مراقبت؛ رمز بارداری سالم

هدف از مشاوره پیش از بارداری دستیابی به رویه‌ای درست و حساب شده برای مراقبت است تا یک خانم با دارا بودن سلامت کامل وارد یکی از حساس‌ترین مراحل زندگی‌اش یعنی بارداری بشود و بتواند روند حاملگی سالم‌تری را داشته باشد.

البته غربالگری به پیش از بارداری خلاصه نمی‌شود، بلکه با غربالگری‌های سه ماهه اول، دوم و سه‌ماهه بارداری تکمیل می​ شود و چرخه سلامت مادر و جنین را کامل می‌کند.

به همین دلیل بسیاری از متخصصان زنان و زایمان به​ داشتن برنامه‌ریزی و انجام مشاوره پیش از بارداری تاکید می‌کنند، چرا که بسیاری از خانم‌ها هنگامی متوجه بارداری خود می‌شوند که سیستم عصبی و قلبی ـ عروقی جنین‌شان شکل گرفته و دوران طلایی برای پیشگیری از برخی ناهنجاری‌ها که با مصرف اسید فولیک، پیش از بارداری قابل پیشگیری است از دست رفته است.

دکتر صفیه عشوری‌مقدم، متخصص زنان و زایمان در گفت‌وگو با جام‌جم اهمیت مشاوره پیش از بارداری را به عنوان اصلی‌ترین پیش نیاز بارداری چنین توصیف می‌کند: هدف از مشاوره پیش از بارداری دستیابی به ملاحظاتی برای پیشگیری و درمان مخاطرات زیستی، پزشکی، رفتاری و اجتماعی است؛ مخاطراتی که سلامت مادر و بارداری‌اش را تهدید می‌کند.

بهترین زمان مشاوره؛ 3 ماه قبل از بارداری

متخصصان تاکید می‌کنند​ بهترین زمان انجام مشاوره پیش از بارداری، سه ماه قبل از بارداری است. مشاوره پیش از بارداری باید از سوی متخصصان زنان و زایمان یا کارکنان آموزش‌دیده نظام بهداشتی که عهده‌دار ارائه خدمات و مراقبت‌های بارداری، تنظیم خانواده و نوزادان هستند، صورت بگیرد.

به گفته دکتر عشوری در کنار ارائه یک شرح حال از سابقه بیماری و مشکلات مادر و نیز بررسی بیماری‌های ژنتیکی که ممکن است در پدر، مادر و خانواده درجه اول آنها وجود داشته باشد، سابقه وجود مشکلات تولید مثلی قبلی مانند وجود سقط، مرده‌زایی، زایمان زودرس، فشارخون و دیابت بارداری، مسمومیت بارداری، بارداری خارج از رحم و جفت سرراهی از مواردی است که مورد توجه و بررسی قرار بگیرد.

این متخصص زنان با پراهمیت شمردن وضع اجتماعی و فرهنگی مادر و اثراتش بر بارداری وی می‌گوید: توجه به این‌ که مادر از دخانیات، الکل و داروهای روانگردان استفاده می‌کند یا خیر بسیار اهمیت دارد. حتی بررسی‌ها نشان داده است​ در معرض دود سیگار قرار داشتن به اندازه مصرف سیگار و حتی بیش از آن برای مادر باردار خطرناک است.

همچنین باید توجه خاصی به سن بارداری صورت بگیرد همچنان که بارداری‌های زیر 20 سال و نیز بالای 35 سال می‌تواند مادر و جنین را با مخاطراتی جدی روبه‌رو کند در نتیجه مادرانی که در این دو طیف سنی باردار می‌شوند باید تحت مراقبت‌های دقیق‌تری قرار بگیرند.

کنترل بیماری‌های زمینه‌ای طی بارداری

بی‌شک در خانواده‌هایی که سابقه بیماری‌های ارثی و فامیلی وجود دارد یا در ازدواج‌های فامیلی، مشاوره ژنتیک قبل از بارداری ضروری است، اما در ارتباط با بیماری‌های زمینه‌ای مزمن که نیاز به مصرف پیوسته داروهای خاص دارد، مادر باید از خطرات و عوارض بیماری‌های خود، انجام مراقبت‌های کنترلی از حیث این بیماری‌ها طی بارداری آگاه باشد. همچنین مادران باید بدانند تغذیه نامناسب، سوءتغذیه، حاملگی‌های متعدد، فاصله کم بارداری‌ها و کم‌خونی می‌تواند یک بارداری پرخطر را به دنبال داشته باشد. نارسایی کلیه و کبد، دیابت، بیماری‌های مزمن قلبی ـ عروقی، اختلالات انعقادی، تیروئید و صرع از بیماری‌هایی است که باید پیش از بارداری درمان شود و طی بارداری تحت‌کنترل قرار گیرد.

دیابت کنترل نشده یعنی بروز ناهنجاری در جنین

دیابت یا بیماری قند از بیماری‌های زمینه‌ای است که درمان آن پیش از بارداری و کنترل آن طی بارداری از اهمیت ویژه‌ای از حیث سلامت جنین برخوردار است؛ چرا که اختلال کنترل دیابت طی بارداری احتمال بروز ناهنجاری و نقص جنینی را بشدت افزایش می‌دهد.

از این‌رو دکتر عشوری بر درمان دیابت پیش از بارداری تاکید می‌کند و می‌افزاید: کسانی که با عوارض چشمی، کلیوی، اختلالات فشارخون و نیز اختلالات عصبی ناشی از دیابت روبه‌رو هستند و به علت دیابت دفع پروتئین نیز دارند حتما پیش از بارداری با متخصص کلیه و غدد مشاوره داشته باشند.

بهترین توصیه به این افراد آن است اختلالات قندشان را به نحوی درمان و کنترل کنند که سطح قندشان پیش از مصرف غذا به 80 تا 100 میلی‌گرم در هر 100 سی‌سی خون و پس از صرف غذا به 155 برسد.

درمان تک‌دارویی بیماران مصروع طی بارداری

یکی از مهم‌ترین ملاحظات طی بارداری درباره بیماران مصروع باید صورت بگیرد؛ چرا که بررسی‌ها نشان داده است​ بسیاری از داروهای کنترلی این بیماری که بدون مشاوره متخصص مصرف شده است، به بروز نقص عضو در جنین منجر شده است.

بر این اساس، دکتر عشوری بر انجام مشاوره پیش از بارداری این دسته از بیماران تاکید می‌کند و ادامه می‌دهد: بهتر است بیماران مصروعی که قصد بارداری دارند با مشاوره متخصصان نورولوژیست طی بارداری از درمان‌های تک‌دارویی بهره ببرند تا با دست‌کم احتمال بروز ناهنجاری‌های جنینی طی بارداری روبه‌رو باشند. همچنین به این دسته از افراد مصرف قرص اسید فولیک با دوز بالاتری نسبت به بارداران سالم از چند ماه پیش از بارداری توصیه می‌شود.

مراقب علائم پنهان تیروئید باشید

اختلالات تیروئید از آن دسته بیماری‌هایی است که باید برای درمان و کنترل آن پیش از بارداری اقدام کرد، چرا که این دسته از اختلالات می‌تواند اثرات نامطلوبی را بر روند تکامل جنینی و کاهش بهره هوشی فرزند در آینده به جا گذارد.

بر این اساس، متخصصان بر کنترل علائم پنهانی تیروئید حتی در باردارانی که اختلالات تیروئیدی در آنها درمان شده است، تاکید می‌کنند.

البته در کنار تیروئید مشکلاتی چون فشارخون و نیز اختلالات کلیوی پیش از بارداری باید تحت درمان و کنترل قرار بگیرد.

کنترل ناهنجاری‌های قلبی ـ ژنتیکی پیش از بارداری

به گفته دکتر عشوری، خانم‌هایی که مبتلا به ناهنجاری‌های قلبی - ژنتیکی یا دیگر نقص‌های لوله‌های عصبی هستند باید حتما پیش از بارداری تحت مشاوره ژنتیکی قرار بگیرند.

ساده‌ترین و در دسترس‌ترین راه کنترل این دسته از بیماری‌های ژنتیکی مصرف اسید فولیک با دوز بالاتر نسبت به بارداران سالم است؛ چرا که بررسی‌ها نشان داده است​ مصرف روزانه 4 میلی‌گرم قرص اسید فولیک، به جای 400 میکروگرم که به بارداران سالم توصیه می‌شود، از چند ماه پیش از بارداری و همچنین طی بارداری تا 70 درصد از بروز ناهنجاری‌های لوله عصبی پیشگیری می‌کند.

باید‌ها و نباید‌های تزریق واکسن

کنترل وضع ایمنی و مصونیت مادر در برابر برخی بیماری‌های عفونی که می‌تواند عامل ناهنجاری در نوزاد باشد قبل از بارداری باید مشخص شود و درباره آن دسته از بیماری‌ها که راهکارهای پیشگیری‌کننده وجود دارد، اقدامات لازم اعمال شود. اصلی‌ترین این بیماری‌ها شامل کزاز، سرخجه، آبله مرغان، هپاتیت، مننژیت و ایدز می‌شود.

دکتر عشوری درباره تزریق واکسن بیماری کزاز طی بارداری، اگر ده سال از ابتلای به آن گذشته باشد منعی نمی‌بیند، اما درباره بیماری سرخجه می‌گوید: تزریق این واکسن طی بارداری مجاز نیست و اگر مادر نسبت به آن ایمنی نداشته باشد فقط​ باید طی بارداری تحت مراقبت نسبت به ابتلا به این بیماری و نیز بیماری آبله‌مرغان قرار بگیرد، اما درباره هپاتیت، آنفلوآنزا و مننژیت، تزریق واکسن بسته به شرایط خاص بیمار و نیز وضع جوی منعی ندارد.

بدیهی است علاوه بر درمان و کنترل بیماری‌ها توجه به عادات غذایی و رسیدن به وزن متناسب پیش از بارداری بسیار اهمیت دارد، چراکه داشتن وزن بسیار پایین یا بالا می‌تواند مادر و جنین را با مخاطراتی روبه‌رو سازد.

بی‌شک لازم است​ مادران باردار درباره نحوه صحیح رژیم غذایی، ورزش و فعالیت، میزان استراحت، شدت فعالیت‌های شغلی و روابط خانوادگی خود نیز پیش از بارداری اطلاعات کافی کسب کنند تا دوران بارداری را به سلامت​ طی کنند.

پونه شیرازی‌ / ‌گروه سلامت