حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نگاهی به برنامه تلویزیونی «سینما پشت پرده»
نمایش شگفتیهای بزرگ در قاب کوچک
از زمان اختراع صنعت سینما و ظهور فیلمهای صامت تاکنون که دیگر به فناوریهای جدید هم مجهز شده، مخاطب با مشاهده این دنیای مجازی، میل وافری به کشف و دریافت چگونگی ساخت و تولید آن دارد. فیلمهای مستندی که هنگام ساخت فیلم توسط مستندسازان از مراحل و چگونگی تولید این اثر ساخته میشود، گواه دیگری بر تمایل و نیاز مخاطب برای دانستن و آشنا شدن با مرارت و سختیها و کشف و شهود راههایی برای رفع این موانع توسط عوامل تولید و... است. اما آنچه قابل انکار نیست، اینکه عموما مستندهای علمی ـ آموزشی و لزوما تفریحی مامن دیگری جز قاب کوچک تلویزیون برای نمایش داده شدن ندارند و به نوعی میتوان گفت تلویزیون مکمل صنعت سینماست و اگر سینما یک هنر است، تلویزیون آموزشگاه این هنر است.
در تلویزیون ایران نیز از دهه 60 تاکنون برنامههایی با این مضمون و محتوا تولید شده است که «هنر هفتم» یکی از بهیادماندنیترینهاست. برنامههایی که در این زمینه تولید و پخش میشوند، عموما یا به صورت ترکیبی است که طی آن یک فیلم سینمایی پخش میشود و قبل یا بعد از پخش فیلم، تعدادی فیلمساز یا منتقد به گفتوگو و بحث در مورد فیلم میپردازند و هر از گاهی گوشههایی از فیلم یا پشت صحنه آن را نمایش میدهند تا تائید یا مثالی باشد بر گفتههای ایشان یا به صورت پخش مستندهایی کوتاه از چگونگی ساخت فیلمهاست.
برنامه «سینما پشت پرده» کاری از گروه تامین برنامه شبکه سه که به تهیهکنندگی عباس مقیسه در ساعت 19 و 30 دقیقه هر روز هفته پخش میشود، از این برنامههاست.
این برنامه که در سری قسمتهای 35 دقیقهای آماده شده است، نحوه ساخت فیلمهای سینمایی برجسته را که عمدتا فیلمهای اسکارگرفته و مطرح تاریخ سینماست، به تصویر میکشد. از اهداف ساخت این برنامه، چگونگی و شکلگیری ایده و داستان فیلم است. این برنامه نحوه ساخت صحنههای جذاب، اهداف، اغراض مستتر در ساخت فیلم، بررسی علمی درباره ژانرهای مختلف سینمایی و قدرت تاثیر آن بر مخاطب و جلوگیری از آثار مخرب آن را نمایش میدهد. همچنین در این برنامه مقایسهای حرفهای میان کارگردانان بزرگ و فیلم مطرحی که در جشنوارههای مهم سینمایی به جوایز مختلفی دست پیدا کردهاند، صورت میگیرد. فیلمهایی از جمله تارنیا 2، گالیله، لئون، حافظه کامل، پلیس آهنی، بازگشت بتمن، نینجای...، شاه عقرب، مردان اوشن، قیام شوالیه تاریکی، کشتی جنگی، فانوس سبز، سپر کاراته باز، نابخشوده، دنیای زیرین و... ازجمله فیلمهایی هستند که در برنامه سینما پشتپرده مورد بررسی قرار میگیرند.
اما احساسی که پس از دیدن این برنامه به مخاطب دست میدهد، تحسین همراه با شگفتزدگی است، چراکه با فناوریها و امکانات فوق تصوری روبهرو میشود که حتی اگر حرفه اصلی او هم سینما باشد تا حدود زیادی با آنها بیگانه است و نوعی احساس حسرت گریبانگیر او میشود. این شگفتی تفاوت عمدهای با شگفتزدگی از دیدن برنامههای دیگری همچون «راز بقا» دارد.
با این تفاوت که در برنامه مستند راز بقا، مخاطب با عناصر شگرفی که در طبیعت و حیوانات به صورت طبیعی و غریزی وجود دارد، مواجه میشود، اما در برنامه سینما پشت پرده این شگرفی حاصل امکانات و توانایی و خلاقیت بشر در به دست آوردن فناوریهای برتر است. در اخبار گوناگون که در ساعات مختلف شبانهروز و از شبکههای مختلف پخش میشود نیز مخاطب به طور مدام خبر از کشفها، تواناییهای استثنایی که در برخی انسانهاست یا با ممارست رشد یافته است، فناوریهایی که مدام بهروز میشود و کارهای خارقالعادهای که با استفاده از آن میتوان انجام داد، اما از آنجا که این خبرها همانگونه که از نامشان برمیآید تنها به صورت تیتروار اطلاعرسانی میکنند و زمان کوتاهی را به خود اختصاص میدهند، نمیتوانند روح و ذهن مخاطب را دربند حسرت اسیر کنند و همچنین نمیتوان از آن انتظار داشت آموزنده باشد، اما در مورد برنامه سینما پشت پرده با همه محاسنی که دارد، باید اظهار کرد این برنامه درست به دلیل پرداختن به چراها و چگونگیها، نباید وجهه آموزشی خود را نادیده بگیرد و تنها بهعنوان کردن دستاوردها بپردازد. بهعنوان مثال این برنامه میتواند در فیلمی که جایزه بهترین تدوین را گرفته است، بهصورت تخصصی دستاورد مونتاژی آن را نشان دهد و تا حد امکان به توضیح آن بپردازد تا برای مخاطب عام قابل فهمتر شود و برای مخاطب خاص راهگشا و آموزنده باشد.
به این برنامه هیجانانگیز و دوستداشتنی ایراد دیگری وارد است که شاید به جای ایراد بتوان آن را کاستی نامید. میان سینماگران عزیز کشورمان کارگردانان، فیلمبرداران، تدوینگران، جلوه ویژهکاران و متخصصان مطرحی وجود دارند که اگر نه با امکانات فناورانه برتر، بلکه با خلاقیت و توانمندیهای فردی، کارهای شگرفی به انجام رساندهاند که بسیار قابل اهمیت است و نادیده گرفتن و نپرداختن به آن کملطفی در حق این صاحبان هوش و افراد توانمند و متخصص است. در ضمن فیلمهایی توسط کارگردانهای ایرانی در کشور یا خارج از مرزهای ایران (اگرچه انگشتشمار) توانستهاند در جشنوارههای بزرگ جهانی جوایزی به دست آورند و مورد استقبال همگان قرار بگیرند که متاسفانه جای خالی این فیلمها در جدول برنامه سینما پشت پرده قابل انکار نیست.
شاید آنچه ذکر شد، توقع بیجا و زیادی از برنامهای به نظر برسد که در گروه تامین برنامه شبکه سه تهیه شده و حتی گاهی زمان پخش آن با توجه به حجم برنامههای روز جابهجا میشود، اما باید اذعان کرد برنامه سینما پشت پرده با وارد شدن در یک حوزه تخصصی و جذاب برای مخاطب، خود این توقعات را در مخاطب ایجاد میکند و نباید ایدههای خوب این برنامه در حد ایده بماند وقتی قابلیت یک برنامه سرگرمی ـ آموزشی خوب را دارد.
مریم رها
گفت و گو
