صفرویک ها بوی نفت می دهند

به نظر می رسد یکی از افتخارات بشر ، دستیابی به چاههای نفتی در مناطق اکتشافی بوده است. نفت یا طلای سیاهی که پایه اقتصاد بسیاری از کشورها را بخصوص در منطقه خاورمیانه تشکیل می دهد.

کد خبر: ۵۸۲۷۴

آیا تاکنون از خود پرسیده اید که در صنعت نفت ، هنگام حفر چاههای نفت و گاز از چه ابزاری برای تفسیر و مطالعه تشخیص وجود نفت استفاده می شود؛رقومی کردن(digitize) شیوه ای است که از آن با استفاده از نمودارهایی مختصاتی چون مقاومت الکتریکی ، اشعه گامای رسوبات ، سرعت صوت در سنگها و سپس تبدیل این نمودارها به عدد ، درصد نفت موجود در چاهها تعیین می شود. در گذشته رقومی سازی به شیوه دستی انجام می شده که بسیار زمانبر و کم دقت بوده است. اما بتازگی یک پژوهشگر جوان در مقطع پیش دانشگاهی موفق به ساخت نرم افزار رقومی سازی نمودارهای چاههای نفت شده است.گفتگوی ما را با احسان فاضل علوی بخوانید.

پیشینه و تحقیقات انجام شده در زمینه طراحی نرم افزارهای رقومی کردن چاههای نفت وگاز به چه زمانی باز می گردد و این تحقیقات از چه روی اهمیت داشته است؛

نمونه خارجی نرم افزار رقومی سازی نمودارهای چاههای نفت و گاز به نامneura log در امریکا موجود است که به علت تحریم امریکا وارد ایران نمی شود و قیمتی در حدود 12000 دلار دارد.

رقومی کردن خواندن نمودار و به دست آوردن مقدار نمودار در هر عمق از چاه است

در ایران نرم افزاری برای رقومی سازی نمودارها وجود نداشته و اغلب نمودارها به صورت دستی رقومی می شده است. با توجه به این که هر نمودار به طور میانگین 1000 متر از چاه را دربرمی گیرد (با اشل1.200) و هر نمودار 2 یا 3 منحنی و هر چاه نفت حدود 3 نمودار دارد ، برای مطالعه این چاه لازم است اطلاعات این تعداد نمودار به فاصله 0.5 فوت به 0.5 فوت خوانده شود. که خواندن آن بدون نرم افزار و با روش دستی بسیار وقت گیر است و همچنین دقت لازم را ندارد.

کاری که شما انجام داده اید دقیقا چیست و تا چه مرحله ای پیشرفته اید و در کجا آن را به ثبت رسانده اید؛

این نرم افزار تقریبا قادر به رقومی سازی هر نوع (نمودار نفتی) است که البته تاکنون به ثبت نرسیده است ، اما هم اکنون 5 شرکت نفتی از جمله شرکت نفت فلات قاره (مدیریت اکتشاف) از آن استفاده می کنند و هیچ یک نرم افزار دیگری برای رقومی سازی نمودارها در اختیار نداشته اند که این مساله بر این که این طرح برای اولین بار در کشور ارائه شده است تاکید دارد.

اصولا رقومی کردن به چه معنا ست و با چه ابزاری صورت می گیرد؛

رقومی کردن ، خواندن نمودار و به دست آوردن مقدار نمودار در هر عمق از چاه(x,y) است. در نمودارهای نفتی در محور عمودی عمق چاه و در محور افقی مقدار نمودار (بسته به نوع نمودار واحدهای گوناگونی دارد) ثبت شده است که وظیفه نرم افزار خواندن آنها و ارائه عمق و مقدار مربوطه آن از روی نمودار است.

نمودارهای چاههای نفت چه هستند ، ثبت آنها در صنعت نفت از چه روی اهمیت دارد و با چه سیستم نرم افزاری صورت می گیرد؛

نمودارهای چاهها بعد از حفر ثبت می شوند و انواع گوناگونی دارند. مثلا برخی مربوط به مقاومت الکتریکی ، اشعه گامای رسوبات ، سرعت صوت در سنگها، وزن مخصوص سنگ و سیال و... است. در قدیم به علت قیمت بالای نوارهای مغناطیسی(tape) این اطلاعات به صورت عددی روی نوار مغناطیسی ثبت نشده و فقط نمودارهای آنها روی نوارهای کاغذی در دسترس است. در صنعت نفت بعد از تبدیل این نمودارها به عدد (رقومی سازی) از این اطلاعات برای تفسیر نمودارها و پیدا کردن درصد تخلخل ، درصد نفت و غیره استفاده می شود.

این نرم افزار ، بر چه مبنایی طراحی شده و کاربردهای خاص آن چیست؛

پایه نرم افزارطراحی شده برثبت نمودارها و براساس تشخیص اتوماتیک منحنی نمودارها استوار است. نرم افزار لازم است منحنی مورد نظر را از خطوط شبکه بندی (grid line) و نقاط و خطوط اضافی موجود در نمودارهای قدیمی تشخیص داده و آن را دنبال کند. این تشخیص با بررسی رنگ ، روشنایی و ضخامت منحنی نمودار صورت می گیرد. از ویژگی های آن می توان موارد زیر را نام برد: امکان کار با اشل های خطی و لگاریتمی ، امکان رقومی سازی به دو روش اتوماتیک و دستی ، راحتی کار و رابط گرافیکی مناسب ، امکان تصحیح خطا بعد از رقومی سازی ، امکان محدود کردن ناحیه مورد جستجو بر اساس مشخصات نمودار ، ابزارهای ویرایش تصویر تعبیه شده در درون نرم فزار با توجه به مشکلاتی که در نمودارهای اسکن شده به وجود می آید (امکان چرخاندن ، قرینه کردن ، قلم ، پاک کن ) ، قطعه قطعه کردن تصویر نمودار به منظور استفاده بهتر از منابع سیستم و با توجه به حجم بالای تصاویر نمودارها ، سیستم ثبت رویدادها برای اشکال زدایی بهتر برنامه.کاربرهای آن نیز در شرکتهایی هستند که در زمینه اکتشاف و تولید نفت فعالیت می کنند.

آیا مشابه خارجی برای آن وجود دارد و مزیت آن نسبت به آنها چیست؛

معروفترین آنها نرم افزار امریکایی neura log است که نرم افزار مورد بحث ما تقریبا مشابه آن است. از نظر قابلیت ها تقریبا یکسان هستند فقط در مواردی جزئی مثلا در eld ، امکانات ویرایش تصویر راحتتر و بیشتری گنجانده شده است ؛ ولی در neura log نرم افزاری جداگانه وجود دارد که باید جدا خریداری شود ، همچنین در آن امکان انتخاب مسیر در جاهایی که نرم افزار مشکل دارد وجود دارد که باعث کاربرد آسانتر آن می شود.

منظور از منحنی های اصلی وخطوط اضافی در نمودارها چیست و چرا و چگونه از هم تشخیص داده می شوند؛

منحنی اصلی در واقع منحنی ای است که باید مقدار عددی آن به دست آید (رقومی شود) و با معیارهای رنگ ، روشنایی و ضخامت در محدوده مورد جستجو تشخیص داده و متمایز می شود.منظور از خطوط و نقاط اضافی ، خطوطی است که به واسطه قدمت نمودارها و دقت کم اسکن روی آنها وجود دارد و باید از منحنی نمودار تشخیص داده شوند.

احتمال خطا در این نرم افزار چقدر است؛

در نمودارهایی که یک منحنی وجود دارند یا منحنی ها باهم تلاقی ندارند (ممکن است بیش از یک منحنی در یک قسمت باشد) دقت نرم فزار بالا بوده و تقریبا بدون خطا پیش می رود. از آنجا که نرم افزار منحنی تشخیص داده شده را به رنگ دیگری مشخص می کند ، در صورت بروز خطا به آسانی قابل تشخیص و با ابزار تعبیه شده قابل رفع است. در نمودارهایی که چند منحنی دارند امکان خطا بیشتر بوده که البته باز هم قابل حل است.

کاربرد ویرایش تصویر در این برنامه چیست و چه تصویرهایی ویرایش می شوند؛

همان گونه که در بالا هم ذکر شد ، هنگام اسکن مشکلاتی از قبیل وارونه اسکن کردن ، کج اسکن کردن و اشکالات دیگر به وجود می آید که در خود این نرم فزار این مشکلات براحتی قابل حل هستند و نیاز به نرم افزار دیگری برای این کار نیست. با کمک این ابزارها می توان قسمتهای معیوب نمودار را نیز ترمیم کرد. منظور از تصویر ، تصویر اسکن شده نمودار است.

شیوه دستی ثبت نمودارها چه مشکلاتی به همراه دارد و تا چه اندازه با کاربرد این نرم افزار مرتفع می شود؛

همان گونه که گفته شد ، شیوه دستی رقومی سازی (نه ثبت) نمودارها ، مستلزم صرف زمان زیاد است و کاری طاقت فرسا و کم دقت است.در این نرم افزار ، رقومی سازی به صورت اتوماتیک صورت گرفته و فقط اطلاعات اولیه کمی در ابتدا از کاربر دریافت می شود.