تغییر سیاست‌های جمعیتی کشور

در حال حاضر در وزارت بهداشت نیز این جمله جایش را با شعار «در جهان هفت میلیارد نفری برای سلامت خانواده ، تصمیم برای تعداد فرزندان باید مسوولانه، آگاهانه و آزادانه باشد» عوض کرده است.

با این حال سیاست‌های پرفراز و نشیب تنظیم خانواده در ایران سبب شده که هنوز هم به بحث واحدی درخصوص تنظیم خانواده نرسیم.

با وجود این، مدتی است که هشدارها نسبت به منفی شدن نرخ رشد جمعیت در ایران افزایش یافته، در حالی که رئیس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان با اشاره به بحران و کاهش رشد جمعیت در کشور اعلام کرده که این شورا آماده استقبال از نظرات کارشناسان برای تدوین سیاست‌های افزایش جمعیت و مقابله با روند کنونی است.

تدوین سیاست‌های افزایش جمعیت در حالی مطرح می‌شود که در تاریخچه چهار دهه‌ای تنظیم خانواده، برنامه‌های تنظیم خانواده در ایران به طور مشخص در مورد زیاد یا کم بودن تعداد فرزندان صحبت کرده است و برنامه اول توسعه کشور، اولین و آخرین برنامه‌ای بوده که در آن سیاست‌های جمعیتی به صورت صریح و شفاف ذکر شده است.

سابقه تنظیم خانواده در سال‌های بعد از انقلاب نیز نشان می‌دهد که سال 1369 شورایی به نام شورای کاهش موالید با تصویب دولت و به ریاست وزیر بهداشت تشکیل و سال1370 با ایجاد اداره کل جمعیت و تنظیم خانواده، برنامه‌های جمعیتی گسترش یافت.

اردیبهشت سال 1372 نیز قانون تنظیم خانواده در مجلس به تصویب رسید. این روزها هم سیاست‌های شفاهی تنظیم خانواده خصوصا در صحبت‌های مسوولان کشور مبنی بر تشویق به افزایش جمعیت و باروری بیشتر است.

آمار سال 89 وزارت بهداشت نشان می‌دهد که هر خانواده ایرانی 1.8 فرزند دارد و هر 10 زوج ایرانی 18 فرزند دارند که متوسط تعداد فرزندان در خانواده‌ها دو فرزند است.

متولی رشد جمعیت در ایران مرکز آمار است و سرشماری جمعیت را هر 10 سال یک‌بار انجام می‌دهد؛ که بر این اساس میانگین رشد جمعیت هر 10 سال اعلام می‌شود.

رشد جمعیت در ایران در سال‌های 75 تا 85 به 1.61 رسیده بود و در سال 88 رشد جمعیت 1.3 درصد اعلام شده است.

اطلاعات نشان می‌دهد که در هیچ جای کشور رشد جمعیت در حال حاضر منفی نیست و به‌رغم این‌که سیستم‌های باروری در نقاط مختلف کشور متفاوت است، رشد جمعیت نیز در همه جای کشور مثبت است، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر همین روند ادامه یابد رشد جمعیت در ایران منفی می‌شود.

در این خصوص محمد اسلامی، معاون اداره سلامت خانواده و جمعیت وزارت بهداشت به «جام‌جم» می‌گوید: در صورتی که همین روند ادامه یابد تا 30 سال دیگر رشد جمعیت در کشور به صفر می‌رسد.

او با تاکید بر شعار «در جهان هفت میلیارد نفری برای سلامت خانواده، تصمیم جهت تعداد فرزندان باید مسوولانه، آگاهانه و آزادانه باشد» ادامه می‌دهد: مردم خودشان باید تصمیم بگیرند که چند فرزند داشته باشند، اما این تصمیم باید آگاهانه و با مسوولیت‌پذیری کامل باشد و لزوما دولت نمی‌تواند در خصوص تعداد فرزندان خانواده‌ها تصمیم‌گیری کند.

هر چند که هشدار نسبت به اثرات سوء تک‌فرزندی در کنار رشد منفی جمعیت در ایران زیاد به گوش می‌رسد، اما حالا که صحبت از تدوین سیاست‌های افزایش جمعیت به میان آمده، این سوال مطرح است که افزایش جمعیت لزوما با باروری بیشتر به‌دست می‌آید و صرفا با مطرح کردن شعار دو بچه کافی نیست، می‌توانیم سیاست‌های صحیح افزایش جمعیت در کنار جامعه سالم را ترویج کنیم؟

در پاسخ به این پرسش اغلب کارشناسان معتقدند که افزایش جمعیت باید با توجه به محورهای جامعه و انسان سالم تعریف شود.

در همین خصوص رئیس اداره تنظیم خانواده و جمعیت وزارت بهداشت توضیح می‌دهد: یکی از علل کاهش تعداد فرزندان در سال‌های اخیر می‌تواند به تاخیر انداختن سن ازدواج و حتی مباحثی چون افزایش طلاق‌ها یا طلاق عاطفی باشد.

به گفته اسلامی، برای رسیدن به هدف کنترل جمعیت باید مباحثی مانند سلامت مادران، تسهیل ازدواج، کاهش طلاق‌ها و تقویت پیوندها و روابط زوج‌ها نیز در نظر گرفته شود.

رییس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی نیز در این خصوص معتقد است: نبود اشتغال و مسکن مناسب از مهم‌ترین دلایل بالا رفتن سن ازدواج و به دنبال آن کاهش جمعیت است، بنابراین با شعار، نرخ جمعیت کشور افزایش نمی‌یابد.

حسینعلی شهریاری می‌گوید: جلوگیری از تحقق رشد منفی جمعیت تنها با رفع مشکلات ازدواج جوانان امکان‌پذیر است.

به گفته او، افزایش سن ازدواج در میان دانشگاهیان و تحصیلکرده‌ها بیشتر به چشم می‌خورد، به نحوی که سن ازدواج از 25 سال بالاتر رفته و در بعضی موارد تا 35ـ30 سال هم رسیده است، بنابراین مشکل اصلی در کاهش ازدواج جوانان و بالا رفتن سن ازدواج، عدم اشتغال است که دولت باید به شکل جدی به این موضوع بپردازد تا شغل پایدار در کشور ایجاد شود.

مستوره برادران‌نصیری - گروه جامعه