در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
خداحافظی با تالاب ها
برای دیدن شهری زیبا و سرسبز مسافرت کرده اید. همه چیز خوب پیش می رود. طبیعت به دل وجان شما طراوت می بخشد. از کنار رودخانه ای می گذرید و انتظار داریدآب خروشان و ماهی ها را ببینید.
وقتی یک آب باریکه ای از فاضلاب و زباله از جلوی چشمتان عبور می کند، چه حالی به شما دست می دهد؛ بیایید ببینیم ما چقدر به این مرحله از تصرفمان بر محیط زیست دقت کرده ایم. شما که فکر نمی کنید این قسمت از تصرفات چندان لذت بخش باشد؛
ردیابی آب مصرفی ما پس از عبور از منافذ فاضلاب منزلمان کار چندان خوشایندی نیست ، اما تبعات ناخوشایند آن هر انسانی را می آزارد.
تهدیدات بسیاری از سوی فعالیت های انسان روی اکوسیستم ها وارد می شود. رشد جمعیت و افزایش روز افزون مصرف از منابع بخصوص آبها از مهمترین این تهدیدات هستند. سدها ساخته می شوند و شهرها رشد می کنند.
کشاورزان هم برای تامین مایحتاج شهروندان با تغییر دادن کاربری اراضی جنگل و کشاورزی غیراصولی و با بازده پایین ، فاضلاب های غیرقابل کنترل کشاورزی را روانه محیط زیست می کنند.
در رودخانه ها و دریاچه ها هم صید بیش از حد آبزیان محیطزیست این مناطق را به خطر می اندازد و از همه دردناکتر مواد آلوده کننده ای هستند که حاصل زباله های انسان ، پسماندهای شیمیایی ، صنعتی و کشاورزی است.
گاهی هم ، هر چند بندرت اما پیش می آید که انسان با دست خود گونه ای گیاهی یا جانوری غیر بومی را وارد منطقه زیستی خود می کند و زندگی بسیاری از موجودات دیگر را به خطر می اندازد.
آلودگی رودخانه ها
طبق برآورد سازمان حفاظت محیط زیست ، روزانه 2 میلیون تن از پسماندهای انسان در جریان چرخه آب قرار می گیرد. براساس بررسی هایی که سال 1998 در امریکا به عمل آمد 40 درصد از سازه های آبی جهان به دلیل آلودگی های کشاورزی ، فلزات و موادغذایی غنی برای تولید انرژی ناکارآمد تشخیص داده شده اند.
از 55 رودخانه اروپا، تنها 5 رودخانه بکر و بخشهای بالا دست 16 رودخانه بزرگ در شرایط خوب اکولوژیک باقی مانده است. در آسیا تمام رودخانه هایی که از داخل شهرها می گذرند به طور محسوس آلوده هستند.
باید با تالاب ها خداحافظی کنیم
تالاب ها از جمله زیباترین محیطهای بکر طبیعی در مناطق شمالی کشور هستند که وجود آنها به این مناطق حال و هوای دیگری می بخشد و بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری را برای زندگی به اطراف خود می کشاند.
سالانه هزاران گردشگر برای بازدید از تالاب های اطراف دریای خزر به ایران سفر می کنند. مهندس محمود هاشمی ، طبیعت شناس می گوید: فاضلاب های شهری تهدید بزرگی برای تالابها به شمار می روند.
وجود اجزای غیرقابل کنترل نظیر انواع و اقسام پاک کننده ها و صابون ها و... که همراه فاضلاب به تالاب ها وارد می شود، محیط زیست را دگرگون می کند.
از سال 1900 میلادی تاکنون 50 درصد تالاب های دنیا از میان رفته اند. از آغاز قرن بیستم میلادی بیش از 80درصد تالاب های اطراف رودخانه دانوب تخریب شده اند.
تالاب بین النهرین واقع در بستر رودخانه های دجله و فرات بر اثر ایجاد کانال های انحرافی و بند به طور شدید مورد تهدید واقع شده است.
زوال تنوع زیستی
از اواخر قرن 19 میلادی تاکنون ، بین 36-80 و از سال 1970 تاکنون 6 گونه ماهی منقرض شده است. در سطح جهان حدود 36 درصد پستانداران و 13 درصد پرندگان در معرض تهدید طبقه بندی شده اند.
در ایالات متحده امریکا از 822 گونه ماهیان آب شیرین 120 گونه یعنی 15 درصد کل ماهیان ، در معرض تهدید قرار دارند.
دکتر محمدرضا فاطمی ، کارشناس محیط زیست دریایی می گوید: در حال حاضر 90 درصد آلودگی ها و صد درصد فاضلاب های جوامع شهری حاشیه دریای خزر وارد آبها می شود و بیشتر این فاضلاب ها بدون هیچ گونه تصفیه ای و به طور مستقیم وارد دریا می شوند.
تمام رودخانه های شمال کشور بدون استثنا مورد هجوم و تاخت و تاز قرار گرفته اند و در حالی که حیات آبزیان در معرض خطر قرار دارد هیچ گونه اقدامی برای بهبود اوضاع صورت نگرفته است.
60 درصد از 237 رودخانه بزرگ جهان چندبار به واسطه ایجاد سد، کانال و انحراف مسیر به بخشهای کوچکتر تقسیم شده اند که در نهایت به زوال اکوسیستم ها منجر شده اند.
دکتر معصومه ابتکار می گوید: ارزش واقعی خدمات زیست بوم ها هنوز محاسبه نشده است در حالی که زندگی صنعتی بشر متکی به خدمات طبیعی این منابع است.
براساس مطالعات جهانی ، برداشت ها از منابع طبیعی 20درصد بیش از توان تجدیدپذیری آن طی دو دهه اخیر بوده است.
برای رفع این مشکلات در برنامه چهارم توسعه ، یک فصل و 14 بند به موضوع محیط زیست اختصاص یافته و برای اولین بار از حیث محیط زیست و توسعه پایدار برنامه کاملی ارائه شده است. طبق بررسی های شرکت منطقه ای آب تهران ، هم اکنون سالانه ، بیش از 7 میلیارد مترمکعب آب از ذخایر زیرزمینی برداشت می کنیم در حالی که کل منابع آب تجدیدناپذیر در کشور، 130 میلیارد مترمکعب است که با احتساب جمعیت کشور سرانه آن به ازای هر نفر 200 هزار مترمکعب می شود.
مهندس تقی زاده ، مدیرعامل شرکت منطقه ای آب تهران می گوید: رودخانه های اطراف تهران از وضعیت نامناسبی برخوردارند، طوری که هزار واحد آلاینده اطراف رودخانه های کرج و جاجرود مستقر هستند و ساخت و سازهای غیرمجاز و فراوانی در آنها صورت گرفته است.
افکار عمومی بسیاری از جوامع ، قیمت گذاشتن روی چیزی مانند ارزش ذاتی آب را قابل قبول نمی دانند. علی رغم این که برای استفاده از آن باید پول پرداخت شود. هنوز برای پیدا کردن راهی که قیمت آب و هزینه های تصفیه فاضلاب را مشخص کند و ملاحظه حال جمعیت فقیر و آسیب پذیر را هم بکند، توافق زیادی وجود ندارد.
در کارگاه زیرمنطقه ای که به همین منظور در 24 و 25 بهمن ماه سال گذشته برگزار شد، آمد که باید راههای جدید و مشارکت بین بخشهای خصوصی و دولتی توسعه پیدا کند، به طوری که در نظامهای مالی و مالیاتی حساب محیط زیست و عوامل اجتماعی به صورت کامل رعایت شود.
تسهیم منابع آب
رقابت همواره بر سر منابع مشخص و نادر باعث ناامنی و فشار بیش از حد می شود؛ بنابراین تصمیم گیرندگان جوامع ، دولتها و ناحیه ها باید با جدیت برای ایجاد قوانینی که تسهیم منابع آب را کنترل می کند، بکوشند و روشهای مناسب و استواری را برای تسهیم منابع آب بین شهرها و روستاها، فقرا و اغنیا، مناطق خشک و مرطوب ، بخش دولتی و خصوصی توسعه زیربنایی و محیطهای طبیعی ، بستر اصلی و حاشیه ، پیمانکاران محلی و مقامات مرکزی در سطح منطقه ای و بین المللی ، مدیران مرکزی آبخیزها و رودخانه ها، رهیافت های یکپارچه ای را که در آن همکاری بر سر تسهیم منابع آب تاکید شده باشد، طرح ریزی کنند.
حمایت از اکوسیستم ها
تا وقتی منابع آب به روش مناسب و پایدار مدیریت نشوند، اثرات منفی فعالیت های انسان بر سر محیط زیست اتفاق خواهد افتاد.
این که ما آب را از طبیعت استحصال کنیم و در کشاورزی ، صنعت و زندگی روزمره مصرف کنیم و به فکر حق آبه طبیعت نباشیم ، کافی نیست.
حیوانات ، گیاهان مناظر و تالاب ها نیز به آب پاک نیازمندند. فاضلاب ها بایستی تصفیه شوند تا آلودگی هایی که به طبیعت وارد می شوند به حداقل ممکن برسد. مناطق ویژه ای مانند مصب ها که بخش مهمی در حمایت از زنجیره غذایی پیچیده و حساس بسیاری از پرندگان و ماهی ها هستند، حفاظت کاملی طلب می کنند.
بشر باید یاد بگیرد برای منابع احترام قائل شود و آب و سرزمین را دو روی یک سکه ببیند، چراکه در نهایت حیات براساس آنها استوار است. به همین دلیل در اولین زمان ممکن باید در سطح مدیریت آبخیزها تصمیم گیری جدی اتفاق افتد.
عاصفه اله وردی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
