به تماشای آسمان برویم

مشتریان پر و پاقرص آسمان

سازمان جهانی جهانگردی می‌گوید گردشگر کسی است که حداقل یک شبانه‌روز و حداکثر یک سال با قصدی جز اشتغال برای یک فعالیت حرفه‌ای ثابت به مکانی سفر کرده و در آنجا اقامت می‌کند. پس انگیزه سفر است که موجب طبقه‌بندی فعالیت‌های گردشگری در گروه‌های مختلف گردشگری فرهنگی، طبیعتی، درمانی، طبیعت‌گردی و... می‌شود.

به این ترتیب زمانی که یک ستاره‌شناس حرفه‌ای یا کسی که در این حوزه آماتور است، به صورت انفرادی یا همراه با گروهی از دوستان خود شبی را به قصد رصد آسمان به نقطه‌ای جز محل سکونت خود، سفر می‌کند، او را گردشگر نجومی می‌توان دانست و از آنجا که هدف گردشگران نجومی در درجه اول، دیدن زیبایی‌های طبیعت (آسمان) است، این نوع سفر را می‌توان یکی از شاخه‌های گردشگری طبیعی یا طبیعت‌گردی محسوب کرد.

اگر علاقه‌مند به دیدن آسمان و رصد آن هستید، بدانید که از همین حالا می‌توانید خود را یک گردشگر نجوم محسوب کنید. لازم نیست حتما ستاره‌شناس باشید، بلکه کافی است به آسمان و اجرامش و داستانی‌هایی که در آن می‌گذرد علاقه داشته باشید تا بتوانید در یکی از تورهای رصدی که بیشتر از طرف موسسه‌ها و انجمن‌های نجومی برگزار می‌شوند، ثبت‌نام کنید.

علاقه‌مندان به این رشته از طبیعت‌گردی نباید نگران آماتور بودن خود در نجوم باشند، چراکه بیش از 90 درصد منجمان کشور را کسانی تشکیل می‌دهند که به هیچ وجه تحصیلات مرتبط با این حوزه ندارند و فقط براساس علاقه شخصی و با مطالعه و رصد کردن با این حوزه آشنا و بعد مشتری پر و پا قرص آسمان شده‌اند.

علاقه‌مندان آسمان و رصد کردن را همه گروه‌های سنی از دانش‌آموزان دوره ابتدایی گرفته تا پیرمردها و پیرزن‌های 60 یا 70 ساله تشکیل می‌دهند. به طور کلی شرکت‌کنندگان در تورهای رصدی یا حرفه‌ای هستند یا آماتور. دسته آماتور را یا افرادی مبتدی تشکیل می‌دهند که برای اولین بار است برای رصد می‌روند یا افراد پیشرفته‌تری که هم در این حوزه مطالعه داشته‌اند و هم برای چندمین بار است که در این تورها شرکت می‌کنند و کار اصلی‌شان ترویج نجوم است.

ستاره شناسان جهانگرد

هرچند آماری درباره برگزاری تورهای نجوم در کشور وجود ندارد، اما یک ارزیابی کلی از تعداد تورهای رصدی که از طرف موسسه‌های فعال در این حوزه‌ها برگزار می‌شود، نشان می‌دهد که این رشته طرفداران زیادی دارد، اما حضور این افراد علاقه‌مند هم نتوانسته است آژانس‌های مسافرتی را به این حوزه وارد کند.

برگزاری تورهای علمی در ایران رواج ندارد، به همین دلیل آژانس‌های مسافرتی با وجود ظرفیت بالای این حوزه بویژه در حوزه نجوم، علاقه‌ای برای شناخت بازار این حوزه ندارند و در نتیجه موسسه‌ها و انجمن‌های فعال در نجوم، خود به برگزاری تورهای رصدی با حضور حداقل 40 یا 50 نفر اقدام می‌کنند.

ارتباط موسسات نجومی با آژانس‌های مسافرتی، ارتباطی یک‌طرفه است که فقط درباره تورهای خارجی نجومی برای هماهنگی، دریافت ویزا و... اتفاق می‌افتد.

این روزها تورهای رصدی در ایران با توجه به تعطیلی دانش‌آموزان و دانشجویان که بیشترین مشتریان آنها را تشکیل می‌دهند به اوج خود رسیده‌اند، بنابراین اگر علاقه‌مندید در یکی از این تورها ثبت‌نام کنید به موسسه‌های نجوم مراجعه کنید و به سراغ آژانس‌های مسافرتی نروید. تورهای رصدی معمولا ابزارآلات لازم برای رصد را در اختیارتان قرار می‌دهند: بنابراین نگران نداشتن تجهیزات نباشید، مقصد بیشتر این تورها، مناطق کویری و روستاهای کوهستانی مانند روستای ابیانه، کمپ کویری متین‌آباد، مرنجاب و... است که از امکانات اولیه و ایمنی لازم برخوردارند. هر تور معمولا دو یا سه روزه است.

رخدادهای نجومی در ایران از جمله خورشیدگرفتگی سال 78 تاثیر زیادی در علاقه گروه‌های مختلف به نجوم داشت و همین امر باعث شد تا علاقه‌مندان این حوزه بدون سازماندهی از سوی یک دستگاه یا نهاد علمی خاص، صرفا با اتکا به موسسه‌های فعال در این حوزه پیشرفت‌های خوبی داشته باشند. اکنون که ایران در عرصه نجوم پیشرفت کرده، شایسته است که دستگاه‌های مختلف برای حمایت از آن وارد عمل شوند.

نجوم در ایران

نجوم در ایران قدمت بسیاری دارد. در منابع تاریخ نجوم باستان، همواره از رصدگران دقیق بابل و بین‌النهرین صحبت می‌شود که اوج شکوفایی نجوم بابلی، دوران تعلق این منطقه به امپراتوری هخامنشی بوده است و بنا بر عرف جامعه ایران آن روز روحانیان زرتشتی و مغان ایرانی، رصدگران دقیق آسمان بوده‌اند. در سایت‌های تاریخی پاسارگاد و تخت‌جمشید، آثار رصدخانه (کعبه زرتشت) وجود دارد که به پیش از 4000 سال می‌رسد و الواح سفالی و نقوش حک‌شده بر سفال‌های کشف‌شده در تنگه بلاغی و تل رحمت‌آباد گواه این ادعاست.

علاوه بر پاسارگاد که به عنوان نخستین شهر نجوم ایران مطرح است، در خراسان جنوبی و در منطقه چاه شور قلعه، به عنوان یکی از مهم‌ترین و بهترین مناطق رصد آسمان، نخستین سایت گردشگری نجوم حدود 5 سال پیش افتتاح شد.

فاز نخست این رصدگاه شامل سکویی سیمانی و مسطح با وسعت بیش از هزار مترمربع برای استقرار تلسکوپ‌های رصدگران و مجموعه‌ای از امکانات و تاسیسات پشتیبان شامل سرویس‌های بهداشتی، منبع تامین آب، ژنراتورهای برق، چادرهای اسکان موقت گردشگران نجومی و سایر امکانات به بهره‌برداری رسید.

‌علاوه بر این مناطق، انجمن منجمان جنوب شرقی ایران نیز اعلام کرده منطقه چابهار از ظرفیت بالایی برای گردشگری نجوم و رصد صورت‌های فلکی نیمکره جنوبی برخوردار است و این قابلیت را دارد که بتوان پنج تا 17 صورت فلکی نیمکره جنوبی را رصد کرد و به دلیل عرض جغرافیایی مناسب، بررسی‌هایی در قسمت عمیق آسمان داشت.

اعظم راستی