نفت، عربستان و تردیدها

اما طی چند سال اخیر عربستان نتوانسته همچون گذشته باعث ایجاد تعادل در بازارهای نفت شود. مثلا در فاصله زمانی سال‌های 2005 تا 2008 وقتی قیمت‌ها تا 147 دلار در هر بشکه رسید وزیر نفت این کشور باز هم قول داد که نفت خام بیشتری را به بازار عرضه کند اما واقعیت امر این بود که عربستان نمی‌توانست کاری انجام دهد و نهایتا افزایش قیمت‌های نفت را به گردن بورس‌بازان انداخت.

در سال 2011 بعد از انقلاب مردم لیبی هم عربستان قول داد میزان عرضه در بازارهای نفت را افزایش دهد اما نتوانست در بازارهای جهانی تعادل بین عوامل بنیادین را برقرار کند و نهایتا آژانس بین‌المللی انرژی تصمیم گرفت ذخایر نفتی استراتژیک خود را آزاد کند.

در مورد ظرفیت مازاد تولید عربستان سعودی نیز ابهاماتی وجود دارد. وزیر نفت عربستان اعلام کرد که این ظرفیت 2.5 میلیون بشکه در روز است، اما در مصاحبه دیگری اعلام کرد که 700 هزار بشکه در روز از این ظرفیت مازاد تولید از نفت خام سنگین میدان صفانیه است و برای ورود آن به مدار تولید به سه ماه وقت نیاز است.

هر چند وی اعلام نکرد که این تولید تداوم نخواهد داشت. بر همین اساس بود که آژانس بین‌المللی انرژی ظرفیت مازاد تولید عربستان را 1.8 میلیون بشکه در روز اعلام کرد. گلدمن ساکن نیز ظرفیت مازاد تولید اوپک را در مجموع یک میلیون بشکه در روز اعلام کرد.

اما این افزایش تولید نفت عربستان سعودی به کجا می‌رود و آیا می‌تواند هرگونه کمبود ناشی از اختلال در عرضه نفت‌خام در بازار را جبران کند.

نشریه energy compose در شماره 20 می 2012 خود نوشته، عربستان اکنون 70 تا 80 میلیون بشکه ذخیره دارد که 42 میلیون بشکه آن بین دسامبر و مارس (روزی 400 هزار بشکه) ذخیره شده است.

یعنی عربستان سعودی برای مازاد تولید نفت خود در سال‌جاری مشتری نداشته و آن را ذخیره‌سازی کرده است.

علاوه بر این میزان مصرف داخلی این کشور هم در ماه مارس نسبت به فوریه 300 هزار بشکه در روز افزایش یافته است.

میزان صادرات نفت خام این کشور نسبت به متوسط سال گذشته تقریبا 500 هزار بشکه افزایش داشته است.

بیشترین افزایش تولید به آمریکا می‌رود و در پالایشگاه مرتیوا در پورت آرتورتگزاس مصرف می‌شود.

میزان واردات نفت آمریکا از عربستان در ماه آوریل و می به 1.5میلیون بشکه در روز رسیده که 400 هزار بشکه در روز نسبت به متوسط سال گذشته افزایش داشته است.

در بین مشتریان آسیایی به غیر از مشتریان ژاپنی عرضه نفت خام عربستان افزایش چندانی نداشته است.

چین در سه ماهه اول سال‌جاری فقط روزانه 140 هزار بشکه نفت خام بیشتر نسبت به سال گذشته وارد کرده و 100 هزار بشکه از عراق و 200 هزار بشکه از آمریکای جنوبی نفت خام بیشتری وارد کرده است.

کره‌جنوبی هم در مجموع از عراق و عربستان 50 هزار بشکه نفت خام بیشتر وارد کرده است. میزان عرضه نفت عربستان به اروپا در سه ماهه اول سال جاری در مقایسه با همین دوره در سال قبل اساسا 200 هزار بشکه در روز کاهش یافته است.

چندی پیش خبرگزاری رویترز خبری منتشر کرد که عربستان سعودی 22 میلیون بشکه نفت خام را در VLCC (نفتکش‌های بزرگ) به سواحل خلیج مکزیک آمریکا فرستاده و در 15 ماه می 2012 کریس کوک در مقاله‌ای که در MEOG چاپ شد فاش کرد که این فروش نفت خام به صورت Prepayment یا با پیش‌پرداخت صورت گرفته و عربستان در بازارهای نفت دستکاری می‌کند، به این ترتیب اختلاف عجیب بین واردات نفت آمریکا و آمارهای ذخایر نفتی را می‌توان توجیه کرد چون نفت در مالکیت عربستان سعودی در ذخایر آمریکا می‌ماند و در آمارهای ذخیره‌سازی‌ها اعلام نمی‌شود در واقع این مکانیزم قیمت‌گذاری در بازارهای فیزیکی را دچار مشکل می‌کند چون بازیگران بازار از مالکیت واقعی ذخیره‌سازی‌ها بی‌خبر می‌مانند و براساس آمار غیرواقعی قیمت‌گذاری می‌کنند.

در چنین شرایطی، بیانیه اخیر اجلاس گروه 8 در شیکاگو مبنی بر آزادسازی بخشی از ذخایر استراتژیک، خود حاکی از عدم اطمینان از بازیگری موثر عربستان در عرضه بیشتر نفت است.

به نظر می‌رسد این اقدامات عربستان نه تنها نشان از بهره‌برداری حداکثری این کشور از شرایط بی‌ثبات بازار نفت و دستکاری در معاملات بازار با اهداف سیاسی و اقتصادی دارد بلکه بیانگر نگرانی پنهان این کشور از تکرار عدم توانایی ریاض برای ایجاد تعادل در بازار و عرضه بیشتر نفت در هنگام بروز هر گونه اختلال در بازارهای نفت است.

این اقدامات همچنین بر صحت تردیدها در مورد میزان واقعی ظرفیت مازاد تولید عربستان می‌افزاید و ابهامات را بیشتر می‌کند.

غلامحسین نوذری - وزیر اسبق نفت