سارقان مدرن دریا

البته اخبار مخابره شده از خلیج عدن دزدهای دریایی سومالیایی، پدیده دزدی در سطح دریاها را به فضای افکار عمومی آورده، اما ساده‌انگاری است که تصور کنیم، دزدی‌های مدرن دریایی صرفا در این منطقه اتفاق می‌افتد. آب‌های اقیانوس هند، دریای سرخ، تنگه مالاگا و سنگاپور و نقاط دیگری که در مطلب دیگری در همین پرونده مورد اشاره قرار گرفته از محل فعالیت زیاد دزدان دریایی است و در بعضی مناطق ازجمله سواحل سومالی اوضاع چنان وخیم شده که اجماعی بین‌المللی برای گشت‌زنی و حفاظت‌ از کشتی‌های عبوری شکل گرفته است.

دزدان دریایی جدید البته تفاوت‌های بنیادینی با دزدان کلاسیک موجود در ذهن ما دارند. آنها به استفاده از قایق‌های کوچک علاقه دارند و از مزیت‌های تعداد کم‌خدمه در کشتی‌های تجاری سوءاستفاده می‌کنند. آنها همچنین از کشتی‌های بزرگ برای تامین قایق‌های کوچک‌تر برای دزدی و تصرف کشتی‌ها استفاده می‌کنند. درصد زیادی از تجارت بین‌المللی از طریق کشتیرانی و حمل‌ونقل دریایی انجام می‌شود و این خود به خود برای بسیاری از گروه‌های مافیایی، بخصوص در کشورهایی همچون سومالی که دولت مرکزی مقتدری ندارند، وسوسه‌برانگیز است. بسیاری از کشتی‌ها از مسیرهای کم‌وسعت و تنگه‌ها همچون خلیج عدن و مالاگا عبور می‌کنند و با پایین آمدن قدرت مانور، مستعد تصرف توسط قایق‌های تندروی کوچک می‌شوند. از طرف دیگر به دلیل وسعت کم این مسیرها و ترافیک کشتی‌های عبوری، اغلب کشتی‌ها مجبورند سرعت خود را در این مسیرها کاهش دهند و همین از آنها طعمه مناسبی برای دزدان دریایی می‌سازد. از طرف دیگر پس از پایان جنگ سرد، نیروهای دریایی به کوچک کردن خود و کاهش گشت‌زنی اقدام کردند و با افزایش تجارت دریایی، دزدی دریایی سازماندهی شده به مراتب آسانتر شد و شیوع بیشتری پیدا کرد. دزدان دریایی جدید البته گاهی بنا به ماهیتشان با گروه‌های جرائم سازمان‌یافته مرتبط هستند، اما در غالب موارد از گروه‌های فردی محلی تشکیل می‌شوند.

آمارها تکان‌دهنده است؛ گروگان‌گیری اتفاقی است که بیشترین دزدی‌های دریایی به آن ختم شده است. طبق آمار کمیته بین‌المللی دریایی (IMB) به عنوان مثال سال 2006، 239 حمله رخ داده و در این حین 77 عضو خدمه دزدیده و 188 نفر به گروگان گرفته شده‌اند.

طبق آمار در این سال 15 حمله دزدهای دریایی به قتل منجر شده است. سال 2007 اما حملات با ده درصد افزایش به 263 مورد رسید و گزارش شده که استفاده از اسلحه 35 درصد افزایش داشته و تعداد خدمه‌ای که مجروح و زخمی شده‌اند 64 نفر بوده در حالی که این رقم سال 2006 فقط 17 نفر بوده است.

سال 2009 اعداد و ارقام با توجه به رشد حملات در خلیج عدن و سواحل سومالی افزایش معناداری را تجربه کرده است. بین ژانویه و سپتامبر تعداد حملات از 293 حمله به 306 مورد افزایش یافته است. دزدان در 114 مورد به کشتی وارد شده و 34 کشتی را ربوده‌اند. در نهایت این که استفاده از سلاح گرم از 76 مورد در سال قبل به 176 مورد در سال 2009 رسیده است.

نکته جالب توجهی که درخصوص دزدان دریایی مدرن وجود دارد این است که در بسیاری از موارد، آنها به محموله بار کشتی علاقه‌ای ندارند و صرفا به دنبال گرفتن متعلقات شخصی کارکنان کشتی و محتویات گاوصندوق ـ که ممکن است شامل پول نقد باشد ـ هستند. در موارد معدودی هم دزدان دریایی، خدمه و کارکنان کشتی را به اجبار پیاده می‌کنند و سپس کشتی را به بندری برای رنگ کردن و ساخت هویت جدید با استفاده از اسناد و مدارک جعلی که اغلب از طریق سازمان‌های تبهکار و فاسد تهیه می‌شود، هدایت می‌کنند. طبق قرائن، نبود ثبات سیاسی از زمینه‌های مهم بروز دزدی دریایی در آ‌ب‌های جهان است. نبود دولت مقتدر مرکزی در سومالی فعلی و افزایش سرطانی دزدان دریایی در محدوده آب‌های این کشور واضح‌ترین مثال برای این گزاره است هرچند موارد دیگری نیز در این وادی قابل اشاره است، ازجمله این که پس از عقب‌نشینی آمریکا از ویتنام، شرایط گذار و بی‌ثباتی سیاسی در این کشور، تا مدتی دزدی دریایی در محدوده آب‌های این کشور را افزایش داد.

تعاریف دزدی‌های دریایی جدید، متنوع‌تر از مواردی است که به آنها اشاره شد. به عنوان مثال درگیری احتمالی گروه‌های فعال محیط زیستی با کشتی‌های صیدغیرقانونی کوسه، نهنگ، فوک و... گاهی اوقات و توسط بعضی مراجع نوعی دزدی دریایی قلمداد می‌شود. این گروه‌ها اگرچه هیچ وقت از سلاح گرم استفاده نمی‌کنند، اما شیوه و اسلوب کارشان در تهاجم به کشتی‌های مورد نظر گاهی شبیه دزدان دریایی است.

حمله دزدان دریایی به کشتی آمریکایی Seabourn Spirit سال 2005 که کیلومترها دور از سواحل در سومالی اتفاق افتاد، از پیچیده‌ترین حملات سازماندهی شده توسط دزدان دریایی بود که مرور آن می‌تواند ابعاد کار این گروه‌ها را تا حدی روشن‌تر کند. دزدان دریایی حمله خودشان را 160 کیلومتر دورتر از ساحل با قایق‌های سرعتی که از یک کشتی بزرگ‌تر به آب انداخته شده بود، اجرا کردند و به سلاح‌های گرم اتوماتیک و یک آر.پی.‌جی مجهز بودند.

برخی کشتی‌ها نیروی امنیتی مخصوص به خود استخدام کرده و برخی دیگر برای مقابله با دزدان دریایی خدمه خود را مسلح کرده‌اند، اما در این میان بسیاری از کشورها نیز ورود این قبیل کشتی‌ها را به آبها و بنادر خودشان ممنوع کرده‌اند.

وجه ممیزه دزدان دریایی امروزی با دزدان دریایی کلاسیک، استفاده آنها از تکنولوژی و ادوات مدرن است. گفته می‌شود در جرائم دزدی دریایی از ادواتی مانند تلفن‌های همراه، تلفن‌های ماهواره‌ای، GPS، سیستم‌های ردیاب صوتی، قایق‌های تندرو پیشرفته، تفنگ‌های نیمه‌خودکار، تفنگ‌های ساچمه‌ای، هفت تیر، سلاح‌های سواره و حتی آر.پی.جی و پرتاب‌کننده‌های نارنجک استفاده می‌شود.