خورشیدی بر تخت
وقتی شاه عباس اول ، کارت ویزیت خود را که یک قطعه یاقوت 90 قیراطی بود برای اکبرشاه در هندوستان امضا کرد و متقابلا شاه جهان هم یک زمرد نفیس را به عنوان کارت ویزیت خود برای او امضا کرد، کسی باور نمی کرد
با حمله محمود افغان به ایران در دوره صفویه ، جواهرات خزانه دولت وقت از سوی مهاجمان افغانی به غارت رفت و پس از ورود شاه طهماسب دوم و نادر به اصفهان ، بخشی از آنها به چنگ نادر افتاد و از خروج آنها از ایران جلوگیری شد.
نادر برای بازپس گیری جواهرات خارج شده از کشور به هندوستان رفت و نامه هایی به دربار هند نوشت که ثمری نداشت و نادر مجبور به لشکرکشی به هند و بازپس گیری خزاین شد.
نادرشاه افشار مقداری از اشیای نفیس و مرصع را به آستان بارگاه ملکوتی حضرت امام رضاع تقدیم کرد و مقداری بین سپاه او تقسیم شد و بقیه نیز از بین رفت.
این گنجینه خیره کننده در سال (1316 دوره قاجار) در کاخ گلستان بود و سال 1302 هجری شمسی وقتی احمدشاه به خارج از کشور وقت ، لاک و مهر شد.
با کودتای رضاشاه در سال 1316 لاک و مهرها شکسته و خزانه همزمان با تاسیس بانک مرکزی ، ملی و موزه ایران باستان باز شد.
این مجموعه نفیس در 35 غرفه در موزه خزانه جواهرات ملی در بانک مرکزی جمهوری اسلامی گردآوری شده است. آنچه امروز وجود دارد، بیشتر متعلق به دوره صفویه ، قاجار و نادر است.
ارزش این خزانه ، زیبایی جواهرات و سنگهای تزیینی و قیمتی و نیز هنر به کار رفته شده در آنها غیرقابل تصور است و این سوال را در ذهن هر بیننده ای به وجود می آورد که بهای این مجموعه چقدر است؛
هیچ کس پاسخ این سوال را نمی داند؛ حتی زبده ترین کارشناسان و ارزیابان جهان هم نتوانسته اند ارزش واقعی یا تقریبی آن را محاسبه کنند. گنجینه به 2 قسمت تقسیم می شود:
1- سنگهای خزانه ، شامل یاقوت ، لعل قرمز رنگها، زمرد، الماس ، مروارید، فیروزه و...
2-اشیا، شامل هر چه مورد نیاز پادشاه و خاندان سلطنتی بوده است ، مانند تاج ، تخت ، تزیینات و لوازم شخصی ، جواهرات زنانه ، لوازم پذیرایی و...
آنچه در اینجا نزدیک به 500 سال است گردآوری شده ، انعکاسی است از تجارت و درآمد ایران و جنگهای انجام شده در گذشته و نیز هنر هنرمندان ایرانی است که به بهترین شکل بخشی از تاریخ پرفراز و نشیب ایران را به تصویر می کشد.
در این موزه ، بجز فیروزه که از معادن ایران و مروارید که از خلیج فارس صید می شده ، بقیه سنگها وارداتی است که به شکلهای مختلف به ایران آمده است.
35 گنجه افتخار دارند تا بی نظیرترین جواهرات دنیا را در خود جا دهند و ما نمی توانیم همه آنها را معرفی کنیم. گنجه شماره 11 لعل سامری را در خود دارد که 500 قیراط وزن دارد و بزرگترین لعل جهان است و نیز فنجان زرین پایه دار که بهترین سنگهای قیمتی دنیا در آن به کار رفته است.
گنجه شماره 17 تخت نادری: ظاهرا نادرشاه در بازگشت از هندوستان در سالهای 1739 و 1740 میلادی علاوه بر تخت طاووس 9 تخت جواهرنشان دیگر نیز با خود به ایران آورد که بعد از قتل نادرشاه در قرن هجدهم میلادی از بین رفت.
اگرچه تخت فعلی به تخت نادری معروف است ، اما هیچ گونه رابطه ای با نادرشاه ندارد. روی کتیبه های اطراف محل جلوس نوشته هایی وجود دارد که تخت را متعلق به فتحعلی شاه می داند.
این تخت به گونه ای ساخته شده که به 12 قسمت تقسیم و قابل حمل است و 26 هزار و 733 قطعه جواهر در آن به کار رفته است. گنجه ای که افتخار دارد نامی ترین جواهر دنیا را در خود داشته باشد گنجه دریای نور است.
این الماس که به دریای نور معروف است در میان جواهرات ملی ایران مقام اول را دارد. دریای نور و کوه نور ظاهرا به علت تشابه نام ، یک زوج به شمار می آیند در حالی که از نظر تراش و رنگ هیچ وجه مشترکی ندارند.
هر دو از آن نادر شاه هستند و وزن دریای نور 182 قیراط است و رنگ آن صورتی است که کمیاب ترین رنگ الماس است و کوه نور بعد از مرگ نادر به افغانستان و از آنجا به هندوستان رفت و بعد از مدتی به ملکه ویکتوریا هدیه شد که هم اینک ملکه ویکتوریا در انگلیس برای مراسم رسمی در تاج خود از آن استفاده می کند و وزن آن 109قیراط است.
کره جواهرنشان در یکی دیگر از گنجه ها قرار دارد. این کره در سال 1921 هجری قمری به دستور ناصرالدین شاه از سوی گروهی از جواهرسازان هنرمند ایرانی به سرپرستی ابراهیم مسیحی از جواهرات پیاده موجود در خزانه ساخته شد.
وزن خالص طلای به کار رفته در آن 34 کیلوگرم و وزن جواهرات آن 36 هزار و 366 قطعه است. تعداد کل جواهرات نصب شده بر روی کره بالغ بر 51 هزار و 366 قطعه است ، دریاها در روی کره به وسیله زمرد و خشکی ها به وسیله یاقوت نشان داده شده ، آسیای جنوب شرقی ، ایران و انگلستان با الماس ، هندوستان با یاقوت و روس و آفریقای مرکزی و جنوبی با یاقوت کبود مشخص است.
خط استوا و سایر خطوط جغرافیایی با الماس مشخص شده است قطر کره 66 سانتی متر و روی پایه ای از گلهای آراسته به جواهر قرار دارد. تخت طاووس بزرگترین شی ئ موجود در موزه است.
تخت طاووس یا تخت خورشید در سال 1216 به فرمان فتحعلی شاه ساخته شد و به خاطر وجود نقش خورشید مرصعی که در بالای تخت کار شده است ، به نام تخت خورشید معروف شد.
زمانی که فتحعلی شاه با خانم طاووس تاج الدوله ازدواج کرد، به مناسبت نام این خانم تخت خورشید به تخت طاووس مشهور شد.
تاجهای موزه سرگذشت های متفاوتی دارند و وقایع مختلفی را پشت سر گذاشته اند. در ساخت نیمتاج زمرد 294 برلیان و 7 قطعه زمرد درشت به کار رفته و زنانه است (مخصوص فرح بود). تاج پهلوی دارای 3 هزار و 380 قطعه الماس ، 5 قطعه زمرد، 2 قطعه یاقوت کبود و 368 حبه مروارید غلتان جوریکدت دارد که در دو حکومت قبلی در مراسم تاجگذاری از آنها استفاده می شد و نیز تاج کیانی مخصوص فتحعلیشاه بوده و از الماس ، زمرد، یاقوت و مروارید است.
مردان دلیر ایرانی غنایم زیادی را به دست آوردند و سالها گذشت. هیچکدام نتوانستند حتی یک قطعه از آنها را با خود ببرند. جواهرات ماندند تا عبرت تاریخ شوند.
حسن بنفشه 
گفت و گو
