دانش و فناوری در جنگ

ذوالفقار

سربازانی که در جنگ جهانی اول می‌جنگیدند برای نخستین بار با موجود غول پیکری مواجه شدند که می‌توانست از روی هر مانعی عبور کرده و در برابر سیل گلوله‌ها همچنان به پیشروی ادامه دهد. مهندسان در آن دوران با استفاده از الگوی کلی تراکتور که می‌تواند در زمین‌های ناهموار حرکت کند و تجهیز آن به بدنه‌ای مستحکم و نیز توپ جنگی توانستند نخستین تانک را طراحی کنند. جنگ جهانی دوم سبب پیشرفت در طراحی تانک‌ها شد و از آن پس بسیاری از کشورهای دنیا از این جنگ‌افزار برای تجهیز ارتش‌ خود استفاده کردند. دهه 1980 را باید دوره جدیدی در طراحی و ساخت تانک‌های مدرن دانست. در همین دوره بود که زره محافظتی تانک‌ها بهبود یافت و موشک‌های ضدتانک دیگر نمی‌توانستند براحتی آن را منهدم کنند.

ارتش عراق پیش از آغاز جنگ تحمیلی به وسیله شوروی سابق به انواع تانک‌های پیشرفته مجهز شده بود و این کمک‌ها هنگام جنگ نیز ادامه داشت. با این حال تانک‌های بسیاری در این دوره توسط رزمندگان ایرانی منهدم یا به غنیمت گرفته شد. پس از جنگ، کارشناسان صنایع دفاعی ایران توانستند به فناوری طراحی و تولید تانک‌هایی نظیر ذوالفقار یک، دو، سه و نیز سفیر 74 دست یافته و گام دیگری در جهت خودکفایی میهن‌مان بردارند. بازسازی و تجهیز تانک‌های قدیمی از دیگر اقدامات انجام یافته در این مسیر بوده است.

گربه‌های پرنده ایران

هیچ رزمنده ای را پیدا نمی‌کنید ‌که از این هواپیمای جنگنده در دوران دفاع مقدس خاطره‌ای نداشته باشد . حتی شنیدن نامش، لرزه بر اندام خلبانان عراقی می‌انداخت. جنگنده‌های F-14 تام‌کت (گربه نر) سبب برتری بی‌تردید جمهوری اسلامی ایران در درگیری‌های هوایی طی دوران دفاع مقدس شده بود. ‌رژیم پهلوی که برای مقابله با تحرکات شوروی بر فراز آسمان ایران به دنبال چاره‌ای می‌گشت، با گزینه خرید این جنگنده از ایالات متحده روبه‌رو شد.

این جنگنده از سیستم راداری بسیار پیشرفته‌ای برخوردار بود و می‌توانست به گشتزنی و شناسایی مهاجمان به خاک ایران بپردازد.

این جنگنده‌ها از زمستان 1356 بتدریج به ایران منتقل شدند. همچنین شماری از خلبانان زبده ایرانی برای استفاده از این جنگنده تحت آموزش قرار گرفتند. اما جنگ تحمیلی را باید نقطه عطف بهره‌گیری از این هواپیماها دانست. شرکت تولید کننده F-14، لقب قاتل میگ را بر آن نهاده بود. از آنجا که بیشتر جنگنده‌های عراقی از نوع میگ ساخت شوروی بودند، F-14 به کابوس آنها بدل شده بود. در بسیاری از درگیری‌های هوایی در سال‌های دفاع مقدس، خلبانان دشمن به محض مشاهده این جنگنده ایرانی بلافاصله از صحنه دور می‌شدند.

یکی از ویژگی‌های بارز این جنگنده را باید در موشک‌های فونیکس آن دانست. رکورد جهانی سرنگونی سه فروند میگ 23 عراقی تنها با یک موشک به خلبانان ایرانی تعلق دارد.

رکورد هدف‌گیری و انهدام جنگنده‌ای دیگر نیز به یک خلبان ایرانی دیگر تعلق دارد که توانست با F-14 یک جنگنده میراژ عراقی را از فاصله 150 کیلومتری سرنگون کند. این جنگنده هنوز هم در خدمت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی قرار دارد.

کاتیوشا

برای آنها که خاطرات روزهای دفاع مقدس را به یاد دارند، ​کاتیوشا​ نامی آشناست. کاتیوشا نوعی راکت‌انداز چندتایی است که معمولا​ پشت یک کامیون قرار می‌گیرد و توانایی پرداخت تعداد زیادی راکت در زمان بسیار کوتاهی را دارد. کاتیوشا نخستین بار توسط شوروی سابق ساخته شد و در جنگ جهانی دوم و بویژه در نبرد نیروهای ارتش سرخ در برابر آلمان نازی از آن​ استفاده شد. البته ایده آن بسیار قدیمی و به 1300 سال قبل، زمانی که چینی‌ها برای نخستین بار راکت را اختراع کردند، برمی‌گردد.

امکان سریع جابه‌جایی، حجم زیاد آتش در زمان کوتاه و قیمت کمتر تولید آن نسبت به جنگ‌افزارهای مشابه را باید از مزیت‌های کاتیوشا دانست. البته این وسیله معایبی هم دارد. زمان طولانی‌تر بارگذاری و نیز برد کوتاه و دقت کمتر آن نسبت به جنگ‌افزارهای توپخانه‌ای دیگر را باید از اصلی‌ترین معایب آن برشمرد.

در جریان جنگ تحمیلی از این سلاح به صورت گسترده‌ای استفاده ‌شد. پس از پایان جنگ تحمیلی، کارشناسان ایرانی توانستند مدل‌های بومی‌سازی شده کاتیوشا را که البته از برد و قدرت بیشتری برخوردار بود با نام ​راکت‌انداز فجر 3​ با برد 40 کیلومتر و نیز ​راکت‌انداز فجر 5​ با برد 70 کیلومتر را طراحی و تولید کنند.

آر.پی.جی

نخستین آر.پی.جی در دوران جنگ جهانی دوم توسط شوروی سابق طراحی و ساخته شد. آر.پی.جی در واقع مخفف یک عبارت روسی به معنای ​نارنجک‌انداز دستی ضدتانک​ است. از این راکت‌انداز می‌توان برای اندام ادوات زرهی و نیز نفربرها و حتی تخریب ساختمان‌ها و سنگرهای بتونی استفاده کرد. حتی کاربردهایی از این وسیله برای انهدام بالگرد نیز مشاهده شده است.

آر.پی.جی ـ7 را باید موفق‌ترین نمونه تولید شده از این سلاح دانست که در بسیاری از کشورهای دنیا و در جنگ‌ها و درگیری‌های مسلحانه شورشیان مسلح در نقاط مختلف دنیا کاربرد داشته و دارد. از آنجا که این سلاح از قدرت تخریب بالایی برخوردار است و در عین حال تنها به یک نفر نیروی انسانی نیاز دارد، به عنوان گزینه‌ای اصلی در بسیاری از نبردهای مسلحانه مطرح شده است. البته قیمت پایین این جنگ‌افزار را نیز باید به فهرست دلایل استقبال از آن افزود.

راکت آر.پی.جی پس از برخورد به هدف، به شکلی دو مرحله‌ای عمل می‌کند. راکت ابتدا به هدف نفوذ می​کند و در مرحله دوم، در آن منفجر می‌شود. به همین دلیل این وسیله، گزینه مناسبی برای تخریب زره تانک‌ها و سنگرهای بتونی است. از آر.پی.جی به طور گسترده​ در دوران دفاع مقدس استفاده شد و ادوات مختلف دشمن از تیررس آن در امان نماند. امروزه بومی‌سازی شده آر.پی.جی یعنی ​آر.پی.جی ـ29​ با نام ​غدیر​ از سوی کارشناسان ایرانی تولید می‌شود.

صالح سپهری فر / جام جم