نکات تفسیری جزء 30/ سوره تکاثر
سوره «تکاثر» درباره قبائلى نازل شد که بر یکدیگر تفاخر مى کردند، و با کثرت نفرات و جمعیت یا اموال و ثروت خود بر دیگران مباهات مى نمودند تا آنجا که براى بالا بردن آمار نفرات قبیله به گورستان مىرفتند و قبرهاى مردگان هر قبیله را مىشمردند! البته مسلم است که این شأن نزول هرگز مفهوم آیه را محدود نمىکند.محتواى این سوره نخست سرزنش و ملامت افرادى است که براساس یکسرى مطالب موهوم بر یکدیگر تفاخر مىکردند، سپس هشدارى نسبت به مساله معاد، قیامت، آتش دوزخ و سرانجام یادآوری مساله سوال و بازپرسى از نعمتها و به عبارت دیگر سوال از بنده و رسیدگی به اعمال او در آخرت است.«تکاثر» از «کثرت» به معناى فزونطلبى و فخرفروشى به دیگران به واسطه کثرت اموال و اولاد است.
فزونطلبى و فخرفروشى انسان را به کارهاى بیهوده و عبث مىکشاند. دامنه فزونطلبى تا شمارش مردگان پیش مىرود. فزونطلبى، عامل غفلت از حساب قیامت است. در واقع بىخبرى از احوال قیامت، انسان را به انحراف مىکشاند. از حضرت على(ع) حدیثى نقل شده که فرمودند: اولین «سَوْفَ تَعْلَمُونَ» مربوط به عذاب قبر است و دومى مربوط به عذاب آخرت.یقین، باور قلبى است که عمیقتر از دانستن است. مثلا همه مردم مىدانند که مرده کارى به کسى ندارد ولى حاضر نیستند در کنار مرده بخوابند، ولى مردهشور در کنار مرده به راحتى مىخوابد، زیرا مردم فقط مىدانند ولى مردهشور باور کرده و به یقین رسیده است. راه به دست آوردن یقین عمل همیشگی و مداوم به دستورات الهى و انجام واجبات و ترک محرمات است، همانگونه که مردهشور در اثر تکرار عمل به این باور رسیده است.یقین درجاتى دارد که 2 مرحلهاش در این سوره و مرحله سومش در آیه 95 سوره واقعه آمده است. مراحل یقین عبارتند از: علم الیقین، عین الیقین و حق الیقین.باید در قیامت پاسخ دهیم که این نعمتهاى خداداد را در چه راهى مصرف کردهایم؟ و از آنها براى اطاعت الهى یا معصیتش کمک گرفتهایم، یا نعمتها را ضایع ساخته و هرگز حق آن را ادا ننمودهایم؟ «نعیم» یک معنى بسیار گسترده دارد که همه مواهب الهى را اعم از «معنوى» مانند دین، ایمان، اسلام، قرآن، ولایت و انواع نعمتهاى «مادى» را اعم از فردى و اجتماعى شامل مىشـود، منتها نعمتهایى که اهمیت بیشترى دارند مانند نعمت «ایمان و ولایت» بیشتر از آنها سوال مى شود که آیا حق آنها ادا شده یا نه؟
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم