در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
کبیسه ولحظه ای که سال تحویل می شود
ساعت 16:03:24 روز یکشنبه 30 اسفند، زمانی است که بسیاری از ما برای فرا رسیدن آن لحظه شماری می کنیم.
تحویل سال ایرانی ، با بسیاری از تقویم های جهان متفاوت است و همین انتخاب هوشمندانه ، یکی از دلائلی است که باعث مزیت یافتن تقویم جلالی ایرانی بر سایر تقویم ها شده است.
در تقویمی مانند تقویم میلادی نیمه شب آخرین روز سال به عنوان لحظه ورود به سال جدید انتخاب می شود و در تقویم قمری رویت هلال ماه نخست سال ورود به سال جدید را مشخص می کند؛ اما ایرانیان لحظه ویژه ای را برای محاسبه این لحظه انتخاب کرده اند.
برای این که درک درستی از این لحظه داشته باشیم ، بد نیست نگاهی به آسمان و جایگاه زمین در آسمان بیندازیم.
امروز همه ما می دانیم که زمین در مداری مشخص به دور خورشید می چرخد، اما زمانی که بخواهیم محاسبات نجومی را با راحتی بیشتری انجام دهیم ، بدون آن که از دقت محاسبات ما کاسته شود؛ زمین را در مرکز عالم فرض می کنیم و خورشید، ماه ، سایر سیارات و تمامی ستاره ها و هرچه در آسمان است را روی کره ای هم مرکز زمین تصویر می کنیم. این کره اصطلاحا به کره سماوی یا کره آسمان مشهور است.
حال در این مدل جدید به جای این که زمین در طول مدت یک سال به دور خورشید بچرخد، این خورشید است که در همین مدت مسیر مشخصی را در آسمان طی می کند و یک دور خود به دور زمین را به پایان می رساند.
این مسیر حرکت ظاهری خورشید به دور زمین به دایره البروج موسوم است.از سوی دیگر، خطی به موازات استوای زمین روی این کره رسم می شود که به استوای سماوی معروف شده است و کره آسمان را به دو نیمکره شمالی و جنوبی تقسیم می کند. این استوای سماوی با دایره دایره البروج زاویه ای به اندازه 5/23 درجه می سازد و بنابراین در دو نقطه مقابل این دو دایره همدیگر را قطع می کنند.
برای ما ساکنان نیمکره شمالی زمین ، خورشید با گذر از یکی از این نقاط کم کم در آسمان ارتفاع می گیرد و با گذر از نقطه مقابل ، ارتفاعش در آسمان کاهش می یابد.
این دو نقطه را که به دلیل برابر شدن طول مدت شب و روز هنگامی که خورشید در آنها قرار دارد، به اعتدالین موسوم شده اند، براساس این که خورشید پس از گذر از آن ارتفاعش افزایش یا کاهش یابد به ترتیب اعتدال بهاری و اعتدال پاییزی می نامند.
ایرانیان لحظه تحویل سال خود را بر مبنای این نقطه تعریف می کنند و نوروز زمانی است که مرکز خورشید در نقطه اعتدال بهاری (محل تقاطع دایره البروج و استوا ) قرار می گیرد.
بدین ترتیب تقویم ایرانی تنها تقویم جهان است که لحظه تحویل آن بر مبنای رویدادی کاملا نجومی و طبیعی ، از سوی اخترشناسان با دقت کسری از ثانیه محاسبه و اعلام می شود و این لحظه تنها قراردادی صرف نیست و بر مبنای رویدادی نجومی بنا شده است.
امسال این رویداد در 30 اسفند به وقوع می پیوند و سالی 366روزه را پشت سر می گذاریم ؛ اصطلاحی که به سال کبیسه معروف شده است.اما چرا باید هر چند سال یکبار دست به کبیسه گیری زد؛
تعیین دقیق مدت طول سال و دیگر این که نمی توان روز نیمه تعیین کرد و سال باید از تعداد دقیقی شبانه روز تعیین شود، علتهای آن است.در بسیاری از برآوردهای اولیه طول سال تنها 365روز در نظر گرفته می شد، اما مدت زمان واقعی یک سال اندکی بیش از این مقدار و تقریبا 25صدم روز بیش از این عدد است.
به همین دلیل ، بااحتساب سالها به مدت 365روز در طی هر 4سال با جمع شدن این ربع روزها یک روز تقویم دچار خطا می شد و با افزودن یک روز به سال این خطا را جبران می کردند.
این روش ساده کبیسه گیری است ، اما واقعیت این است که این روش کامل نیست ؛ چرا که طول سال واقعها 25/0 روز بیش از 365روز نیست ، بلکه کسر ناقصی از این عدد بزرگتر است.
بنابراین این روش کبیسه گیری در طول سالهای طولانی باعث بروز مشکلاتی می شود و به همین دلیل ، روشهای کبیسه گیری متفاوت و زیادی طراحی شده است که ایرانیان افتخار در اختیار داشتن دقیق تری سیستم کبیسه گیری و در نتیجه دقیق ترین تقویم را بین تمامی تقویم های موجود و رایج در جهان دارند و نزدیک ترین رقیب این تقویم که تقویم میلادی گریگوری است ، در رابطه با دقت محاسبه طول سال به هیچ وجه به پای تقویم ما نمی رسد.
امسال د رکنار سفره هفت سین و زمانی که عقربه ساعت نزدیک شدن به سال جدید را اعلام می کند به یاد داشته باشید که در سرزمینی زندگی می کنید، که دانشمندان آن در زمانی دور چنان در دانش و علم پیشگام بوده اند که هنوز که هنوز است یادگارهای علمی آنان مورد استفاده جهان است و این افتحاری است که می توان آن را تکرار کرد، اگر خود را باور داشته باشیم.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
