تب کودکان را جدی بگیرید

دست‌تان را که روی صورتش می‌گذارید متوجه افزایش درجه حرارت بدنش می‌شوید، اما نمی‌دانید چه کار باید کرد؟ قرص‌های تب‌بر چاره کار است یا تن‌شویه؟ باید او را به دکتر برسانید یا منتظر شوید تا حالش بهتر شود؟

بی‌شک همه پدر و مادرها چنین موردی را تجربه کرده‌اند، اما نحوه برخورد آنها متفاوت بوده است. پس بهتر است نکاتی را بدانید تا هنگامی که کودک تب دارد، بهترین کار را انجام دهید.

دکتر شیرین سیاح‌فر، فوق تخصص عفونی اطفال و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت‌وگو با «جام‌جم» با بیان این‌که تب، واکنش دفاعی بدن و علامت یک بیماری است و در واقع بیماری به حساب نمی‌آید، توضیح می‌دهد: تب ممکن است به دلایل مختلف عفونی یا غیرعفونی ایجاد شود و در کودکان می‌تواند علامت بیماری مهمی باشد؛ بخصوص در مواردی که تب طول بکشد یا تکرار شود نیز حتما باید به پزشک مراجعه کرد.

با توجه به این‌که بچه‌ها قادر نیستند وضعیت جسمی خود را بخوبی توصیف کنند، شاید تشخیص تب داشتن یا نداشتن کودک، برای پدر و مادر کاری دشوار باشد.

دکتر سیاح‌فر ضمن بیان این نکته که معمولا دقیق‌ترین راه برای تشخیص تب، اندازه‌گیری درجه حرارت بدن کودک توسط دماسنج است، می‌گوید: راه‌های اندازه‌گیری درجه حرارت در کودکان عبارت است از راه مقعدی، زیرزبانی، زیربغلی و گوشی. البته باید توجه داشت دماسنج‌هایی که به صورت نواری است و روی پیشانی کودک قرار می‌گیرد، دقیق نیست.

این فوق‌تخصص عفونی اطفال با اشاره به این‌که درجه حرارت بدن هنگام تب تحت نظارت مرکز کنترل حرارت در مغز است و به همین دلیل معمولا به مرز خطرناک نمی‌رسد، می‌افزاید: با این حال در بعضی از بیماران مانند کودکانی که به بیماری‌های مزمن قلبی یا ریوی، صرع و بیماری‌های متابولیک مبتلا هستند یا کودکانی که سابقه تب و تشنج دارند افزایش درجه حرارت بدن ممکن است باعث تشدید بیماری زمینه‌ای شود یا بیماری زمینه‌ای را از حالت کنترل شده خارج کند.

این استادیار دانشگاه درباره سن کودک و علائم همراه تب که موجب خطرناک بودن وضعیت می‌شود، می‌گوید: تب در ماه اول تولد می‌تواند دلایل جدی و خطرناکی داشته باشد. همچنین علائم همراه تب مثل خواب‌آلودگی و کاهش سطح هوشیاری، استفراغ‌های مکرر، عدم توانایی در خوردن یا ضایعات پوستی همراه نیز برای تعیین میزان وخامت بیماری مولد تب، کمک‌کننده است.

شاید این سوال بسیاری از پدر و مادرها باشد؛ این‌که چه زمانی باید به پزشک مراجعه شود و چه هنگام می‌توانند منتظر بمانند تا وضعیت کودک بهبود یابد؟.

دکتر سیاح‌فر ضمن بیان این مطلب که زمان مراجعه به پزشک به سن بیمار، درجه حرارت و علائم همراه بستگی دارد، درباره مواردی که مراجعه به پزشک را ضروری می‌سازد، چنین توضیح می‌دهد: هنگامی که کودک کمتر از سه ماه سن دارد و درجه حرارت مقعدی او 38 درجه سانتی‌گراد یا بیشتر است یا زمانی که سنش بیشتر از سه ماه و درجه حرارت مقعدی‌اش 39 درجه سانتیگراد یا بالاتر باشد، باید به پزشک مراجعه کرد.

همچنین در صورتی که سن او بیش از سه ماه و درجه حرارت مقعدی کمتر از 39 درجه سانتیگراد باشد ولی تب همراه با علائمی مانند امتناع از خوردن، استفراغ یا اسهال مکرر، ظهور علائم کم‌آبی مثل کاهش میزان ادرار یا عدم وجود اشک هنگام گریه باشد نیز نباید مراجعه به پزشک را به تاخیر انداخت.

به گفته وی، وجود علائمی مانند گلودرد یا درد گوش، تب‌های تکرارشونده، حتی به مدت چند ساعت در هرمرتبه تب، همراهی تب با بیماری زمینه‌ای مزمن، همراهی با ضایعات پوستی یا علائم ادراری نیز از دیگر شرایطی است که مراجعه به پزشک را ضروری می‌سازد.

دکتر سیاح‌فر تاکید می‌کند: در صورتی که تب پس از 24 ساعت در کودکان زیر دو سال یا 72 ساعت برای کودکان بالای دو سال ادامه پیدا کند، حتی اگر هیچ علامت خطر دیگری وجود نداشته باشد، حتما باید برای بررسی‌های بیشتر به پزشک مراجعه کرد.

وی همچنین بی‌قراری یا گریه شدید و غیرقابل کنترل، کاهش سطح هوشیاری یا خواب‌آلودگی، بروز هرگونه ضایعه پوستی جدید بخصوص دانه‌های بنفش‌رنگ که مثل کبودی به نظر می‌رسد، کبودی لب‌ها و زبان یا ناخن، سردرد شدید، تنفس سخت، تشنج، دل‌درد و آبریزش از دهان به دلیل عدم توانایی در بلع بزاق را از موارد حاد می‌داند که باید فوری به سراغ پزشک رفت.

دکتر سیاح‌فر به والدین توصیه می‌کند: قبل از مراجعه به پزشک لباس و پوشش کودک را کم و درجه حرارت محیط را کنترل کنید، طوری که هوا نه خیلی گرم باشد و نه سرد. در ضمن چون کودک هنگام تب، مقدار زیادی آب از دست می‌دهد، به او مقادیر زیادی مایعات بدهید(شیر یکی از مفیدترین مایعات در این مواقع است).

وی با بیان این‌که بسیاری از عوامل بیماری‌زای عفونی با افزایش درجه حرارت بدن از بین می‌رود و به همین دلیل نباید این گونه فرض کرد که همه تب‌ها را باید پایین آورد، می‌گوید: اگر تب باعث بی‌حالی یا بی‌قراری کودک شود یا به دلایلی که گفته شد افزایش درجه حرارت بدن برای بیمار مضر باشد، باید درجه حرارت را کاهش داد.

این فوق تخصص عفونی اطفال درباره استفاده از داروهای تب‌بر یادآور می‌شود: تا قبل از مراجعه به پزشک می‌توان با توجه به سن و وزن کودک، به مقدار مناسب از داروهای تب‌بر استفاده کرد. یکی از این داروها استامینوفن است، اما به هیچ عنوان نباید بدون نظر پزشک از آسپیرین برای کاهش درجه حرارت بدن استفاده کرد، چون این کار می‌تواند عوارض بسیار خطرناکی داشته باشد.

وی تاکید می‌کند: به هیچ‌وجه نباید بدون مراجعه به پزشک به کودکان زیر دو ماه، دارو داد.

دکتر سیاح‌فر می‌گوید: یکی از راه‌هایی که برای پایین آوردن درجه حرارت بدن مورد استفاده قرار می‌گیرد، روش تن‌شویه است، ولی باید توجه داشته باشید تن‌شویه هنگامی توصیه می‌شود که درجه حرارت بدن کودک بسیار بالا بوده و با استفاده از داروهای تب‌بر به اندازه کافی پایین نیامده است.

در ضمن، برای جلوگیری از احساس ناراحتی و لرز باید نیم تا یک ساعت بعد از استفاده از داروی تب‌بر و با آبی که کمی از درجه حرارت دست مادر خنک‌تر است، از این روش استفاده شود.

وی با بیان این‌که برای تن‌شویه نیازی به افزودن موادی مانند نمک یا الکل نیست، یادآور می‌شود: اضافه کردن الکل به آب کاری خطرناک است چون از طریق پوست جذب شده و موجب مسمومیت کودک می‌شود بنابراین روش صحیح تن‌شویه به این شکل است که یا با استفاده از آب ولرم کودک را حمام کرده یا قسمت‌های مختلف بدن مانند سینه، شکم، ران‌ها، زیربغل و پیشانی او را با یک اسفنج یا حوله مرطوب، نمناک کرده و اجازه دهید با تبخیر آب از سطح پوست، درجه حرارت بدن کودک کاهش یابد.

نیلوفر اسعدی بیگی - گروه سلامت