آخرین آپارتاید

داعیه این جنبش این بود که «انسان» باید در مرکز توجه فعالیت‌ها باشد. اگر فعالیتی به «انسان» سود برساند، فعالیت صحیح است و اگر به «انسان» زیان برساند، فعالیتی نادرست است. این اصل در اخلاق غربی نیز راه یافت و فعالیتی اخلاقی نام گرفت که در آن از انسان‌ها بهره‌گیری نشود و بلکه به انسان‌ها سود برساند.

جان لاک، هیوم و کانت از جمله متفکران غربی هستند که پیشرو این چرخش فرهنگی در جهان غرب به‌شمار می‌روند. از منظر این متفکران «انسان» به معنای مطلق کلمه مدنظر است و نه انسان سفیدپوست یا سیاه‌پوست، مسیحی یا ملحد و... اما بعدها متفکران تاثیرگذاری در غرب پیدا شدند که این مفهوم از «انسان» در جنبش انسانمداری را محدود به اقوام و ملل خاصی دانستند. این دیدگاه‌ها، به پیدایش نظام‌های سیاسی قوم‌مداری انجامید که بر این باور بودند که باید همه جهان را در خدمت و زیر سلطه یک نژاد خاص در آورد؛ مهم‌ترین این نظام‌های سیاسی، نظام نازیسم هیتلر و فاشیسم موسولینی است.

نظام نازیسم آلمان با رویکرد نژادپرستانه، قصد تصرف دنیا را داشت. در نظام هیتلری، نژادهای غیرآلمانی بسیاری از جمله سیاه‌پوستان و یهودیان مورد ظلم و جنایت قرار گرفتند. نظام هیتلر در برابر متفقین شکست خورد و سرمایه‌داران صهیونیست یهودی، با بهترین سوءاستفاده ممکن از مظلومیت یهودیان فقیر دوره نازیسم، امتیاز تاسیس یک نظام سیاسی یهودی را از متفقین مطالبه کردند. گذشته از این که قلمرو این دولت در محلی تعیین شد که هیچ ربطی به ظلم رفته بر سر یهودیان فقیر در نظام نازیسم نداشت، نظام مدنظر صهیونیست‌ها در اعلامیه سال 1948 با هویتی یهودی اعلام موجودیت کرد.

نکته مهمی که درباره این دولت وجود دارد این که دین یهود محدود به حدود نژادی است و دولت صهیونیستی عملا ماهیتی نژادمدارانه دارد. این خصوصیت دولت اسرائیل، آن را به نظام‌های آپارتاید بسیار نزدیک می‌کند، به نحوی که بسیاری از مبارزان و مخالفان نظام‌های برچیده شده آپارتاید، مخالف یا حداقل منتقد دولت اسرائیل نیز بوده‌اند، از جمله دزموند توتو، کشیش ضدآپارتاید و از دوستان ماندلا. جمهوری اسلامی ایران نیز در منطقه خاورمیانه با توجه به خصوصیت صهیونیستی دولت اسرائیل، مهم‌ترین مخالف آن محسوب می‌شود و امام خمینی و رهبر معظم انقلاب همواره در برابر این دولت واکنش صریح نشان دادند و رئیس‌جمهور کنونی ایران نیز آن را با نظام آپارتاید مقایسه کرده است. خصوصیت قوم‌مدارانه و نژادپرستانه دولت صهیونیستی به حدی است که حتی برخی از دولتمردان غربی نیز آن را با نظام آپارتاید مقایسه کردند که از آن جمله می‌توان به برژینسکی (از مشاوران سابق کاخ سفید) و جیمی کارتر (رئیس‌جمهور پیشین آمریکا) نام برد.

بنابراین، هرچند نظام‌های آپارتاید برآمده از فرهنگ مدرن غرب، عملا برچیده شدند و تفسیر انسان در اومانیسم به نحو قوم‌مدارانه، امروز طرفدار چندانی میان غربی‌ها ندارد، اما رژیم صهیونیستی به عنوان یک دولت قوم‌مدار و نژادمحور هنوز موجود است و نظام آپارتاید را به معنای واقعی کلمه محقق کرده و از همین رو، لزوم مبارزه علیه نژادپرستی همچنان پابرجاست.

حسین فیض / جام‌جم