تهران قد می کشد

اما با تصویب طرح تفصیلی شهر تهران طی فروردین ماه امسال در شورای شهر تهران که پشتوانه پنج سال کار کارشناسی را نیز با خود داشت، سرانجام پس از چهار دهه کلانشهر تهران دارای یک طرح تفصیلی جدید و به روز شده است.

مسوولان شهری امیدهای بسیاری به طرح تفصیلی جدید شهر تهران بسته‌اند، آنها معتقدند با اجرایی شدن این طرح از سال جاری و موظف کردن شهرداری‌های مناطق به رعایت بند به بند آن، کلانشهر تهران از بسیاری معضلاتی که هم‌اکنون با آن دست به گریبان است، مانند توسعه افسارگسیخته شهر، افزایش مهاجرپذیری و به دنبال آن حاشیه‌نشینی، ساخت‌وسازهای غیرمجاز و... رهایی یابد.

این طرح از ابتدای فروردین سال‌جاری مبنای توسعه شهر تهران قرار گرفته و قرار است که از این پس، تمام اتفاقاتی که در گستره تهران شکل می‌گیرد، با محوریت طرح تفصیلی باشد.

در طرح تفصیلی جدید شهر تهران بر خلاف طرح‌های گذشته قسمت‌های مختلف شهر به وسیله پهنه‌های مشخص از هم متمایز می‌شود.

بر این اساس تهران به چهار پهنه (جی) به عنوان پهنه سبز و باز و حفاظت شده، پهنه (ام) به عنوان پهنه مختلط تجاری و مسکونی، پهنه (اس) به عنوان پهنه فعالیت و پهنه (آر) به عنوان پهنه مسکونی تقسیم‌بندی شده است.

در این پهنه‌بندی 42.38 درصد از تهران به پهنه مسکونی، 69.8 درصد به پهنه مختلط تجاری و مسکونی، 99.27 درصد به پهنه فعالیت و 41.23 درصد به پهنه حفاظت سبز و باز تقسیم‌بندی شده است.

در محدوده بین خط کالبدی و خط حریم تهران که مربوط به پهنه حفاظت و سبز و باز است ساخت‌وسازی صورت نمی‌گیرد و این پهنه ویژه توسعه فضاهای گردشگری و تفرجگاهی است و صرفا فعالیت‌های خاصی مانند مراکز تفریحی، رستوران و سفره‌خانه سنتی، مجموعه‌های ورزشی، مراکز جهانگردی و اقامت و... ایجاد می‌شود.

با اجرای طرح تفصیلی جدید پیش‌بینی می‌شود بلندمرتبه‌سازی‌ در تهران افزایش یابد.

تهران از جمله کلانشهرهای کوتاه مرتبه است، به طوری که هم‌اکنون متوسط طبقات ساختمان‌ها در تهران دو طبقه است، اما در طرح جدید متوسط طبقات به چهار طبقه خواهدرسید.

در مجموع در طرح تفصیلی جدید تهران نسبت به طرح‌های گذشته افزایش طبقات وجود دارد و ساخت‌وسازهای سطح شهر به طور کلی ساماندهی می‌شود.

مدیرکل شهرسازی شهرداری تهران با اشاره به پیش‌بینی بلندمرتبه‌سازی‌ در تهران با اجرای طرح تفصیلی جدید می‌گوید: ساخت‌وساز‌های 12‌طبقه و بیشتر به‌عنوان «ساختمان‌های بلندمرتبه» در بسیاری از نقاط تهران پیش‌بینی شده که هم‌اکنون ضوابط ویژه آن در دست تدوین است تا از این پس به جای توسعه پهنه‌ای شهر، توسعه عمودی در دستور کار قرار بگیرد.

مجید پاکساز توضیح می‌دهد: در مجموع در طرح تفصیلی جدید تهران نسبت به طرح‌های گذشته افزایش طبقات وجود دارد و ساخت‌وسازهای سطح شهر به‌طور کلی ساماندهی می‌شود.

هر چند گفته می‌شود اجرای طرح تفصیلی شهر تهران که روزی آرزوی کارشناسان بوده است و می‌تواند کلانشهری چون تهران را از بلاتکلیفی و فرصت‌سوزی به سوی مدیریت سنجیده و سازمان‌یافته شهری حرکت دهد، اما به گفته برخی از نمایندگان مجلس مشکلات کلانشهری چون تهران تنها به مدد طرح تفصیلی جدید شهر برطرف نخواهد شد، با وجود این، اجرای‌این طرح می‌تواند آثار مثبت اقتصادی بر کشور داشته باشد.

مخبر کمیسیون اقتصادی مجلس از جمله موافقان این نظریه است که در این باره می‌گوید: استان تهران حدود 15 میلیون نفر جمعیت دارد، حال اگر فکر ریشه‌ای و اساسی برای آن صورت نگیرد در آینده‌ای نه چندان دور زندگی کردن در آن از حال سخت‌تر خواهد بود و امکانات کشور در این منطقه به هدر خواهد رفت.

خباز می‌افزاید: طرح تفصیلی جدید شهر تهران فرصتی است که در صورت اجرای درست می‌تواند به طور نسبی شهر را به سوی مدیریت سنجیده سوق دهد و از اتلاف منابع جلوگیری کند.

محمدرضا خباز معتقد است: اجرای طرح‌هایی چون طرح تفصیلی شهر تهران تنها مسکن است و در کوتاه مدت می‌تواند جوابگو باشد، اما با این حال این طرح می‌تواند جلوی ساخت‌وسازهای بی‌رویه را بگیرد و باعث درآمدزایی شهرداری‌ها برای ارائه خدمات عمومی به مردم شود.

با وجود این‌که اجرای طرح تفصیلی شهر تهران هنوز به طور رسمی کلید نخورده است و صرفا اجرای آزمایشی آن از فروردین ماه به شهرداری‌های مناطق 22 گانه پایتخت ابلاغ شده، اما از گوشه و کنار اخباری مبنی بر احتمال تاثیر اجرای این طرح جدید بر افزایش قیمت مسکن شنیده می‌شود؛ موضوعی که نگرانی‌هایی را برای مردم و بخصوص شهروندان اجاره‌نشین به وجود آورده است.

اما مسوولان شهری هیچ کدام از این پیش‌بینی‌ها را نپذیرفته و تاکید می‌کنند که اجرای طرح تفصیلی جدید نه تنها موجب افزایش قیمت مسکن نمی‌شود، بلکه قیمت آن را نیز کاهش خواهد داد.

رئیس شورای اسلامی شهر تهران تاکید می‌کند: برنامه‌ریزی‌ها به گونه‌ای بوده که این طرح بر کاهش قیمت مسکن تاثیر مثبت داشته باشد، ولی اگر شرایط دیگری باعث کاهش یا افزایش قیمت شود ربطی به این موضوع ندارد.

در مجموع در طرح تفصیلی جدید تهران نسبت به طرح‌های گذشته افزایش طبقات وجود دارد و ساخت‌وسازهای سطح شهر به‌طور کلی ساماندهی می‌شود.

مدیرکل شهرسازی شهرداری تهران نیز با تاکید بر این‌که اجرای طرح تفصیلی تاثیری بر قیمت مسکن ندارد، تصریح می‌کند: افق طرح تفصیلی تهران برای 14‌سال آینده پیش‌بینی شده و ثابت است و شهروندان می‌توانند با خیالی آسوده روی این طرح حساب کنند و به همین دلیل اجرای این طرح با ایجاد جو روانی غیرمنطقی بر افزایش قیمت مسکن تاثیری ندارد.

کارشناسان معتقدند که دلیل اصلی به‌وجود آمدن سکونتگاه‌های غیرمجاز کاستی‌های برنامه توسعه شهری است. عده‌ای از مسوولان نیز نبود مدیریت یکپارچه شهری را عامل اصلی این نوع از تخلفات می‌دانند، اما به‌نظر می‌رسد طرح‌های توسعه جدید تهران راهکارهایی برای مشکل حاشیه‌نشینی پایتخت دارد.

به گفته مجید پاکساز، مدیرکل شهرسازی شهرداری تهران یکی از پیچیده‌ترین قسمت‌هایی که در طرح تفصیلی مورد مطالعه قرار گرفته سکونتگاه‌های غیررسمی است و در این طرح ساماندهی برخی از آنها پیش‌بینی شده است. آنهایی که مورد پذیرش قرار گرفته‌اند براساس طرح تفصیلی می‌توانند مدارکی دریافت کنند که طبق آن اقدام به نوسازی کنند، اما این طرح برخی دیگر از این سکونتگاه‌ها را نپذیرفته که باید فکری برای آنها کرد.

دکتر مسعود شفیق، مدیر طرح جامع و تفصیلی شهر تهران نیز با تاکید بر این‌که با اجرای این طرح از ایجاد سکونتگاه‌های خودرو جلوگیری خواهد شد، می‌گوید: در حال حاضر از فضاهایی که برای این‌گونه ساخت‌وسازها مستعد هستند، محافظت می‌شود تا در آینده طبق این طرح‌ها به‌عنوان مکان‌های عمومی مورد بهره‌برداری قرار بگیرد بنابراین با اجرای این طرح افرادی که در این‌گونه سکونتگاه‌ها مسکن دارند، به بیرون از محدوده تهران کشیده می‌شوند، اما از آنجا که عمدتا این افراد از دهک‌های کم درآمد جامعه هستند و تهران نیز مرکز تجاری است و عمده فعالیت‌های اقتصادی این افراد در تهران واقع شده، آنها برای کار به تهران خواهند آمد و خارج از حریم تهران سکونت خواهند داشت.

سال‌هاست که موضوع ساخت‌وساز پرخطر در گسل‌های تهران در بیان و تحلیل‌های کارشناسان و مسوولان کشور جای محکمی دارد.

با این همه مشخص نبودن ضوابط و مصداق‌های ساخت‌وساز در این مناطق یکی از مواردی بوده که همواره نگرانی‌ها را از آسیب‌های بعد از زمین لرزه‌های احتمالی در تهران تشدید کرده است.

با توجه به زلزله‌خیز بودن تهران ضرورت دارد توسعه شهر براساس برنامه‌ای جامع شکل بگیرد، اما نه تنها این اتفاق نیفتاده بلکه حریم هیچ گسلی هم در آن رعایت نشده است.

بهرام عکاشه، پدر علم زلزله‌شناسی کشور اجرای طرح تفصیلی را یک اتفاق بزرگ برای پایتخت دانسته و معتقد است: با این اقدام حداقل روی گسل‌های اصلی شهر که شناسایی شده است و میزان تخریب‌شان مشخص‌شده بلندمرتبه‌سازی‌ انجام نمی‌شود و شهروندان در صورت وقوع زلزله آسیب کمتری می‌بینند.

سرانجام پس از چهار دهه توقف در تدوین و تصویب طرح جدیدی برای اداره کلانشهر تهران، این شهر در حالی از سال آینده قرار است بر مبنای طرح تفصیلی جدید خود اداره شود که مسوولان شهری امید بسیاری به کارکردهای مثبت و موثر این طرح برای اداره مطلوب شهر و کنترل بسیاری معضلات مبتلابه آن بسته‌اند.

پوران محمدی -‌ گروه جامعه