معجزه بافت استخوانی

19 اسید آمینه به صورت منظم به یکدیگر وصل می شوند و پروتئینی به وجود می آورند که مانند دیگر پروتئین ها حجیم و پیچیده است و وزن ملکولی بالایی دارد که از کلاژن حاصل می شود.

کد خبر: ۵۵۶۵۳

این پروتئین همان ژلاتین است که از اسیدهای آمینه متعدد به صورت ماکرو ملکول تشکیل شده که به شکل ورقه یا گرانول با دانه بندی مختلف به رنگ زرد روشن مایل به کهربایی با قابلیت حل در آب گرم و بدون بو و مزه وجود دارد.
تولید ژلاتین به دلیل دانش فنی و پیچیدگی بیش از حد فرآیند تولید آن نیاز به گذشت زمانی حدود 60تا 70روز برای رسیدن به محصول نهایی دارد که کوچکترین اشتباه طی این فرآیند را غیر قابل جبران کرده است.
از این رو ژلاتین با توجه به گستردگی کاربرد آن در صنایع همیشه جزو اقلام وارداتی کشور محسوب می شده است ، با این حال بتازگی متخصصان ایرانی به فناوری ساخت ژلاتین دست یافته اند و بر این اساس صنایع کشور به زودی از واردات ماده اولیه تولید فیلم های عکاسی و رادیولوژی ، کپسول ها و فرآورده های دارویی و صدها محصول خوراکی و صنعتی دیگر بی نیاز می شوند.
مهندس علیرضا رادمنش ، مدیر پروژه تولید ژلاتین در کشور مراحل دستیابی به این موفقیت علمی و صنعتی را در گفتگو با ما شرح داده است:

ژلاتین چه نوع ترکیبی است و ساخت آن چه فرآیندی دارد؛
ژلاتین ماده ای حیاتی و راهبردی در صنایع دارویی خوراکی و شیمیایی است که به صورت آزاد در طبیعت یافت نمی شود. از نظر ساختار، ژلاتین پروتئینی است که از اسیدهای آمینه متعدد به صورت ماکرو ملکول تشکیل شده ، که به شکل ورقه یا گرانول با دانه بندی مختلف به رنگ زرد روشن مایل به کهربایی با قابلیت حل در آب گرم و بدون بو و مزه وجود دارد.
ژلاتین از 19اسیدآمینه تشکیل شده که اتصال آنها به صورت منظم انجام می گیرد و مانند دیگر پروتئین ها حجیم و پیچیده است و وزن ملکولی بالا دارد که از کلاژن حاصل می شود.
کلاژن پروتئین اصلی تشکیل دهنده بافتهای اتصالی نظیر استخوان ، پوست و تاندون است. فرآیند ساخت ژلاتین نیز شامل دو مرحله آماده سازی و استخراج می شود.
در مرحله آماده سازی ، مواد اولیه به منظور استخراج و تغییر ماهیت دادن ابتدا متورم می شوند، یعنی پیوندهای پپتیدی و عرضی به واسطه حلال ، هیدرولیز شده و دمای ذوب کاهش پیدا می کند و سپس مواد ناخالص موجود در این محلول جدا می شوند.
پس از طی این فرآیند روی مواد خام ، محصول به دست آمده داخل مخازنی با دمای کنترل شده از جنس استنلس استیل برای استخراج ریخته می شود. از کلاژن به واسطه آب داغ ، ژلاتین استخراج می شود.

آیا دانش فنی که به آن دست یافته ایم می تواند به تولید محصولی قابل رقابت با انواع وارداتی آن منتهی شود؛
بحث تولید ژلاتین در ایران از مدتها قبل مطرح بوده است و اشخاص حقیقی و حقوقی زیادی جواز تاسیس این کارخانه ها را گرفته اند، ولی هیچیک نتوانسته اند وارد مرحله عملی شوند و ابتدای فعالیت ، کار را متوقف کرده اند.
علت به نتیجه نرسیدن این طرحها نیز عدم دانش فنی کافی و پیچیدگی بیش از حد تولید این ماده بوده ، زیرا از زمان شروع به آماده سازی مواد اولیه تا هنگام به دست آمدن محصول نهایی زمانی حدود 60الی 70روز، بسته به نوع ماده اولیه صرف می شود و کوچکترین اشتباه یا خطایی در زمان فرآیند منجر به از میان رفتن کل محصول می شود.
ابتدا که فقط بحث تولید ژلاتین به صورت تئوری مطرح می شود، کار جذابیت دارد و سرمایه گذاران را جذب می کند، ولی هنگام عمل مشکلات تولید و سختی فرآیند خود به خود موجب توقف می شود.
شرکتهای خارجی - که این محصول را به بازار عرضه می کنند - به هیچ عنوان علاقه ای به این که تولیدکنندگان دیگری وارد بازار شوند، ندارند و سعی بر این دارند دانش فنی این محصول را عرضه نکنند، بنابراین معمولا دانش فنی را همراه ماشین آلات و دستگاه ها می فروشند و بدین ترتیب قیمت تمام شده محصول آنچنان بالا می رود که قدرت رقابت را از شرکتهای جدید سلب و آنها را از صحنه خارج می کند.
بر این مبنا متخصصان ما به عنوان نخستین واحد تولید صنعتی ژلاتین در کشور دست به تولید آزمایشگاهی این محصول زدند و بعد از آن یک واحد پایلوت را راه اندازی کردند که منجر به تکمیل دانش فنی لازم در زمینه تولید ژلاتین شد.
از نظر کیفی نیز به جرات می توان گفت باتوجه به فناوری به دست آمده ، محصول تولیدی ما اگر بهتر از نمونه های خارجی نباشد حداقل با آن برابری می کند.

باتوجه به این که بهترین نوع ژلاتین در دنیا از پوست و استخوان خوک تهیه می شود که در دین اسلام حرام است ، چه نوع دیگری را جایگزین کرده اید که از همان کیفیت برخوردار باشد؛
ژلاتین تولیدی ما به صورت مواد اولیه برای دیگر کارخانجات است که هرکدام از واحدهای دیگر باتوجه به نیاز، این ماده را با مواد دیگر مخلوط می کنند و محصول نهایی را به دست می آورند.
درواقع هرکدام از کارخانجاتی که از ژلاتین به عنوان ماده اولیه استفاده می کنند، بسته به نیاز، ژلاتین را با مشخصات خاصی سفارش می دهند؛ بنابراین برای رسیدن به چنین مشخصاتی باید پس از تولید ژلاتین ، عملیات خاصی روی محصول انجام داد تا بتوان ژلاتینی با شرایط خواسته شده به مشتری عرضه کرد.
این عملیات می تواند شامل شفافیت دادن ، غلظت دهی ، سفیدگری و... باشد. ژلاتین های تولیدی در کشورهای غربی همان طور که گفتید از پوست و استخوان خوک و گاو استحصال می شود با این حال حرام بودن ذاتی خوک در شرع مبین اسلام و ذبح غیرشرعی گاو، همچنین شیوع بیماری جنون گاوی در کشورهای اروپایی باعث شده محصول تولیدی ما از انواع وارداتی آن متمایز شود.
با در نظر گرفتن این نکته ، تلاش ما این است که ژلاتین را با همان کیفیت و مرغوبیت از استخوان گاو تهیه کنیم که قابلیت استفاده در صنایع مختلف را داشته باشد.

از صنایع و استفاده از ژلاتین در آنها صحبت کردید، این صنایع عمدتا چه هستند؛
ژلاتین یکی از پرمصرف ترین مواد کلوئیدی و تشکیل دهنده ژل و امولسیون کننده در صنایع دارویی ، پزشکی ، غذایی ، صنعتی و نظامی است که به صورت 4نوع متفاوت دارویی ، خوراکی ، فتوگرافی و صنعتی تولید می شود؛ به طور مثال ژلاتین دارویی در پوکه های کپسول ها (Soft&Hard) و قسمت عمده پوشش قرصها و دراژه های دارویی مصرف می شود و این ماده به طور مستقیم در بعضی داروها بویژه داروهای پانسمان نیز به کار برده می شود.
ژلاتین خوراکی نیز در صنایع غذایی به عنوان مثال در تهیه مارمالادها، ژله ها، سوسیس سازی و کالباس سازی مصرف می شود. ژلاتین فتوگرافی نیز نقش مهمی در توسعه سریع صنایع فتوگرافی و صنعت سینما به عهده داشته است و در عین حال ژلاتین صنعتی در صنایعی چون نساجی ، چسب ، کبریت سازی و ساخت فیلتر لامپ های جیوه ای و بیش از 300مورد دیگر کاربرد دارد.

آیا برنامه ای برای توسعه و تکمیل فناوری ساخت ژلاتین در دست دارید؛
ما در شروع کار ژلاتین ، تولید آزمایشگاهی آن را مورد نظر قرار داده ایم و پس از اطمینان از این روند، شروع به ساخت ماشین آلات این فرآیند کرده ایم که خوشبختانه پس از انجام آزمایش های بسیار توانسته ایم از پایلوت تدارک دیده شده نیز ژلاتین با گرید مطلوب به دست آوریم ؛ بعلاوه کسب دانش فنی و هزینه انجام شده در فرآیند تولید ژلاتین ، این قابلیت را به ما داده تا بتوانیم بهترین دستگاه ها را با نازلترین قیمت از تولیدکنندگان اصلی بخریم و کیفیت تولید و قیمت تمام شده کالا را به بهترین سطح برسانیم.
هنوز زود است که بتوان درباره ارتقای دانش تولید ژلاتین اظهارنظر قطعی کرد. شاید 5 سال آینده بتوان در این باره نظری داد.