سفر به دنیای کودکی

پس با الگوسازی، قهرمان‌پروری و توجه به‌تخیل و رویاهای این گروه سنی می‌توان به اهداف تربیتی و آموزشی برمبنای اصول اخلاقی و فرهنگی دست یافت. زیرا آنها آینده‌سازان کشور هستند. به‌همین منظور برنامه «بر بال پروانه» برای پخش از شبکه 2 سیما روز‌های زوج از ساعت 19 به مدت 30 دقیقه در نظر گرفته شده است.

بر بال پروانه از گروه فرهنگ، تاریخ و هنر شبکه 2 سیما، به بررسی تحولات صعودی و نزولی سینمای کودک و نوجوان می‌پردازد.

ناصر عبداللهی‌نگار، تهیه‌کننده این برنامه که بیش از 25 سال است در سازمان صدا و سیما فعالیت دارد، می‌گوید: این برنامه در 30 قسمت تولید شده که مروری بر سینمای کودک و نوجوان بعد از انقلاب دارد. براساس تعریف و اولویتی که شبکه 2 سیما در زمینه کودک و نوجوان دارد، برنامه بر بال پروانه در این شبکه ارائه می‌شود.

این برنامه بخش‌های مختلفی همچون بحث کارشناسی حول محتوای فیلمنامه، نقش خانواده‌ها در احیای سینمای کودک و نوجوان، جایگاه آموزش و تربیت، اهمیت قهرمان‌پروری و موضوعاتی در مورد سینمای کودک و نوجوان دارد. به همین منظور با تهیه‌کنندگان، کارگردانان، نویسندگان، روان‌شناسان و جامعه‌شناسان این حوزه گفت‌وگو می‌کند.

همچنین به نقش مدیریت فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، وزارت ارشاد، حوزه هنری، بنیاد سینمایی فارابی و آموزش و پرورش در احیای سینمای کودک و نوجوان نیز پرداخته می‌شود.

عبداللهی‌نگار می‌افزاید: چون بخش‌خصوصی راغب به سرمایه‌گذاری در ژانر کودک و نوجوان نیست، به بررسی وضعیت نابسامان این مقوله و حیطه کاری هنرمندان این حوزه که چشم‌انداز روشنی ندارند نیز در برنامه پرداخته می‌شود.

بخش دیگری از برنامه به پخش بخش‌های کوتاهی از فیلم‌های این گروه طی دهه‌های گذشته اختصاص دارد که به نوعی باعث تجدید خاطره برای بزرگسالان می‌شود. در ضمن توجه صاحب نظران به‌این موضوع جلب می‌شود که نوع نیاز گروه مخاطب در دهه‌های گذشته با گروه مخاطب امروزی متفاوت است و نیاز است این دگرگونی و تغییر شگرف را به‌تصویر کشید.

بخش دیگر، معرفی یکی از بازیگران کودک و نوجوان در دهه‌های گذشته است. همچنین حوادث و اتفاقات جشنواره‌های گذشته نیز مرور می‌شود.

بیان تاریخچه سینمای کودک و نوجوان در ایران و جهان، بررسی برنامه‌سازی برای مخاطب کودک و نوجوان، علاوه بر این، گفت‌وگو با فعالان عرصه سینمای کودک و نوجوان درباره تولید فیلم و کیفیت مطلوب آن با برخی هنرمندان، مدیران و متولیان گذشته و فعلی سینمای کودک هم گفت و گو می‌شود. در این برنامه سعی می‌شود با نگاهی متفاوت به ژانر کودک به تحلیل و تفسیر وضعیت سینمای کودک و نوجوان پرداخته شود. بر بال پروانه، برنامه‌ای ترکیبی است که در کنار پاسخگویی به سوالاتی پیرامون اعتلای سینمای کودک به چگونگی تقویت کالبد این سینما و تولید آثار فاخر و واکاوی وضعیت سینمای کودک و نوجوان می‌پردازد. عبداللهی نگار معتقد است: بچه‌ها همیشه با برنامه‌های مخصوص به خودشان راحت‌تر و بهتر ارتباط برقرار می‌کنند. لازم است به سلیقه کودک و نوجوان بیشتر اهمیت داد، زیرا خاصیت این گروه سنی را باید در نظر گرفت.

وی در ادامه می‌افزاید: برای پیشرفت همه جانبه کشور و داشتن جامعه‌ای مدرن باید به کودک و نوجوان توجه ویژه داشته باشیم و برای این نسل تلاش کنیم. زیرا آنها آینده‌سازان فردای کشور هستند. از نظرات کارشناسان متعددی همچون پوران درخشنده، ابراهیم فروزش، فرشته طائرپور، سیروس حسن‌پور، مسعود کرامتی، حمید دهقان‌پور و دیگر دوستان نیز در این برنامه استفاده کرده‌ایم.

در ضمن از زحمات تیم کارگردانی و عزیزانی که در تحقیق و پژوهش این کار همکاری کردند، سپاسگزارم.

سیروس حسن‌پور سال 1349 در 8 سالگی با بازی در فیلم عمو سبیلو به کارگردانی بهرام بیضایی وارد سینما شد. وی هم‌اکنون به کارگردانی در ژانر کودک و نوجوان می‌پردازد. دهقان فداکار، آواز گنجشک‌ها، مروارید سیاه از جمله آثار اوست.

حسن‌پور معتقد است: گروه کودک و نوجوان از لحاظ سنی، وضعیت جسمی، ویژگی‌های روحی و همچنین آمادگی و پذیرش ذهنی در مرحله‌ای مهم از زندگی قرار دارد. شناخت و بررسی خصوصیات این گروه بسیار حائزاهمیت است. کودک شیفته هیجان و قهرمان‌پروری است که از خصایص اصلی این گروه سنی به حساب می‌آید؛ بر همین اساس آثاری که تولید می‌شود لازم است مطابق با ویژگی‌های فکری و الگوهای زیباشناسی مخاطب ساخته و ارائه شود. لذا یافتن قالب‌های مناسب و همچنین پرداختن به مضامین جذاب و مورد علاقه کودک و نوجوان از مسائل زیر بنایی تلقی می‌شود.

اما به‌دلیل ناهماهنگی دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط با کودک و نوجوان و نداشتن برنامه‌ای تحقیقاتی در مورد کودک و نوجوان همواره در وادی مرز بین فیلم برای کودک یا درباره کودک مشکل داریم.

فیلم علاوه برداستان جذاب باید از قالب و فرمی که با سلیقه این گروه سنی هماهنگ و برگرفته از مقتضیات زمان حال نیز باشد، ساخته شود.

هم‌اکنون جای بسی امیدواری است که شبکه 2 سیما در قالب برنامه بربال پروانه به مسائل سینمای کودک و نوجوان می‌پردازد تا به نوعی این بخش از سینمای کشور از انزوا و رکود خارج شود. فقط حمایت شبکه 2 تلویزیون کافی نیست بلکه همکاری ارگان‌های دیگر را نیز می‌طلبد. در این برنامه به نقاط اوج سینمای کودک و نوجوان در دهه 60 تا 70 که زمان رونق ژانر کودک بود نیز پرداخته می‌شود. یکی از آسیب‌هایی که باعث رکود سینمای کودک و نوجوان شده این است که به دلیل پرداختن به برخی مسائل از دنیای کودکان غافل شدیم.

وی با اشاره به تاثیر‌گذاری رسانه‌های بیگانه براین گروه سنی افزود: با تلاش همه‌جانبه آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و دیگر نهادها همگام با گسترش تکنولوژی و تغییر شیوه زندگی، انتخاب کودکان و نوجوانان نیز به همین نسبت گسترده‌تر شده است. آموزش و پرورش که متولی تعلیم و تربیت است در این زمینه همکاری جدی نمی‌کند. برای این که بتوانیم سینمایی فعال از نظر کمی و کیفی در عرصه کودک و نوجوان داشته باشیم، نیاز است مجموعه‌ای از عناصر و دستگاه‌های متولی در این حیطه کنار یکدیگر قرار گیرند و سلیقه‌های فردی خود را فراموش کنند تا در ژانر کودک و نوجوان حرفی برای گفتن داشته باشیم. ظرفیت تولید کارهای جذاب و ایده‌آل در سطح بین‌المللی را داریم، اما برنامه‌ریزی هماهنگ و منسجم نداریم. هم‌اکنون جشنواره فیلم کودک تنها انگیزه برنامه‌سازان در حوزه کودک و نوجوان است. اما اتفاق جدی و خاصی طی چند روز جشنواره رخ نمی‌دهد. شبکه 2 سیما که چنین برنامه‌ای را تولید و پخش می‌کند سعی دارد نظر صاحب نظران و دوستداران فرهنگی را به سمت این موضوع مهم و اساسی جلب کند که فیلمسازان خارجی نقطه هدف خود را کودکان و نوجوانان قرار دادند. پس نیاز است ما نیز در این زمینه بیشتر فعالیت کنیم.

مجری ـ کارشناس برنامه بر بال پروانه مرجان اشرفی‌زاده است. او کارشناس ارشد ادبیات نمایشی و از سال 78 تاکنون حدود 20 فیلم کوتاه و مستند ساخته است. همچنین تله‌فیلم‌های قفل یعنی کلید و نامه‌‌های خیس از کارهای اوست.

اشرفی‌زاده درباره برنامه بر بال پروانه می‌گوید: به مسائل و روندی که سینمای کودک و نوجوان در ایران طی دهه‌های گذشته داشته، پرداخته می‌شود. در واقع به مشکلاتی که در مسیر این بخش از سینمای ایران وجود دارد و بررسی دوران شکوفایی سینمای کودک و نوجوان اشاره می‌شود. یکی از اهداف برنامه کمک به احیای سینمای کودک و نوجوان است تا به‌واسطه گفت‌وگو‌هایی که با کارشناسان این حیطه انجام می‌شود، بتوان به راهکارهایی رسید.

وی با بیان این نکته اظهار می‌کند: سیاستگذاری یکپارچه‌ای در مورد سینمای کودک و نوجوان نداریم و سلیقه‌ای عمل می‌شود. در ضمن برخی فکر می‌کنند کسانی که برای کودک و نوجوان کار می‌کنند کارشان جدی نیست. به همین دلیل بودجه کافی و حمایت‌های لازم از سینمای کودک و نوجوان به عمل نمی‌آید. ما از سینمای کودک و نوجوان دنیا عقب هستیم. کار کودک را جدی نگرفته‌ایم. فیلم‌های این طیف سنی باید آمیزه‌ای از شادی، هیجان، حرکت، محبت و با خلق فضاهای زیبا همراه باشد تا بتوان نکات آموزشی و اخلاقی مناسب با فرهنگ ایرانی را در آنها مطرح کرد. برای سامان بخشیدن به سینمای کودک و نوجوان، احتیاج به عزم و اراده ملی داریم. آموزش کودکان مقوله مهمی است که سینما و تلویزیون ابزارهای قدرتمند و تاثیر‌گذاری در این مورد هستند.