حساسیت‌های پاییزی

دکتر علیرضا سالک‌مقدم، ایمونولوژیست بالینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره آلرژی‌های پاییز به جام‌جم می‌گوید: در فصل پاییز موج آلرژی بیشتر می‌شود و علت آن می‌تواند بادهای فصلی و گرده‌افشانی درختچه‌ها و علف‌ها و تا حدودی درختان باشد.

گرد و غبارهای فصلی نیز حاوی ریزگردها و باعث انتشار عوامل آلرژیک و از علل دیگر مهم بروز آلرژی است. از آنجا‌که در شروع فصل پاییز هوا رو به سردی می‌رود، احتمال بروز عفونت دستگاه تنفس فوقانی همچون ابتلا به ویروس سرماخوردگی و ویروس آنفلوآنزا افزایش پیدا می‌کند و این دو ممکن‌است با هم اشتباه گرفته ‌شوند. دکتر سالک مقدم می‌گوید: امکان تشخیص اشتباه بین بیماری‌های سرماخوردگی همراه با آبریزش و عطسه با آلرژی‌های تنفسی که علائم آن گاهی با سرماخوردگی مشترک است، وجود دارد و در صورت نیاز و مؤثر نبودن درمان‌ها، معمولا پزشک معالج مراجعه به متخصص عفونی یا متخصص آلرژی را برای تشخیص و درمان قطعی توصیه می‌کند.

وی ادامه می‌دهد: با گرفتن شرح‌حال، بررسی سوابق بیماری‌های شخص و معاینه‌ و در صورت نیاز انجام آزمایش یا رادیوگرافی و روش‌های پاراکلینیک، می‌توان این بیماری را تشخیص داد.

این ایمونولوژیست بالینی توضیح‌می‌دهد: معمولا دوره عفونت‌های تنفسی کوتاه‌تر و خودکنترل‌شونده و همراه با‌علامت حال عمومی بد و احیانا درجاتی از تب، درد گلو، گوش یا عضلات، ضعف عمومی و خستگی مفرط است. علائم آلرژی‌های دستگاه تنفسی فوقانی نیز مشابه همین علامت‌هاست، اما بیمار بیش از آن‌که دچار درد و احساس ناخوشایند در حلق و حنجره دستگاه تنفسی تحتانی (ریه‌ها)، تب و درد عضلات باشد، دچار خارش چشم، گوش و حلق، گرفتگی صدا، تنگی نفس و خار‌ش‌های پوستی است. البته گاهی بیماران مبتلا به آلرژی فصلی هم دچار ضعف و خستگی می‌شوند.

به گفته دکتر سالک‌مقدم، روی‌هم‌رفته حال عمومی بیمار آلرژیک بهتر از بیمار سرماخورده است، اما دوران آلرژی طولانی‌تر از بیماری‌های عفونی دستگاه تنفسی فوقانی است و بیماران بیشتر از آبریزش، قرمزی چشم، احتقان و گرفتگی بینی، خارش مخاط‌ها و پوست رنج می‌برند. البته گاهی آلرژی و سرماخوردگی همزمان بروز و بیمار را دچار دردسر بیشتری می‌کند.

اگر آلرژی فصلی باشد انتظار می‌رود با پایان فصل علائم برطرف ‌شود و در بیشتر مواقع همین اتفاق می‌افتد، اما دکتر سالک مقدم می‌گوید: احتمال این‌که بسیاری از بیماران فصلی بعد از چند سال دچار آلرژی‌های تمام فصول و سالانه ‌شوند، زیاد است. برخی از بیمارانی که مثلا ده سال دچار آلرژی فصلی بوده‌اند ممکن است امروز در تمام سال آلرژی داشته باشند.

حالا اگر بیماری بدون تجویز پزشک برای تسکین علائم آلرژی داروهای ضدحساسیت مصرف کند چه می‌شود؟ این استاد دانشگاه به این پرسش این‌گونه پاسخ می‌دهد: اگر درمان آلرژی ناقص باشد، بیماری شدیدتر و زمینه برای بروز بیماری‌های دیگر دستگاه تنفس فوقانی و تحتانی و حتی پوستی و آلرژی‌های عروقی و گوارشی فراهم می‌شود بنابراین باید به محض مشاهده علائم برای افتراق آلرژی از سرماخوردگی و درمان صحیح به پزشک متخصص مراجعه کرد.

این ایمونولوژیست در پاسخ به این پرسش می‌گوید: زکام دوجانبه است و بیشتر کسانی که حالاتی از خارش چشم و بینی، قرمزی چشم و گرفتگی بینی پیدا می‌کنند، می‌گویند زکام دارند؛ ولی این‌که زکام منشاء آلرژیک دارد یا عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، باید مشخص شود. گاهی هم هیچ‌کدام از این دلایل مطرح نیست و فقط تحریک فیزیکی یا مکانیکی باعث بروز علائم می‌شود.

مثلا ناگهان جریان هوا بدون این‌که حاوی هیچ ماده عفونی یا آلرژی‌زایی باشد، باعث تحریک مخاط بینی و عطسه و آبریزش می‌شود، آن هم فقط به دلیل حساسیت مخاطات به تحریک‌های فیزیکی مثل گرما یا سرما و محرک‌های مکانیکی مانند جریان هوا که در این صورت با تغییر مکان مثل رفتن از یک اتاق به اتاق دیگر برطرف می‌شود.

او ادامه می‌دهد: با تشخیص مواد آلرژی‌زا و دوری از آنها و استفاده از وسایل پوشش‌دهنده بینی و چشم مانند ماسک و عینک و نخوردن خوراکی‌ها یا استنشاق مواد آلرژی‌زا، امکان بروز آلرژی و علائم آن کمتر می‌شود. البته گاهی هم تحریکات عصبی با مکانیسم ویژه‌ای می‌تواند مخصوصا در افراد مستعد علائم آلرژی ایجاد کند.

گاهی لباس‌های پاییزی‌ای که از جنس مواد باشد می‌تواند براساس مکانیسم آلرژی و مکانیسم تحریک، آبریزش، عطسه، خارش چشم و... ایجاد کند. اگر افراد حساس لباس‌هایی از جنس کتان تمیز، سفید و اتوکرده‌ بپوشنــــد، امکان بــروز آلرژی به حـداقل می‌رسد.

یکی از مشکلات بیماران مبتلا به آسم، تنگی مجاری تنفسی است. دکتر سالک‌مقدم معتقد است: این بیماران باید در فصل پاییز بیشتر مواظب باشند؛ هم به دلیل عوامل آلرژی‌زایی که در هوا معلق است و هم تحریک فیزیکی هوای سرد که استنشاق آن ممکن‌است تنگی نفس را در آنها افزایش دهد.

این ایمونولوژیست توصیه می‌کند: افرادی که دچار نشانه‌های آلرژی هستند، حتما به پزشک مراجعه کنند تا ضمن انجام ‌آزمایش‌های مربوط، تست‌های تخصصی هم برایشان انجام و در صورت نیاز واکسن برایشان تزریق شود و تحت درمان قرار بگیرند.

زهرا سادات صفوی سهی / جام‌جم