کتاب؛ تشنه تبلیغ

مردم خود را ملزم به خرید کتاب نمی‌دانند

نمی‌دانم تعرفه‌های آگهی تلویزیون چقدر است، اما با سابقه ذهنی‌ام از این تعرفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها می‌توان گفت همین 30 درصد باقیمانده از تخفیفی هم که به ناشران داده‌اند، رقم بالایی خواهد بود. باید دید این اتفاق برای ناشران صرف دارد یا خیر. باید پرسید تیراژ یک کتاب چقدر است. چراکه گاهی کل سرمایه‌ای که برای چاپ یک کتاب هزینه می‌شود، پول حتی یک آگهی هم نمی‌شود. کتاب یک کالای مصرفی نیست که همه ملزم به استفاده از آن باشند یا بدون آن روز و شب‌شان نگذرد، پس این سوال مطرح است آیا تبلیغ مداوم آن می‌تواند در فروش و بالا رفتن میزان تیراژها تاثیرگذار باشد؟ در حالی که خریداران آن مشخص و محدود هستند.

کتاب را نمی‌توان مانند یک برند تبلیغ کرد

مثلا یک وسیله لوازم خانگی یا یک جنس خوراکی به دلیل احساس نیاز، قدرت جذب مشتری بالایی دارد، بنابراین تولیدکنندگان این اجناس می‌توانند مبلغ مورد نیاز برای ادامه تبلیغات را به دست آورند، اما در مورد کتاب باید هزینه تبلیغات به قدری پایین باشد که ناشران بتوانند در شبکه‌های مختلف تلویزیونی مانور دهند. شاید بتوان یک برند خاص را در عرض چند ثانیه معرفی و تبلیغ کرد، اما معرفی کتاب نیازمند توضیحات کافی است، بنابراین نمی‌توان مثلا در ده ثانیه آن را معرفی کرد. تا مخاطب، شناخت کافی پیدا نکند به خرید و مطالعه آن ترغیب نخواهد شد. زمان بیشتر هزینه بیشتری می‌طلبد و یکی از دلایلی که ما تاکنون در رسانه ملی شاهد آگهی‌های کتاب نبوده‌ایم، همین مسائل اقتصادی است و تنها به صورت پراکنده چند کتاب دولتی تبلیغ شده‌ا‌ند.

اما اگر این اتفاق رخ دهد، خواه ناخواه تاثیرات مثبتی به دنبال خواهد داشت. این کار به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در افزایش گرایش به کتاب یا فروش آن موثر واقع می‌شود. ما دیده‌ایم میزان فروش کتاب‌هایی که مطبوعات به معرفی و تحلیل آن می‌پردازند، افزایش پیدا می‌کند، در حالی که مطبوعات گستردگی رسانه ملی را ندارند و به لحاظ میزان تاثیرگذاری با یکدیگر قابل مقایسه نیستند.

تبلیغات کتاب تاثیر روانی به دنبال دارد

معتقدم دیدن تبلیغات کتاب هرچند دور از ذهن یا دغدغه‌های روزمره مردم باشد، به مرور تاثیر روانی بر آنها خواهد داشت و در خریدهای خود به آن توجه می‌کنند و پیش خود می‌گویند بد نیست یک کتاب هم بخریم. بسیار روشن است تاثیر خوبی خواهد داشت، اما یک بحث دیگری در میان است؛ این‌که فضای ویژه برای کتاب‌های خاص ایجاد نمی‌شود. شاید در حوزه اقتصاد این رقابت‌‎ها حساسیت‌برانگیز نباشد، اما ما این موضوع را در عرصه فرهنگ وهنر بوضوح دیده‌ایم. به عنوان مثال برخی فیلم‌ها در شرایط بسیار بهتر، زمان مناسب و قیمت‌های پایین‌تر نسبت به دیگر آثار مشابه معرفی می‌شوند، بنابراین باید قبل از اقدام به این کار شفاف‌سازی شود تا شاهد بی‌عدالتی نباشیم؛ زیرا بیش از آن‌که نتیجه مثبت به دنبال داشته باشد، شرایط نامناسبی بر حوزه نشر تحمیل خواهد کرد.

نباید اجازه داد یکسری کتاب‌های خاص دیده شوند و این بحث که چرا فلان ناشر امکانات بیشتری در اختیار دارد، به وجود نیاید. سیاستگذاری‌ها و برخی سلیقه‌ها و حاشیه‌های دیگر می‌تواند این فکر خوب را از مسیر اصلی‌اش خارج کند.