دستبردهای خود به غنیمت گرفته بود. دو نفر از این جمله یعنی معتمدالدوله و خسروخان والی حتی تا سال‌ها بعد هم در میان ایرانیان سخت مشهور بودند. از این دو نفر معتمدالدوله، حاکم اصفهان امنیت جاده‌ها و طرق را برقرار ساخت و لانه غارتگران را ویران کرد سپس خسروخان که متناوبا حکومت یزد، کردستان و قزوین را داشت از نظر قدرت جسمی ممتاز بود.

ندا فراهانی / جام​جم