تهران 14 میلیونی

به زبان آمار 14 میلیون نفر، یعنی جمعیتی که حدودا دوبرابر جمعیت کشور سوئیس، هفت برابر جمعیت سنگاپور، نصف جمعیت عراق و یک پنجم کل جمعیت ایران است، که اگر بخواهیم این مقایسه را ادامه بدهیم به آمار و ارقام طولانی و تامل‌برانگیزتری نیز خواهیم رسید.

مهاجرت بی‌رویه و فربه شدن شهرها بویژه شهرهای بزرگ از نظر جمعیتی در دو محور قابل بررسی است؛ یکی جاذبه‌های نقاط مهاجرپذیر و دیگری دافعه‌های مراکز مهاجر فرست است.

زمانی که تهران حدودا هشت میلیون نفر جمعیت داشت دولت سیاست‌های مهاجرتی را اعمال کرد که براساس آن هیچ‌کس حق آمدن به شهرهای بزرگ بویژه تهران را نداشت. این سیاست تا حدودی موفق بود، چرا که به عنوان یک سیاست کلی از سوی همه بخش‌ها حمایت شد.

اما بعد از چند سال این سیاست به فراموشی سپرده شد و دوباره جمعیت به شهرهای بزرگ بویژه تهران سرازیر شد تا این که حدود چهار سال پیش دولت سیاست مهاجرت معکوس و مشوق‌هایی برای این نوع مهاجران ابلاغ کرد و برای کسانی که از تهران به شهرهای کوچک یا روستاها می‌رفتند، وام، زمین و... در نظر گرفت که چون استمرار نداشت توفیقی حاصل نشد.

نکته‌ای که کمتر به آن توجه شده، ترکیب جمعیتی مهاجران است و آنچه در جمعیت 14 میلیونی تهران (یک پنجم جمعیت کل کشور) مهم است، ترکیب سنی و جنسی این جمعیت است که از آن غفلت شده است.

از آنجا که اکثر مهاجران را مردان و جوانان تشکیل می‌دهند با یک تحلیل کوتاه پیامدهای این مهاجرت برای شهرهای بزرگ بویژه تهران و شهرهای کوچک و روستاها، متفاوت و بسیار منفی خواهد بود.

اما می‌گویند آب تهران آدم را زمینگیر می‌کند و تجربه نشان داده است که هر کس آب تهران را خورد بسختی می‌تواند از تهران برود. از این‌رو در این مقال توجه به دو نکته بیش از هر چیز ضروری است:

1 ـ‌ باید بار دیگر تمامی سیاست‌های جمعیتی بازنگری شود و با توجه به شرایط جدید اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و عوامل دافعه و جاذبه‌زا تدوین و اجرایی شود.

2 ـ‌ حالا که تهران 14 میلیون نفر جمعیت دارد، با توجه به هرم و ترکیب سنی و جنسی جمعیتی، آیا در بخش‌های مختلف اعم از بهداشتی (این جمعیت در آینده‌ای نه‌چندان دور سالمند می‌شود)، حمل و نقل، مسکن، اشتغال و... برنامه‌ریزی دقیقی صورت گرفته است؟