پاییز، فصل افسردگی

اختلال فصلی یا seasonal affective disorder سال‌هاست شناخته شده است. افرادی که دچار این اختلال هستند خلق‌شان از یک الگوی فصلی پیروی می‌کند که معمولا در فصل زمستان تشدید می‌شود. باید توجه داشت به هر دوره تغییر خلق و خویی، افسردگی فصلی گفته نمی‌شود. برای این‌ که چنین تغییراتی را اختلال بنامیم باید آنها را طی دو سال مورد بررسی قرار داد، اگر در یک فصل خاص این تغییرات ثابت ماند و حداقل دو هفته هم طول کشید می‌توان گفت فرد دچار اختلال فصلی شده است به عنوان مثال اگر بهار سال گذشته و پاییز امسال حالت بی‌حوصلگی و عدم لذت داشته‌اید نمی‌توان گفت افسردگی فصلی گرفته‌اید. در صورتی این حرف صادق است که فرد در دو سال متوالی در فصل زمستان افسرده شود و در بهار حالش بهبود پیدا کند. این اختلال هیچ فرقی با افسردگی معمولی نمی‌کند.

یکی از عللی که معمولا در افسردگی فصلی آن هم در پاییز و زمستان تاثیر دارد کوتاه شدن روز و طولانی‌تر شدن شب است. در این دوره معمولا افراد از فعالیت بدنی خود کم می‌کنند و در قبال آن بیشتر ترجیح می‌دهند در خانه بمانند و استراحت کنند. این مشکلات در قطب شمال و جنوب که زمستان‌های طولانی‌تری دارند گاهی مشکل‌ساز شده است که با طراحی کلاه‌های لامپ‌داری که روی پیشانی قرار می‌گیرند، آنها فضای جلوی خود را روشن‌تر می‌بینند. به این روش نوردرمانی، لایت‌تراپی یا فتودرمانی گفته می‌شود که در درمان افسردگی‌های خفیف تا متوسط موثر است. در ایران هم می‌توان توصیه کرد افراد برای جلوگیری از ابتلا به این اختلال می‌توانند ورزش کنند و با بالا بردن فعالیت بدنی خود را مصون بدارند. باید اعتراف کرد ژنتیک در مبتلا شدن به افسردگی بی‌تاثیر نیست، اما برای تشخیص آن از معلول به علت می‌رسیم و نمی‌توان گفت دقیقا چه عللی باعث به وجود آمدن این نوع اختلال می‌شود. افسردگی‌های فصلی می‌تواند خفیف، متوسط یا شدید باشد. تنها تفاوتش با آنچه ما به عنوان افسردگی می‌شناسیم دوره‌ای بودن آن است و این ‌که علتی برای به وجود آمدن آن وجود نداشته باشد. افرادی که اختلال تیروئید دارند هم مستعد افسردگی هستند، هرچند افسردگی در افرادی که تیروئیدهای کم‌کار دارند بیشتر دیده شده است. هورمون‌های تیروئید متابولیسم بدن را در دست دارند و وقتی این هورمون‌ها پایین بیاید کل بدن دچار رکود شده و افسردگی ظاهر می‌شود.

افسردگی فصلی گرفته‌اید اگر...

افسردگی 9 علامت اصلی دارد که دو علامت آن اساس وجود افسردگی است. اگر فردی خلق افسرده، بی‌علاقگی و بی‌لذتی را به مدت دو هفته داشت می‌توان گفت پایه افسردگی را داراست. البته این دو نکته تنها کافی نیست در صورتی گفته می‌شود فرد افسرده شده که از موارد زیر حداقل سه مورد را داشته باشد:

1 ـ کم‌خوابی یا پرخوابی

2 ـ کندی، تندی یا سراسیمگی روانی ـ حرکتی(دلشوره داشتن و آرام و قرار نداشتن یا بی‌حالی)

3 ـ احساس خستگی یا از دست دادن انرژی

4 ـ احساس بی‌ارزشی یا احساس گناه

5 ـ کاهش قدرت تفکر، تصمیم‌گیری یا تمرکز

6 ـ تشدید افکار مرگ و فکر به خودکشی(با نقشه یا بدون نقشه)

7 ـ کاهش یا افزایش وزن بیش از 5 درصد

افسردگی فصلی هم مثل افسردگی در دو نوع خفیف و شدید وجود دارد، در صورتی که افسردگی خفیف یا متوسط باشد با رفتاردرمانی برطرف خواهد شد، اما در افسردگی‌های شدید و اقدام به خودکشی‌ها باید با دارو درمانی به بیمار کمک کرد.

دکتر افشار امیری /‌ روانپزشک