مقدمه‌ای بر حرکت علمی کشور

حرکت علمی کشور بعد از پیروزی انقلاب اسلامی دستخوش فراز و نشیب‌های متعددی بوده است. البته بررسی دقیق این فراز و نشیب‌ها نیاز مبرم به مطالعه اعداد و ارقام و آمارهای گوناگون دارد. ولی شاید قبل از بررسی اعداد و ارقام و آمارها، نگاه اجمالی بر حرکت علمی کشور، جهت حرکت علم در کشور را بهتر و شفاف‌تر به نمایش بگذارد. در کل می‌توان حرکت علمی کشور را به سه مرحله تقسیم کرد، درمرحله اول که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوران جنگ تحمیلی واقع است، تمرکز بر ایجاد امکانات و گسترش فضای آموزشی در دانشگاه‌ها برای تربیت مهندسان، مدیران، بازرگانان، پزشکان و... است. همچنین دانشگاه‌های دولتی برای تکمیل کادر هیات علمی خود با کمک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) دانشجویان کثیری را بورسیه و به خارج از کشور برای دوره‌های دکتری اعزام می‌کنند. نقطه عطف حرکت اول علمی کشور اعطای مجوزهای متعدد برای تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علمی کاربردی است. مرحله دوم حرکت علمی کشور در اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80 شمسی رخ می‌دهد. حرکت دوم نگاه به فعالیت علمی دانشگاه‌ها را به سوی پژوهش همراه با آموزش و شکل‌گیری تحصیلات تکمیلی سوق می‌دهد. از میان دلایل چندگانه حرکت علمی کشور در این مرحله، دو علت نسبت به دیگر علت‌ها از ویژگی خاصی برخوردارند؛ اول نیاز واقعی و جدی کشور به آموزش‌های پیشرفته که در تحصیلات تکمیلی شکل می‌گیرد و دوم فرهنگ مدرک‌گرایی که در سطح جامعه علمی کشور فراگیر شده بود. مرحله سوم حرکت علمی، با برخورداری از موفقیت‌های قابل تحسین در مراحل اول و دوم، بیش از هر موقع دیگر، به سمت ارتقای پژوهش در کشور، قدم بر‌می‌دارد. در این مرحله که نشانه‌های آن از سال‌های81 و 82 رخ می‌نماید، کشور عزیزمان به نحوی شگفت‌انگیز و حیرت‌آور ظرفیت‌های بیکران علمی خود را کشف می‌کند. بویژه، شکوفایی استعدادهای نهفته هیات علمی و کارشناسان دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و ظهور استعدادهای بالقوه جوان و مستعد پژوهشی، فضای علمی کشور را بیش از هر زمان دیگر پویا و پرنشاط می‌سازد. احترام و اهمیت به فضای علمی کشور از طریق برگزاری کنفرانس‌های علمی داخلی و بین‌المللی، اهدای جوایز علمی کشوری و بین‌المللی به عالمان و نخبگان کشور، ارتقای منزلت و شان دانشمندان و پژوهشگران در جامعه، سرمایه‌گذاری و گسترش فضای آزمایشگاهی و پژوهشی برای تربیت دانشجویان دکتری، تشویق و ایجاد انگیزه برای نشر مقالات علمی در مجلات معتبر جهانی، تعدادی از محرک‌های اصلی و نوین حرکت علمی کشور در سومین مرحله هستند.حرکت سوم علم در کشور نیز منجر به دستاوردهای عدیده و حیرت‌انگیز در سطح منطقه و جهان شده است. پیشرفت‌های فوق بازخورد مثبت برنامه‌های توسعه پنج ساله کشور در فرآیند برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی و حمایت دولت‌ها به مقوله علم در کشور را می‌نمایاند.