مرگ‌های خاموش

یکی از اتفاقات ناگوار طبیعت، صحنه به گل نشستن و جان دادن پستانداران آبزی خصوصا نهنگ‌هاست. دلایل گوناگونی برای این پدیده ذکر شده اما تحقیقاتی که روی تازه‌ترین قربانیان صورت گرفته، حاکی از اشباع معده آنها با مساله‌سازترین ترکیب شیمیایی ساخته‌ دست بشر یعنی پلاستیک است.

کد خبر: ۶۳۰۵۳۲

این مساله سوالات تازه‌‌ای درباره تاثیرات غیرقابل جبران وجود پلاستیک در طبیعت دامن زده است. یکی از آخرین شواهد این داستان، مرگ دردناک یک نهنگ بزرگ عنبر به طول ده متر است که اسفند سال گذشته در سواحل جنوبی اسپانیا به گل نشست در حالی که 59 نوع پلاستیک مختلف به وزن بیشتر از 17 کیلوگرم را در معده خود حمل می‌کرد. تحقیقات بیشتر نشان داد، سرمنشا اصلی این فاجعه را باید در لفاف‌های شفاف پلاستیکی گوجه‌فرنگی‌ها جستجو کرد. بعلاوه چندین و چند کیسه‌ پلاستیکی، حدود 9 متر طناب، 2 عدد شیلنگ منبسط شده در ابعاد مختلف، 2 گلدان پلاستیکی کوچک و یک قوطی پلاستیکی رنگ، جزو متهمان درجه دو مرگ این نهنگ معرفی شدند. دانشمندان علت مرگ این نهنگ را نهایتا انسداد روده ‌تشخیص دادند.

متاسفانه انعکاس خبرها بیانگر این واقعیت است که اتفاقاتی از این دست، سال‌هاست غیرمعمول تلقی نمی‌‌شود. شواهد و مدارک نشان می‌دهد که این قبیل مرگ‌های دردناک که ابتدا اتفاقی گزارش می‌شد، رفته‌رفته ابعاد پیچیده‌تر و دردناکتری به خود گرفته است. آرواره‌ تحلیل رفته یک فرضیه علمی دیگر را نیز تائید می‌کند و آن اشاره به موثر نبودن آرواره پایینی در گرفتن شکار است. تحقیقات بیشتر روی معده این نهنگ‌ها نشان داد اغلب آنها تعداد زیادی اسکوئید یا ماهی مرکب را به طور کامل و یکجا بلعیده‌اند چرا که در بدن اسکوئیدها هیچ نشانه‌ای دال بر گازگرفتگی مشاهده نشد. دانشمندان بعد از این تحقیقات اعلام کردند اگر این فرضیه درست باشد، می‌توان با اطمینان اعلام کرد عنبرنهنگ‌های عنبر درست به اندازه نهنگ‌های فاقد دندان در برابر آلودگی‌هایی مثل پلاستیک آسیب‌پذیر هستند. لازم به یادآوری است نهنگ‌های عنبر در حال حاضر نیز در رده گونه‌های آسیب‌پذیر فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی جای دارند و ادامه چنین اتفاقاتی می‌تواند جمعیت آنها را با بحران جدی مواجه کند. متاسفانه داده‌های تجربی بسیار اندکی از این گونه در آب‌های جهان در دست است و همین مساله حفاظت از آنها را با چالش‌ جدی مواجه کرده است.

خانواده نهنگ‌های منقاری نیز از ماهیان مرکب تغذیه می‌کنند و اغلب به شیرجه‌های عمیق علاقه دارند. دو سال پیش یک نهنگ ماده منقاری گراویس با معده‌ای انباشته از پنج کیلوگرم پلاستیک در سواحل پورتوریکو به گل نشست. شرایط زیستی این نهنگ که جزو گونه‌های نادر طبیعت است، به دلیل نبود اطلاعات کافی بدرستی مشخص نیست اما ظاهر امر نشان می‌دهد اغلب به آب‌های گرم و با درجه حرارت بیشتر علاقه دارد و نسبت به اغتشاشات محیطی بشدت آسیب‌پذیر است. مساله اکنون به حدی دامنه‌دار و جدی شده که به نظر متخصصان این دیگر میزان پلاستیک نیست که ابعاد فاجعه را تعریف می‌کند بلکه حضور آن در محیط است که می‌تواند فاجعه‌بار باشد. به عنوان مثال سال 2006 علت مرگ یک نهنگ ماده بیست ساله منقاری کاویر در جزایر کوک جنوب اقیانوس آرام، تنها یک قطعه کیسه پلاستیکی تشخیص داده شد. متخصصان می‌گویند امروز پلاستیک تهدید جدی برای تمام آبزیانی است که شکار خود را در آب دریا می‌بلعند. لاک‌پشت‌های دریایی، نهنگ‌های منقاری و عنبر بی‌تردید جزو آسیب‌پذیرترین گونه‌های آبزی در این عرصه هستند، چراکه همه آنها عادت به بلعیدن آب و طعمه دارند. متاسفانه در حال حاضر نه‌تنها آمار تولید پلاستیک رو به افزایش است بلکه حتی میزان بی‌توجهی انسان‌ها به دور ریختن این ماده خطرناک بیشتر و بیشتر شده است.