وقتی زمین می‌لرزد

زمین‌لرزه، به خاطر حرکت دائمی صفحات زمین ساختی یا تکتونیک ایجاد میشود. در اثر حرکت، این صفحات با هم برخورد کرده، روی هم می‌لغزند یا در بعضی موارد یکی از صفحات روی صفحه دیگر قرار می‌گیرد.

کد خبر: ۵۱۱۹۷۱

در نتیجه این حرکت‌ها در پوسته زمین هیچ‌گونه علائم ظاهری دیده نمی‌شود، بلکه این انرژی آزادشده در نتیجه جابه‌جایی صفحات زمین‌ساختی است که گاهی بسیار فراتر از آستانه مقاومت سنگ‌های تشکیل‌دهنده پوسته زمین است و منجر به ایجاد تغییراتی اساسی در ساختار سنگ‌های تشکیل‌دهنده پوسته زمین می‌شود. در چنین شرایطی، انرژی ایجادشده در مناطقی از پوسته زمین ـ که در مقایسه ضعیف‌تر و سست‌تر است ـ آزاد خواهد شد. انرژی آزادشده منجر به حرکت ناگهانی زمین و در نتیجه وقوع زمین‌لرزه می‌شود. پیش‌لرزه‌ها، لرزش‌ها و تکان‌های بسیار خفیفی هستند که روزها یا حتی سال‌ها قبل از وقوع یک زمین‌لرزه اتفاق می‌افتند. گاهی پیش‌لرزه‌ها به قدری شدید است که می‌تواند یک اتومبیل پارک‌شده را از جای خود حرکت دهد. پس‌لرزه‌ها به مجموعه حرکت‌های ارتعاشی داخل زمین اطلاق می‌شود که پس از وقوع زلزله اتفاق می‌افتد. گاهی پس‌لرزه می‌تواند مخرب‌تر از زمین‌لرزه اصلی باشد. معمولا همه‌ساله بیش از 49 هزار زمین‌لرزه 3 تا 9‌/‌3 ریشتری در سطح زمین ثبت می‌شود و در حالی که اغلب وقوع یک زمین‌لرزه با شدت 8 ریشتر یا بالاتر را در سطح دنیا شاهد خواهیم بود. شاید برایتان جالب باشد بدانید هر 30 ثانیه یکبار لرزش خفیفی در سطح پوسته زمین اتفاق می‌افتد که اغلب، شدت آن کمتر از 3 ریشتر است. زمین‌لرزه اصلی معمولا فقط چند ثانیه به طول می‌انجامد که پس از آن، عوارض ناشی از وقوع زلزله در نزدیکی مرکز زلزله نمایان خواهد شد. کانون زلزله که مبدا وقوع تغییرات ساختاری در پوسته زمین است، می‌تواند در عمق 700 کیلومتری از سطح زمین واقع شده باشد. از تجمع نیروی ذخیره‌شده بین صفحات زمین‌ساختی، چین‌خوردگی‌هایی در اعماق پوسته زمین ایجاد می‌شود که در اثر وقوع زمین‌لرزه، بخشی از این انرژی در سطح زمین آزاد می‌شود.

گسل‌ها معمولا در امتداد یک خط مستقیم قرار نمی‌گیرند، بلکه خمیده می‌شوند و این بی‌نظمی‌ها موجب برخورد صفحات زمین‌ساختی می‌شود که در نهایت به وقوع زمین‌لرزه منجر خواهد شد. امواج زمین‌لرزه نیروی ایجادشده در اثر زلزله را به صورت حرکات رفت و برگشت به مناطقی که در فاصله‌ای نسبتا بیشتر از مرکز وقوع زمین‌لرزه قرار گرفته‌، منتقل می‌کند. هرچه فاصله این امواج از کانون زلزله بیشتر باشد، شدت آن به مراتب کمتر است. اطراف بستر رودخانه نیز به موجب حرکت صفحات زمین‌ساختی در امتداد خط گسل خطوط منحنی ایجاد می‌شود. در نخستین مرحله از تغییراتی که در زمین اتفاق افتاده و منجر به وقوع زمین‌لرزه می‌شود، بر اثر آزادشدن نیروی کششی در فاصله صفحات زمین‌ساختی، این صفحات در جهت‌های مختلف به حرکت در می‌آیند و روی هم می‌لغزند. در نقطه مشخصی در امتداد خط گسل به هم برخورد کرده و نیروی ایجادشده افزایش می‌یابد. حتی زمانی که صفحات حرکت ندارند نیز نیروی جابه‌جایی همچنان فعال است و در نتیجه نیروی بین این صفحات بمرور بیشتر و بیشتر می‌شود. اگر این نیرو بیشتر از نیروی مقاومت سنگ باشد، سنگ شکسته و ناگهان جابه‌جا می‌شود و زمین می‌لرزد.