اینجا سگ ها کلاس می روند
نجات پیرزن 92 ساله بمی از زیر آوار، به وسیله «جک» - سگ تجسس ایرانی-خبر شگفت انگیزی بود که در دلتنگی های غروب دیماه 82، برای لحظه ای هر چند کوتاه لبخند را برلبان همه آنهایی که زل زده بودند
«جک» سگی که این پیرزن را نجات داد،یکی از معدود سگهای شگفت انگیزی بود که در مرکزی کوچک در کمالشهر کرج نگهداری می شد و می توانست با بو کشیدن بفهمد در کجا یک انسان هنوز زندگی را نفس می کشد.
این سگها در حادثه بم توانستند با یافتن 67 انسان زنده به طور مستقیم و 330 نفر به طور غیر مستقیم رکورد جهانی سگهای زنده یاب را بشکنند و از همین جا بود که مردم و بسیاری از مسوولان ،تصویری هر چند گنگ و مبهم از این سگها پیدا کردند و این گزارشی است کوتاه از بزرگ ترین مرکز تربیت سگهای تجسس خاورمیانه.
نقطه صفر سگها
سگ ،سگ ،سگ ،اینجا همه چیز سگی است ؛ البته نه به آن معنا که در ذهن من و شماست ،بلکه اینجا جایی است برای تربیت سگهای جستجویی که قرار است زندگی را بو بکشند.
کمالشهر کرج ،بعد از پمپ بنزین ،اولین فرعی خاکی را که بپیچید، سمت راست ،می رسید به مرکز نگهداری سگهای تجسس و اینجا نخستین مرکزی است که برای نگهداری سگهای تجسس ایرانی اختصاص یافته است.
نقطه صفر مرکز برمی گردد به سال 78و تلاش بی وقفه برای تاسیس مرکزی برای پرورش سگهای امداد و نجات ،کاری که تا آن زمان نه تنها در ایران بلکه در سراسر خاورمیانه با این همه زلزله ،سیل و طوفان که مثل نقل و نبات بر این منطقه از کره زمین نازل می شود، کسی به فکرش نرسیده بود یا این که اصلا به آن اهمیت نداده بودند.
پیش از هر چیز، یک مساله مطرح بود و آن هم برخی مشکلات شرعی در زمینه پرورش سگها بود که خیلی زود با رایزنی های صورت گرفته و با توجه به اهمیت نقش سگها در عملیات امدادی ،موافقت های لازم اتخاذ شد و داستان احداث بزرگ ترین مجتمع تربیت سگهای امداد و نجات خاورمیانه کلید زده شد.
برای شروع کار، 2 مربی سوئیسی با دو سگشان ، کوله پشتی هایشان را بستند و برای یک دوره آموزشی یکماهه آمدند ایران ،تا نخستین دوره آموزش جستجو و تربیت سگهای تجسس پایه گذاری شود.چند ماه بعد خانم دکتر رهیده ، همسر دکتر حبیبی (معاون اول سابق رئیس جمهوری) چند قلاده سگ به مرکز اهدا کرد و به این ترتیب از سال 80 کارها شکل جدی تری به خود گرفت و تعداد مربیانی که باید آموزش می دیدند بیشتر شد،اما متاسفانه سوئیسی ها شرط سنگینی گذاشتند و آن این که سگها باید تمام روز همراه مربیانشان و در خانه آنها باشند و وقتی این موضوع به دلیل مسائل شرعی مورد قبول واقع نشد،آنها هم بعد از تمام شدن مدت قراردادشان سگرمه هایشان را در هم کشیدند و با هواپیمای بعدی برگشتند به سرزمین سرد و یخی خودشان.
با برگشتن سوئیسی ها،چون نمی شد کار را تعطیل کرد، مرکز دست به دامان مربیان آموزش سگهای نیروی هوایی شد. این مربیان سگها را برای نگهبانی ،ردیابی مهمات ویا یافتن هواپیماهای سقوط کرده تربیت می کردند و البته فاز کاری آنها با فاز کاری سگهای تجسس امدادکه قرار بود آدم و آن هم از نوع نفس کشش را پیدا کنند خیلی فرق داشت ،اما به هر حال آنها توانستند برخی آموزش های اولیه را بدهند.
شرکت در چندین کنگره جهانی در خارج از کشور به مسوولان هلال احمر یاد داد که باید بیشتر دنبال کار بود،به این ترتیب ،طرحی برای سازمان صلیب سرخ آلمان ارسال شد،آلمان ها اول کمی شگفت زده شدند و بعد از شگفت زدگی به فکرشان رسید این ایرانی ها عجب مخ هایی هستند که با این همه مشکل که در زمینه نگهداری سگ در این کشور وجود دارد، باز هم پای کار هستند و می خواهند چنین مرکزی که در خاورمیانه همتا ندارد، تاسیس کنند؛ البته شاید هم فکر کردند این یک شوخی خنده دار است.
با این حال آلمان ها وقتی اصرار ایرانی ها را دیدند، بعد از کمی این پا و آن پا کردن گفتند: حالا که خود ایرانی ها مایلند و امکانات هم دارند چه بهتر که به آنها کمک شود و این همان نقطه پرش طلایی برای مرکز بود.چون چنین مرکزی در خاورمیانه وجود نداشت ، آلمان ها حاضر به سرمایه گذاری در زمینه اعزام مربی و خرید برخی از تجهیزات شدند و مدتی بعد «مایکل کی ال او» ،معاون گروه تجسس هامبورگ چمدانش را بست و آمد ایران ،کی ال او، در همان ابتدای کار به اولین مشکل تاریخی در این زمینه برخورد، مشکلی که سوئیسی ها قبلا با آن مواجه شده بودند، زندگی سگها با مربیانشان در یک خانه در ایران امکانپذیر نیست.
اما او خیلی زود متوجه قضایا شد و با همان هوش و ذکاوت خاص آلمانها از تجربه سوئیسی ها سرمشق گرفت و با شرایط ایرانی ها کنار آمد و قبول کرد که سگها به صورت جدا از مربیانشان در یک مرکز خاص زندگی کنند و فقط در طول روز در مرکز با مربیان خودشان فعالیت کنند، ولی با این شرط که محل زندگی مربیان در خانه هایی در نزدیکی سگها باشد.
این طور بود که با آمدن این مربی آلمانی کار تربیت سگهای نجات سروسامان گرفت و به نقطه ای که حالا آنجا ایستاده است ، رسید.
بیش از 50 سگ و نزدیک به 30 مربی حرفه ای که چند تا از این مربیان در کشور آلمان اردوهای سختی را پشت سر گذاشته اند.
حالا پس از رونق مرکز،صلیب سرخ جهانی و هلال احمر ایران دارند تلاش می کنند. مرکز نگهداری سگهای کمالشهر به صورت مرکزی بزرگ در منطقه خاورمیانه در بیاید و مربیان آن با آشنایی به زبان انگلیسی برای کمک به آسیب دیدگان حوادث کشورهای همسایه نیز مورد استفاده قرار گیرند.
کلاس درسی برای سگها
سگهای تجسس ، اعم از سگهای پلیس ،امداد و نجات و...، به طور کلی دو نوع آموزش می بینند؛ آموزش های عمومی و آموزش های تخصصی.
درمرحله آموزش های عمومی یک سگ باهوش جستجو یاد می گیرد به دستورات صاحب خودش عمل کند؛ دستوراتی مثل « بنشین»، «بیا»، «ساکت» و هزار و یک جور دستوری که صاحبش آنها را از او می خواهد.
البته بسیاری از سگهای خانگی هم ممکن است برخی از این کارها را بلد باشند. اما در مرحله تخصصی سگهای جستجو با توجه به هدف تربیتشان آموزش هایی را می بینند تا بتوانند کارهای جستجو را انجام دهند.
برخی از آنها مثلا سگهای پلیس مبارزه با مواد مخدر برای یافتن مواد مخدر تربیت می شوند، برخی دیگر برای یافتن هواپیماهای سقوط کرده (سگهای نیروی هوایی) و برخی برای نجات افراد زنده در میان آوار( سگهای جستجوی امداد و نجات) و برخی هم برای یافتن کوهنوردان گیر افتاده در بهمن و کولاک کوهستان (سگهای امداد کوهستان) و به این ترتیب نوع آموزش هایی که به آنها داده می شود متفاوت است.
بنابراین سگها به صورتهای مختلف آموزش های خاص خود را می بینند و به بوهای خاصی حساس می شوند که برای سگهای تجسس امداد بوی انسان زنده است.
علی جیروند، مسوول اداره سگهای تجسس درباره شیوه آموزش سگهای تجسس امداد می گوید: آموزش سگها به روش شرطی سازی صورت می گیرد که روش بسیارپیچیده ای است ؛ اما به زبان ساده می شود گفت ، آموزش سگها به این نحو است که مربی در نخستین جلسات آموزش در فاصله چند متری سگها می نشیند و با صدا زدن و تکان دادن اسباب بازی مورد علاقه حیوان ، او را به پارس کردن تحریک می کند، پس از آن که سگ این کار را درست انجام داد، مربی به او اسباب بازی و یا بیسکویت مورد علاقه اش را می دهد، سگ علاوه بر آن که جایزه می گیرد، فکر می کند، مربی دارد با او بازی می کند و بنابراین به پیدا کردن مربی علاقه مند می شود.
بتدریج فاصله مربی و سگ بیشتر و بیشتر می شود و کم کم مربی جایی قرار می گیرد که سگ نمی تواند او را ببیند و تنها بوی او را احساس می کند، مربی با صدا زدن ، سگ را تشویق می کند تا او را پیدا کرده و پارس کند و جایزه خود را بگیرد.
کم کم مربی فرد دیگری را به جای خود قرار می دهد و سگ برای یافتن او تلاش می کند،با یافتن او باز هم حیوان جایزه می گیرد و به این ترتیب او کاملا شرطی می شود و از آنجا که او فکر می کند این یک بازی مثل قایم باشک است و بعد از هر بار پیدا کردن کسی که مخفی شده جایزه می گیرد،باعلاقه این کار را انجام می دهد.
هنگام عملیات واقعی مثلا زمان زلزله نیز سگ تصور می کند کسی برای بازی با او در زیر آوار مخفی شده و با یافتن او و پارس کردن جایزه می گیرد. علاوه بر این تمرینات عمومی و تخصصی سگها تمرینات خاص و مورد نیازی مثلا سوار شدن به بالگرد را هم می بینند.
جیروند، مدیر اداره سگهای تجسس می گوید تمرین با بالگرد یکی از تمریناتی است که بتازگی مطرح شده است. علتش هم آن بود که در یک عملیات که با استفاده از بالگرد انجام می شد، یکی از سگها به حدی از بالگرد ترسیده که از ترس به صورت مربی خود چنگ می زد و یا به سمت ملخ هواپیما حمله ور می شد، در حالی که آنها پس از مدتی آموزش با بالگرد حالا کاملا به این وسیله عادت کرده اند.آموزش سگها از حدود 2ماهگی شروع می شود و بسته به هوش سگ تا 18ماهگی و حتی تا 2سالگی ادامه می یابد.
یک کنکور برای سگها
سگهای جستجو سگهای معمولی نیستند، آنها آزمایش ها و امتحانات سختی را باید پشت سر بگذارند تا بتوانند برای این کار استخدام شوند.
یوسف انصاری ، یکی از مربیان سگهای امداد که دوره فشرده ای را نیز در این زمینه در آلمان دیده است ، در این باره می گوید: برای انتخاب یک سگ جستجو او باید بتواند تستهای مختلفی را که شامل تستهای هوش و قدرت است ، بخوبی پشت سر بگذارد، این تستها در برخی از موارد تا 117تست را شامل می شود که یک توله سگ باید با موفقیت از حداقل 110تای آنها بگذرد.
به گفته این مربی جوان ، به عنوان نمونه یکی از تستها این است که وقتی سگ ، صدایی را می شنود، چه عکس العملی از خود نشان می دهد، آیا حیوان تنها گوشش را تیز می کند، به دنبال صدا می آید و پارس می کند و یا فرار می کند،هر کدام از اینها یک شاخص برای انتخاب شدن یا انتخاب نشدن یک سگ جستجو و نجات است و یا مثلا این که توله سگ به سوت ممتد به چه صورت عکس العمل نشان می دهد، بعضی از سگها اصلا هیچ توجهی به این صدا ندارند، بعضی ها فقط سرشان را تکان می دهند؛ اما برخی با دقت خاصی گوش می دهند که این نشان می دهد که چقدر یک سگ باهوش است و به درد کار جستجو و نجات می خورد.
یک تعامل دو طرفه
جستجو و یافتن افراد زنده در زیر آوار، سیل و هزاران بلای طبیعی و مصنوعی دیگر یک همکاری دو طرفه بین سگ و مربی اوست ، یک سگ جستجو و نجات و مربی اش آنقدر به یکدیگر نزدیک می شوند که بخوبی می توانند حتی احساسات یکدیگر را درک کنند و با زبان احساس و با علایم قراردادی خاصی منظورشان را به همدیگر تفهیم کنند.
دکتر پرند، مدیر دفتر امداد ونجات هلال احمر در این باره می گوید: مهمترین اصل موفقیت در به کارگیری سگهای جستجو در عملیات مختلف ایجاد همکاری بین حیوان و مربی اوست ، زمانی کار نتیجه می دهد که مربی بتواند بخوبی زبان حیوان را بفهمد؛ یعنی او بتواند با درک علایمی که سگ از خود نشان می دهد و مشخصه هایی که حیوان در هر لحظه دارد، بفهمد منظور حیوان از هر حرکت چیست و گرنه به این صورت نیست که یک سگ امداد به هر کسی داده شود و او بتواند عملیات جستجو و نجات را انجام دهد.
سگهای خوب امداد
آموزش سگها نژاد آنها را هم تعیین می کند،علی جیروند در این باره می گوید:«مثلا سگهای پلیس ، فرانسوی هستند؛ اما در مورد سگهای جستجوی امداد سگها بیشتر از نژاد ژرمن شپرد(German sheperd) و شیانلو انتخاب می شوند،سگهای این 2 نژاد از قدرت بدنی و هوش بالا که مستلزم عملیات جستجوست برخوردارند.
البته مربیان آلمانی احتمال می دهند که در ایران بتوانند از سگهای نژاد بختیاری هم بعد از انجام تحقیقات ،استفاده کنند.
سگهای جستجو به طور کلی سگهای نر هستند؛ چرا که سگها ی ماده به دلیل شرایط فیزیکی و نیز حالت فحلی که 2نوبت در سال برای آنها ایجاد می شود،علاوه بر آن که باعث می شوند تا سگهای نر حواسشان به آنها متوجه شود و به این ترتیب بر آموزش سگهای نر تاثیر منفی می گذارند،در زمان حاملگی و نیز شیردادن توله ها نیز کارآیی ندارند و تنها در مواقع اندکی از سال می شود از آنها استفاده کرد،بنابراین در مرکز نگهداری سگهای امداد فقط چند سگ ماده برای توله گیری نگهداری می شوند.
سگهای اشرافی
هزینه نگهداری سگهای نجات خیلی زیاد است به آنها فقط غذای پخته و یا کنسرو داده می شود،به سگها به هیچ وجه نباید غذای خام داده شود،در مرکز نگهداری سگهای تجسس ایران سگها فقط با کنسرو مخصوص تغذیه می شوند ،چرا که در زمان تجسس نمی شود به آنها غذای پخته داد.
دادن غذای خام هم باعث می شود تا شرایط تغذیه ای سگها به هم بخورد و سگها نتوانند بخوبی کار خود را انجام دهند؛ اما کنسرو را می شود در همه جا به آنها رساند.
هزینه روزانه یک سگ بالغ بر 10هزار تومان می شود و این البته بجز هزینه های بهداشتی ،نگهداری و لباسهای مربیان است که به دلیل شوخی ها و ابراز محبتهای گاه و بیگاه سگها بسرعت پاره می شود، علاوه بر آن سگها هزینه هایی جانبی مثل خرید بیسکویت یا اسباب بازی مخصوص نیز دارند، که به گفته یکی از مربیان تنها قیمت یک اسباب بازی معمولی آنها بین 6 تا 11 یوروست.
سگهای مشهور ایرانی رکورد شکستند
کرونی ،جک و پیتر مشهورترین سگهای امداد ایرانی هستند، جک سگ جوانی است که در جریان زلزله بم مکان پیرزنی را پس از گذشت 8 روز شناسایی کرد. کرونی برادر جک ، بزرگ ترین سگ مجموعه امداد است.
او توانسته است کودک شیرخواره ای را پس از گذشت 5روز از وقوع زلزله پیدا کند ،این سگ با شناسایی مکان 13زنده در زلز له بم ، یکی از رکورددارهای جهان است.
رکورد سگهای ایرانی
گروه سگهای جستجوی امدادایران در حادثه بم یک رکورد جهانی در زنده یابی به دست آوردند ،در این زلزله در حالی که 25 کشور جهان بین 4 تا 10 سگ جستجو را به ایران آورده بودند فقط توانستند یک نفر را زنده پیدا کنند البته این موضوع تا حدود خیلی زیادی به تفاوت وضعیت جوی بین ایران و کشورهایی که سگها از آن آورده شده بودند برمی گشت؛ اما گروه ایرانی 67 انسان زنده را به طور مستقیم (یعنی نجات آنها نیز از سوی مربیان ایرانی بوده است) پیدا کردند،و این بغیر از 330 نفری بود که جای آنها توسط سگها نشانه گذاری شد و گروههای امداد بعدی آنها را نجات دادند.
اگر چه سگها حتی بیش از 12سال هم عمر می کنند؛ اما عمر مفید سگهای تجسس بین 2تا 4سال است و آموزش آنها از 2ماهگی آغاز شده است و تا 18ماهگی و یا بیشتر بسته به هوش آنها ادامه دارد.
وقتی سگها فیلم بازی کنند
یک فیلمساز زن آلمانی در حال ساختن یک فیلم مستند از فعالیت مرکز نگهداری سگهای امداد و نجات در ایران است.
قرار است او از فعالیت های مرکز در ایران و نیز دوره های آموزشی مربیان ایرانی در آلمان برای یک شبکه آلمانی فیلم بسازد.
این فیلم قرار است در برخی از شبکه های تلویزیونی آلمانی به عنوان موفقیت ایران در زمینه پرورش سگهای زنده یاب نمایش داده شود.
حامد فرح بخش 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
