صداهای زیرزمینی

این مدعا قطعا درباره کارتون و انیمیشن و حتی تیزرهای تبلیغاتی صادق و قابل تعمیم است. صنعت دوبله در کشور ما چنان کارنامه و سابقه درخشانی دارد که اگراوضاع کنونی دوبله به دلیل توسعه شبکه‌های رسانه‌ای پیش نمی‌آمد و دوبله‌های زیرزمینی شکل نمی‌گرفت، کسی به مقایسه یا انتقاد این هنر ـ صنعت نمی‌پرداخت. در دو دهه اخیر به دلیل توسعه و رشدی که در تکنولوژی و ساحت تکنیکی سینما صورت گرفت و صدابرداری سر صحنه جا افتاد، صنعت دوبله نیز بتدریج دچار افت و خیز شد و جایگاه و کارکرد خود را از دست داد، اما اعتبار و منزلت هنری ـ حرفه‌ای خود را کماکان حفظ کرد. این روزها به دلیل نابسامانی در دوبله آثار سینمایی و تلویزیونی دنیا و تبدیل هنر دوبله به تجارت دوبله و حتی شکل‌گیری و ظهور دوبله‌های زیرزمینی، بحث انحراف و انقراض دوبله اصیل توامان مطرح است. رشد روزافزون تکنولوژی‌های ارتباطی و دسترسی آسان به فیلم‌های روز دنیا یا دریافت سریال‌های تلویزیونی از شبکه‌های ماهواره‌ای در کنار نبود نظارت دقیق و سازمان یافته بر ترجمه و دوبله این آثار، فرصتی برای سوداگران فرهنگی و سودجویان رسانه‌ای ایجاد کرده تا با دوبله سطحی و نازل، اعتبار چندین‌ساله این هنر را زیرسوال ببرند و به نوعی ابتذال صدا دامن بزنند!

واقعیت این است که دوبله فارغ از این که هنر است و تا حدود زیادی به استعداد و ظرفیت درونی افراد وابسته است، اما تکنیک هم بخش مهمی از ماهیت آن را تشکیل می‌دهد. فن‌بیان، تربیت صدا، آواشناسی و آشنایی با هنر سینما و نمایش، عناصر تکنیکی هستند که به دوبلور کمک می‌کند تا این هنر را در خود پرورش دهد و بارور کند، ضمن این که تجربه عملی در این حرفه نیز به پختگی بیشتر صدا کمک می‌کند که دوبله‌های زیرزمینی فاقد آن هستند.

دوبله‌های زیرزمینی با ترجمه شتاب‌زده و گاه غلط در کنارصدای ناپخته و خام ـ که بیشتر به روخوانی و نریشن‌گویی (گفتار متن) غیرحرفه‌ای شباهت دارد ـ به سویه زیبایی‌شناسی این هنر لطمه زده و رویکرد تجاری و نداشتن ‌تعهد حرفه‌ای و اخلاقی به آن، جایگاه فرهنگی‌اش را متزلزل کرده است. دوبله لزوما ترجمان صوتی یک اثر نمایشی نیست و صرفا برگرداندن گفتار محسوب نمی‌شود. دوبله در حقیقت نوعی صداپیشگی است که مستلزم آگاهی دوبلور از زیر و بم صدا و چگونگی کاربرد آن در دوبله است. به عبارت دیگر دوبله نوعی صداشناسی است که در آن، درک درست درام و پرسوناژها لازمه کار است. دوبله‌های زیرزمینی با تبدیل این حرفه به یک تجارت صوتی ـ تصویری در حال آسیب رساندن به این هنر باسابقه و درخشان و تهدید آن است که باید از سوی مراکز و نهادهای فرهنگی، مدیریت و نظارت شده، با کسانی که دستی بر این آتش دارند، نه به عنوان دوبلور که به‌عنوان مجرم فرهنگی برخورد شود.

سید رضا صائمی/ جام جم