درختی بزرگ با شاخه‌هایی پراکنده

درخت زندگی 140 دقیقه زمان دارد و در این مدت طولانی قرار نیست تماشاگر، داستانی پیوسته یا داستانک‌های پراکنده را در قالب تصویرهای عادی ببیند.منظورم از تصویرهای عادی، فیزیک حرکتی بازیگران و دیالوگ‌های مرسوم است. در عوض فیلم، سرشار است از تصاویر زیبا و شگفت‌آور از زمین و زمان و کائنات. به این مهم، موسیقی متن را نیز اضافه کنید. یک موسیقی تاثیرگذار که گاهی حتی همان تصاویر پرعظمت را نیز تحت سیطره خود می‌گیرد. گفتار فیلم به بحث‌های عادی و کم‌سطح فلسفی مربوط است. البته عقاید اخلاقی، اجتماعی و حتی مذهبی نیز در گفتار او بسیار عینیت دارد. این تمام فیلم نیست. بازیگران نیز گاهی جلوی دوربین، همان تصاویری را خلق کرده‌اند که شما از سینما انتظار دارید. با این همه قرار نیست این داستانی دراماتیک باشد و قصه‌ای را روایت کند. موضوع فیلم روایت از دست رفتن فرزند است و فرزند در درخت زندگی جایگاه ویژه‌ای دارد. اصلا بیایید درخت زندگی را واکاوی کنیم. اگر کتاب را دیده باشید یا در موردش بدانید، موضوع کلی زندگی است. زندگی نوع بشر، مخلوقات، کائنات و هر چیز دیگری که خداوند آفریده است. این درخت زندگی است و طبیعتا هر درختی از شاخه‌های بزرگ و کوچک تشکیل شده که در نهایت همه آنها یک پیکره واحد را می‌سازند. برخی از این شاخه‌ها را می‌شناسیم و لمس کرده‌ایم و برخی دیگر را باور داریم، چون در تعالیم دینی‌مان هست. در درخت زندگی رابطه‌ای عمیق بین موجودات کره خاکی، بهشت و زمین و حتی دنیای زیرین وجود دارد. اصلا درخت زندگی در فیلم ترنس مالیک یک نماد است برای بیان همین عقاید و نمادگرایانه از آن استفاده شده است. بحث‌های جامعه‌شناختی و اسطوره‌شناختی در آن مطرح است و عقاید فلسفی نیز که کل فیلم را در بر می‌گیرد.

بنابراین تماشاگر با یک دنیا ایما و اشاره درباره زندگی و پیرامون آن طرف است و اگر بخواهید بعد از دیدن فیلم به این معماها فکر کنید و درصدد حل آنها برآیید شاید به نتایج دلپذیری نیز برسید. به هرحال درخت زندگی یک فیلم فلسفی و مذهبی است و کارگردان فیلم تمام همتش را مصروف این مهم کرده که نقش این درخت موسوم به درخت زندگی را در پیدایش این سوال و جواب‌ها نشان دهد.

با این همه برای نوشتن درباره درخت زندگی چه باید اضافه کرد؟ فیلمی که نه داستان دارد و نه کاراکتر و نه قرار است سینمای حقیقی باشد. واقعا داستان فیلم را می‌توان در دوجمله نوشت؟ زوجی فرزند خود را از دست می‌دهند. مادر در این کلنجار است که این غم را چگونه برطرف کند. با خدا راز و نیاز می‌کند. سال‌ها بعد برادر بازمانده به یاد روزهای خوش قدیم می‌افتد. تصاویری از پدر و مادر و 2پسر. ظاهرا پسر دوم موفق است ولی هنوز درگیر همان روزهای قدیمی است. روزهایی که حتی برای خودش نوستالژیک نیست مگر برخی خاطرات را از یادش ببرد.

خانم اوبراین که گاهی راوی فیلم است، هزاران سوال طی فیلم مطرح می‌کند. سوالاتی که البته خاص نیست و قرن‌ها نوع بشر با آن روبه‌روست و جوابی نیزگرچه با نمایش تصاویر کائنات داده می‌شود، اما گنگ است و نامفهوم. حتی برادپیت و جسیکا چاستن آنقدر تلاش کرده‌اند (خانم و آقای اوبراین) تا همان حداقل تصاویر درام را خوب جلو ببرند، اما این مقدار هرگز کافی نیست. پسرشان جک در زندگی سال‌های بعدش نیز بازی دراماتیک دارد، اما اینجا شان پن خودش هم نمی‌داند چکار باید بکند. در کارخانه و دفترش از این‌ور به آن ور می‌رود. مدام آسانسورش را عوض می‌کند و ناگهان سراز بیابان درمی‌آورد و این تصاویر عجیب و بی‌ربط ناگهان کات می‌شود به تگزاس دهه 50 و خانه پدری و مادری. بعد دوباره خانم اوبراین روی تصاویر عظیم کائنات و جهان هستی دیالوگ‌های فلسفی می‌گوید، سپس برای 10 دقیقه موسیقی فیلم را می‌شنویم و همان تصاویر عظیم را می‌بینیم و دوباره ناگهان شان‌پن سر از بیابان، دریا یا بالای درخت درمی‌آورد. آیا این‌گونه می‌توان مباحث دینی و فلسفی را ارائه کرد آن هم به زبان سینما. به هرحال چون رسم شده فیلمی که سخت است و عجیب و غریب تحویل گرفته شود. (درخت زندگی هم نامزد اسکار بهترین فیلم شد و هم نخل طلا برد) خب ترنس مالیک و درخت زندگی‌اش نیز حسابی
برد کردند.

به هر روی آنچه ترنس مالیک ساخته، حتی اگر شرح همان درخت زندگی معروف در اسطوره‌شناسی و جهان‌بینی و تمایزات رفتاری و روانی باشد و سرشار از نمادهای این‌گونه، بازهم سینمای حقیقی نیست.آنچه او ساخته تصاویر بزرگ و زیبایی است که هر دانشجوی سینما یا علاقه‌مندی شاید اگر همان 32 میلیون دلار بودجه را داشت، می‌توانست بسازد.