موسیقی تعزیه

موسیقی آوازی تعزیه از جنبه‌های گوناگون​ قابل اهمیت است. ارتباط و کنش متقابل میان آواز در تعزیه موسیقی دستگاهی و همچنین مسائلی از قبیل منع مذهبی گسترش موسیقی، اهمیت آواز را در تعزیه دو چندان می‌کند.

موسیقی آوازی تعزیه از سویی مبتنی بر موسیقی آوازی در ردیف دستگاهی است و از سوی دیگر سبب حفظ و ادامه آن در طول سال‌های متمادی شد.

از زمان صفویه با تشدید فضای مذهبی و منع موسیقی، گسترش و تکامل تعزیه سبب شد​ آواز موسیقی ردیفی​ به تعزیه وارد شده و خود را با آن وفق دهد، علاوه بر این، موسیقی آوازی تعزیه، از موارد دیگری نظیر نقالی، همسرایی و نحوه‌خوانی و موسیقی نواحی ایران بهره برده است که به اجمال به هریک از آنان می‌پردازیم.

موسیقی دستگاهی

در ادوار مختلف نظام پادشاهی ایران، دربار و پایتخت حکومت محل تجمع هنرمندان بوده است. از زمان صفویه به دلیل منع دیگر انواع موسیقی، مراکزی نظیر تبریز، قزوین و اصفهان، محل تجمع تعزیه خوانان و راویان آوازهای مذهبی شد.

این راویان به دلیل تسلط بر دقایق و ظرایف آواز، تکنیک‌ها و حالات مختلف آن، در شخصیت‌پردازی‌ها نمایش‌های سوگ‌آور مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

نکته مهم در این باره آن است که مکاتب مهم آواز در ادوار بعد در این شهرها پدید آمدند و موسیقیدانان این مکاتب را با نام مکاتب آوازی تبریز، قزوین، اصفهان و شیراز به رسمیت می‌شناسند.

مکتب آوازی تهران نیز تحت تاثیر تکیه دولت و تجمع خوانندگان برجسته در آن به وجود آمد. بزرگ‌ترین خوانندگان سده اخیر، تعزیه‌خوان‌های برجسته‌ای بوده‌اند. سیداحمد‌خان، اقبال آذر و قلی‌خان شاهی، از جمله کسانی هستند که نمونه‌های آوازی آنان در صفحه ضبط شده و می‌تواند مرجعی برای ارتباط میان آواز در تعزیه و موسیقی ردیف دستگاهی باشد.

خواننده بزرگی چون اقبال آذر​ با سبک و تکنیکی ممتاز و حنجره‌ای رسا و قوی و تحریر‌های متنوع و پیچیده، آواز را از تعزیه آغاز کرده بود و از کودکی در قزوین به دسته‌های تعزیه وارد شد.

نکته دیگر، حفظ امانتداری ردیف آوازی، از سوی تعزیه‌خوان‌هاست. در یک دوره نسبتا طولانی، از صفویه تا اواخر عهد قاجار، تعزیه‌خوان‌ها​ مهم‌ترین راویان و مرجعان موسیقی آوازی بودند.