55 سال فرهنگ‌سازی با تلویزیون

اما جایگزینی تلویزیون به جای رادیو نزدیک به دو دهه طول کشید که در این میان قیمت بالای تلویزیون با توجه به سطح درآمد مردم تاثیری مستقیم بر فراگیر شدن آن داشت. مهم‌ترین رخداد سیاسی قرن، یعنی پیروزی انقلاب اسلامی و ورود امام خمینی(ره) به ایران بازتاب گسترده‌ای در تلویزیون داشت و پخش مستقیم مراسم ورود را به یکی از پربیننده‌ترین برنامه‌های تلویزیونی در سه دهه اخیر تبدیل کرد. در آن ایام اغلب تلویزیون‌ها سیاه و سفید بود. اواسط دهه 1360 به مرور تلویزیون‌های رنگی در خانه‌های مردم ایران جای گرفت. امام خمینی(ره) در یکی از سخنرانی‌های تاریخی‌شان به جایگاه رفیع تلویزیون به عنوان فرهنگ‌ساز اشاره و آن را به دانشگاهی برای عموم مردم تشبیه کردند. مدیران سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز با عنایت به فرمایش امام، گام‌های بزرگی در این راه برداشتند و در تولیدات خود اعم از داستانی و مستند آن را لحاظ کردند. برای مثال می‌توان به سری مستندهای روایت فتح به کارگردانی شهید سید مرتضی آوینی اشاره کرد که سندهای تصویری ارزشمندی از هشت سال دفاع مقدس ارائه و مردم را بیش از پیش با حقایق جنگ آشنا کرد. پس از پایان جنگ نیز ادامه پخش آن سبب آشنایی هرچه بیشتر نوجوانانی شد که فضای جنگ و روزهای مقاومت مردم ایران را نمی‌شناختند. در مجموعه‌های داستانی هم تا حدود زیادی این فرهنگ‌سازی صورت گرفته و در کنار بعد سرگرم‌سازی، به راه خویش ادامه داده است. برای مثال می‌توان به مجموعه «آینه» که این روزها شاهد پخش مجدد آن از شبکه تماشا نیز هستیم اشاره کرد که بر خانواده و مسائل پیرامون آن تمرکز کرده است. همین‌طور «سربداران» به کارگردانی محمدعلی نجفی که بر مبارزه مظلوم با ظالم در گذر تاریخ تاکید می‌کند و مخاطب را به تفکر در تاریخ کشور خویش وامی‌دارد.

در دهه 1360 دو شبکه تلویزیونی در کشورمان وجود داشت که در ساعت‌های محدودی به پخش برنامه می‌پرداخت و با وجود همه این محدودیت‌ها، در انجام ماموریت فرهنگی خویش موفق بود. در دهه 70 و با به راه افتادن شبکه سه سیما موج تازه‌ای از برنامه‌های تلویزیونی به راه افتاد که نگاه ویژه‌ای به قشر جوان داشت. سرآمد همه برنامه‌های یاد شده برنامه «90» با اجرای عادل فردوسی‌پور است که پس از گذشت نزدیک به 15 سال از آغاز پخشش همچنان بی‌رقیب به‌نظر می‌رسد. در این برنامه فوتبال ایران و حواشی آن روی آنتن رفته و بسیاری از معضلات قدیمی این ورزش را در کشورمان به چالش کشیده است. در حقیقت 90 به بهتر شدن کیفیت سخت‌افزاری و نرم‌افزاری فوتبال ایران کمک کرده و در زمینه فرهنگ‌سازی میان تماشاگران نیز سهمی بسزا داشته است. در روزهایی که تلویزیون پنجاه و پنج سالگی تولدش را در ایران جشن می‌گیرد، نیاز به تولید برنامه‌هایی با محتوای غنی فرهنگی بیش از پیش احساس می‌شود منوط بر آن‌که وجوه سرگرم‌کننده آن نیز فراموش نشود.

محمد جلیلوند