مصائب نگارش فیلمنامه

یکی از نکات مهم در فرآیند نگارش فیلمنامه، تهیه مرجعی برای کمک به حافظه به منظور پیشبرد بهتر پژوهش فیلمنامه است؛ مثل تهیه آلبومی تصویری از عکس‌های هر صحنه که محل‌های فیلمبرداری را مشخص و به نویسنده کمک می‌کند در مسیر پرورش محتوای دراماتیک داستان، طراحی اتمسفر فیلم و در نتیجه نگارش فیلمنامه، عملکردی هرچه بهتر داشته باشد. به عنوان نمونه در فیلمی که داستانش به کودکان مربوط می‌شود مرجع تصویری مورد نیاز فیلمنامه‌نویس می‌تواند مشتمل بر این موارد باشد: تصویر اتاق خواب کودک، اسباب‌بازی‌های کودکان و نحوه بازی خردسالان با آنها، پوسترهای روی دیوار، عادت‌های رفتاری بچه‌ها یا به هم ریختگی کلی فضای اتاق کودکان. استفاده از کارت‌های نمایه روشی دیگر برای تنظیم ساختار فیلمنامه و رسیدن به نتیجه‌ای بهتر و مطلوب‌تر است به این صورت که چند دسته کارت را که هر یک معرف صحنه‌ای از فیلم است را در کنار هم روی یک بورد به گونه‌ای کنار هم قرار می‌دهیم که کلیتی از فضای داستانی اثر را پیش چشم داشته باشیم. برای این منظور می‌توان از عکس‌هایی که نه شکل دقیق صحنه، بلکه ایده‌ای از آن را ارائه می‌کنند نیز بهره گرفت و از این طریق تجسم تصویری‌تری از داستان فیلم در ذهن داشت.

عامل دیگری که می‌تواند فیلمنامه‌نویس را در تجسم بهتر فضای اثر و در نتیجه نگارش سینمایی‌تر او یاری رساند و متن نوشته شده توسط او را از ساختار رمان و داستان کوتاه، دور کرده و به ساختار فیلمنامه نزدیک کند، بهره‌گیری از صدا و موسیقی در روند نگارش متن است. حال این صدا می‌تواند صدای عبور و مرور خیابان و آمبیانس صحنه باشد یا لهجه‌های محلی، نحوه تکلم گروه‌های مختلف افراد جامعه یا افکت‌های حاصل از جابه‌جایی اجسام. موسیقی نیز بهتر است تا حد‌ ممکن موسیقی خود فیلم باشد یا موسیقی‌ای که با فضای داستانی و تصویری فیلم بیگانه نبوده و می‌تواند تداعی‌کننده صحنه‌ها و سکانس‌های اثر در ذهن فیلمنامه ‌نویس باشد.

یادداشت‌برداری تصویری به وسیله دوربین عکاسی یا فیلمبرداری روشی دیگر برای نزدیک شدن موضوع اثر هنگام کار نوشتاری بر متن فیلمنامه است. این روش به تقویت نگاه فیلمنامه‌نویس به واقعیت‌های پیرامونی و بالا بردن حساسیت او نسبت به مشاهدات روزمره کمک به سزایی می‌کند. اما آن دسته از آگاهی‌هایی که مربوط می‌شود به شیوه نگارش خود متن و اصول و قواعد فیلمنامه‌نویسی برای فیلم داستانی و مستند، خود حوزه‌ای تخصصی و مجزاست که باید در مجالی دیگر مورد بحث و نظر قرار بگیرد. آنچه در همه مراحل فیلمسازی مشترک است و محور توجه در مباحث کارگاهی فیلمسازی به شمار می‌آید، نخست تبدیل واقعیت به تجسم است و سپس ترجمان تجسم به زبان هنر که در مقوله فیلم و سینما تصویر متحرک است.

آزاد جعفری