در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نقشی از آتش وعشق
تار و پود کویر و ریزدانه های شن را مردم یزد با سرانگشتان مقاومت آنچنان بافته اند که از دل زمین ، قناتها جوشیده و بر آسمان ، گلدسته مساجد و بادگیرها به ظرافت نقش قالی ، قرنهاست که مانده است.
یزد دومین شهر خشت و گلی دنیا، گره ای است از کویر با سرسبزی باغهای مشجر که باشکوه ترین هنر ایرانی است.
استان یزد با 131 هزار و 575 کیلومترمربع مساحت ، در مرکز ایران و در حاشیه کویر مرکزی واقع شده و از این نظر، رتبه چهارم را میان استان های کشور دارد.
این استان ، قدمتی 3هزار ساله دارد و مردم این سرزمین در این سالها با طبیعت همزیستی داشته و برای گرمای تابستان ، بادگیرها ساخته و برای جبران کمبود آب ، قناتها را در اعماق خاک حفر کرده اند که به گفته کارشناسان محیط زیست ، بهترین و همسوترین روش برای کسب آب از طبیعت است.
آب در فلات ایران ارزش ویژه ای دارد و از دیرباز برای این ماده حیات بخش ، آیین ها و مراسم متفاوت برپا می کردند و حتی امروز در تیرماه زرتشتیان در چکچکو یا پیرسبز، میان کوههای اردکان و انجیره جمع می شوند و مراسم دینی و مذهبی برپا می کنند.
مقنیان یزدی نیز از 3هزار سال پیش انگار به جنگ دیو خشکسالی رفته و با حفر قناتها آب را همچون پری از بند آزاد و برای آبادانی به شهرها جاری کرده اند. نتیجه 3هزار ساله این مقنیان وجود 3هزار و 441رشته قنات است که در حال حاضر باقی مانده است.
با گذشت سالها و حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق ، هنوز 2هزار و 934رشته از قناتها فعال و تنها 311رشته خشک و 207رشته نیمه فعال هستند و میزان آب دهی قنوات این استان در حال حاضر 13هزار مترمکعب در ثانیه است.
دکتر سمسارزاده ، مدیرعامل آب منطقه ای یزد در موزه آب این شهر - که خود نشان از اهمیت ویژه آب در این منطقه دارد - می گوید: مرکز بین المللی قنات در شهر یزد زیر نظر یونسکو و در شهر تفت ، دانشکده قنات زیر نظر وزارت نیرو ایجاد شده است.
وی در تشریح اهمیت قنوات در ایران می گوید: قیمت کل قنوات موجود در کشور 4میلیارد دلار است و کشورهای دیگر از جنبه حقوقی قنوات در ایران ، برای تدوین قانون قنوات خود استفاده می کنند.
اما قصه آب در این سرزمین تنها به حفر قنوات ختم نمی شود، بلکه وجود آب انبارها و پایاب ها در تکایا و مساجد و یخچال ها و همچنین وجود وقف نامه ها، رابطه مستقیم آب و مذهب را در شهری که آن را در صدر اسلام دارالعباده گفته اند بخوبی نشان می دهد.
آب انبار تکیه امیر چخماق با معماری پیچیده - که تمام بدنه آن در عمق 14متری زمین مدفون است - نمونه ای است که از اواسط قرن نهم هجری همچنان باقی مانده است.
آب انبار شش بادگیری ، آب انبار گلش ، پایاب مسجد جامع کبیر نیز نمونه های دیگری از آب انبارها در شهر یزد است که بر دیدنی های این شهر در دل خاک افزوده است.
آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند
هنر استان یزد تنها قنوات و آب انبارها در زیر خاک نیست ، بلکه در این استان با بناهای بسیاری مواجه می شویم که این استان را همچون نگینی در بستر کویر دیدنی کرده است.
تکیه امیر چخماق ، مجموعه ای است از خلاقیت که مناره هایش به همت هنر و دین سر به آسمان کشیده است. مسجد جامع کبیر یزد با کاشی های آبی ، مسجد ملااسماعیل با ستون های بسیار، مسجد شاه طهماسب ، مسجد ریگ بابقعه ها، بازارها و آتشکده زرتشتیان در خاطره مسافران این شهر جاوید خواهد ماند.
البته دیدنی های این استان تنها به شهر یزد ختم نمی شود، بلکه بیشتر شهرها و روستاهای این استان از نظر بافت تاریخی غنی است ، به طوری که تمام شهر میبد جزو میراث فرهنگی محسوب می شود.
نکته قابل توجه در استان یزد آن است که بافت تاریخی جای خود را به حضور خشن آهن و بتون و معماری جدید نداده است و تمام مسوولان شهری و روستایی از اعضای انتخابی شورای روستاها گرفته تا استاندار منصوب دولتی ، همه به یک نکته توجه دارند و آن حفظ و احیای بافت تاریخی و به قولی ارزشمند است که ثروت هر استان محسوب می شود.
به همین علت در جای جای این استان نشانه هایی از بازسازی بافت تاریخی به چشم می خورد که ازجمله می توان به حمام خان ، خانه اولیا و به بازسازی و مرمت خیابان امام خمینی یزد با هزینه 300 میلیون تومانی اشاره کرد.
به گفته حسن ملک ثابت ، مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری یزد، در بازسازی این خیابان کلیه جداول ، بافتها، کف و جداره ها مرمت می شود. وی همچنین اظهار امیدواری می کند که با دریافت اعتبار 41میلیون تومانی بتوان بافتهای تاریخی را احیا کرد.
این احیا و بازسازی البته باعث رونق صنعت گردشگری می شود و به گفته حمید کلانتری استاندار یزد، امسال موجب بازدید 11هزار گردشگر خارجی شده است.
آنچه یزد ندارد
با آن که یزد ظرفیت های بالایی در زمینه صنعت معدن ، گردشگری و آثار تاریخی دارد، اما جوانان این استان از مشکل بیکاری رنج می برند، در حالی که این استان طی 10سال گذشته ، رتبه اول تعداد قبولی کنکور را داشته است.
به گفته یکی از شهروندان که مدرک کارشناسی ارشد بیابان زدایی از دانشگاه تهران دارد و در تعمیرگاه تلفن کار می کند بیکاری و استفاده نکردن از توانایی ها و تخصص های فردی ، یکی از عمده مشکلات این استان است . وی می افزاید: با آن که تعدادی از فارغ التحصیلان رشته های متفاوت سال 72در اداره کار و امور اجتماعی ثبت نام کرده اند، اما هنوز خبری نشده است.
حمید کلانتری ، استاندار یزد در پاسخ به این مساله با اشاره به این که وجود ظرفیت های بالا در زمینه صنعت و معدن ، گردشگری و آثار تاریخی ، عامل اصلی بی توجهی مسوولان در اختصاص اعتبارات عمرانی کم به این استان شده است ، می گوید: نرخ بیکاری این استان در شرایطی در مرز 16درصد قرار دارد که به لحاظ اشتغالزایی پنجمین استان کشور است.
وی بالا بودن نرخ بیکاری در استان یزد را مهاجرت و حضور بیش از 10هزار دانشجو می داند و می افزاید: افزایش تقاضای بانوان برای اشتغال ، یکی از عوامل نرخ بیکاری است.
کلانتری برای حل این مشکل می افزاید: درصدد هستیم با اعطای تسهیلاتی به روستاییان و کشاورزان برای احیا و راه اندازی گلخانه ها و توسعه صنایع روستایی ، روند معکوسی در نرخ مهاجرت ایجاد کنیم و نرخ 20درصدی جمعیت روستایی را افزایش دهیم که این اقدام نه تنها موجب ایجاد 8هزار شغل خواهد شد، بلکه نرخ بیکاری استان به زیر 10درصد خواهد رسید.
وی به نکته دیگری اشاره می کند و می گوید: متاسفانه با وجود آن که استان یزد در تامین درآمدهای کشور مقام چهاردهم و در تامین سرانه درآمدی استان ، ششمین مقام را در کشور دارد، اما با وجود این ، از بعد تخصیص اعتبارات عمرانی از سوی مسوولان در ردیف بیست و پنجم قرار دارد.
از جمله مشکلات دیگری که در سطح این استان به چشم می خورد کمبود مراکز تفریحی و ورزشی است که استاندار یزد در این باره می گوید: وجود فرهنگ کار به عنوان یک ویژگی تاریخی میان مردمان این شهر و استان یزد باعث شده از گذشته نیازی نسبت به این موضوع در بین مردم احساس نشود، اما با توجه به تغییرات فرهنگی به وجود آمده طی 5سال گذشته نیازها برای افزایش مراکز تفریحی بیشتر شده است.
بر همین اساس طی 3سال گذشته ، تعداد سالنهای ورزشی از 30واحد به 35سالن رسیده است و فضای سبز استان با وجود مشکلات کمبود آب و خشکسالی طی سال گذشته نیز 20درصد افزایش یافته است.
این مساله همچنان باقی می ماند که افزایش تنها 5سالن ورزشی طی 3سال گذشته ، رقم بالایی نیست و همچنین می توان به این سیاهه کمبود سالنهای تفریحی و فرهنگی از جمله سالن سینما و تئاتر را نیز اضافه کرد.
از سوی دیگر پایین بودن 7/8 مترمربع سرانه فضای سبز در یزد به یک مشکل تبدیل شده است و این مساله با تخریب باغها به دلیل افزایش جمعیت شهرنشین و افزایش قیمت زمین گره خورده است.
هرچند به گفته مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز این شهر، شهرداری در حال حاضر در صدد تملک و حفظ باغهای بزرگ و مهم شهر است ، اما سرانه فضای سبز باید تا 2برابر افزایش یابد.
آذردخت مرشدی با اشاره به این که اولین پارک مخصوص بانوان به نام طوبی که باغی با قدمت 80ساله است که احیا شده می گوید: تاکید شهرداری بر این است که باغهای موجود یزد از سوی مسکن سازان تخریب نشود، اما برای حفظ باغها به بودجه ملی نیاز است. وی می افزاید: از بین تقریبا 100باغ بزرگ موجود در سطح شهر، 10الی 15درصد شناسنامه دارند.
از دیگر مشکلات این شهر به کشته شدن ماهانه 10نفر بر اثر تصادفات موتورسیکلت باید اشاره کرد که از نظر تعداد تصادفات موتورسیکلت مقام اول را در کشور دارد. سیدعلی آرامون ، شهردار یزد ریشه این مشکل را آن می داند که هر خانواده یزدی ، 2 موتورسیکلت دارد و می افزاید: در شهریزد 200 هزار موتورسیکلت وجود دارد.
وی با تاکید بر این که بیشترین تصادفات به دلیل استفاده نکردن از کلاه ایمنی است ، می گوید: بر این اساس ، نیروی انتظامی از اول مهرماه امسال ، از تردد موتورسیکلت سواران بدون کلاه ایمنی خودداری کرده است.
این شهردار به معضلات دیگر شهر همچون آلودگی هوای شهر به خاطر وجود ذرات معلق موجود و حاشیه نشینی اشاره می کند و می گوید: 60درصد ساختمان های یزد در مقابل زلزله آسیب پذیر هستند.
وی در پاسخ به این پرسش که چه راهکارهایی برای مناسب سازی شهری و از دست نرفتن هویت فرهنگی و معماری شهر شده است ، می گوید: طرحی برای ساماندهی تمامی خیابان های موجود در شهر وجود دارد و بر این اساس ، برای هر خیابان یک خط آسمان تعریف کرده ایم تا بافت شهر حفظ شود.
به هر تقدیر استان یزد با تمام توانایی انسانی و بضاعت های گردشگری و تاریخی از کمبود اعتبارات برای بازسازی بافت های تاریخی رنج می برد.
این را باید به خاطر داشته باشیم که یزد، زندان اسکندر نیست و با جبران اعتبارات می توان آن را دوباره به شهر یزدان تبدیل کرد.
حسین قره 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
