خار پاشنه دلیل اصلی درد پا نیست

خار پاشنه برجستگی استخوانی تیزی است که در محل چسبیدن فاشیای پلانتار به استخوان پاشنه ایجاد می‌شود. فاشیای پلانتار یک نوار کلفت و پهن در کف پاست که از عقب به پاشنه و از جلو به پنجه پا متصل می‌شود و مانند زه‌کمان عمل می‌کند. همان‌طور که در کمانی که برای تیراندازی به کار می‌رود بدنه کمان صاف است و این کشش زه‌کمان است که موجب می‌شود بدنه کمان قوس‌دار شود و قوس‌دار بماند، قوسی که کف پای انسان وجود دارد هم به علت کششی است که توسط فاشیای پلانتار ایجاد می‌شود. کلا در بدن انسان فاشیا به پرده یا نوارهای پهنی گفته می‌شود.

در بعضی افراد به علت کشش بیش از حدی که در ناحیه اتصال این فاشیا به استخوان پاشنه (کالکانه) ایجاد می‌شود بتدریج در فاشیا و فیبرهای تشکیل‌دهنده آن بخصوص در محل اتصال آن به استخوان پاشنه پارگی‌های میکروسکوپی اتفاق می‌افتد. این کشش می‌تواند به علت راه رفتن یا دویدن بخصوص روی زمین‌های سخت یا ورزش‌های شدید و طولانی و خسته‌کننده ایجاد شود.

بر اثر این کشش‌های مکرر بافت فاشیای پلانتار بتدریج خراب شده و استحکام خود را از دست می‌دهد. به نظر می‌رسد این خراب شدن فیبرهای فاشیا در ناحیه پاشنه پا علت ایجاد درد در این ناحیه است. این بیماری معمولا در سنین میانسالی دیده می‌شود ولی در جوان‌هایی که زیاد سر پا می‌ایستند و راه می‌روند و می‌دوند مانند ورزشکاران یا سربازان هم دیده می‌شود.

فشارهای زیادی که حین راه رفتن به فاشیای کف پا وارد می‌شود اگر بیش از حد تحمل این رباط باشد موجب آسیب به آن شده و در واقع این بیماری وقتی ایجاد می‌شود که تعادل بین تحمل فاشیا و مقدار نیرویی که به آن وارد می‌شود به هم بخورد.

با بالا رفتن سن فیبرهای کلاژن تشکیل‌دهنده فاشیای پلانتار ضعیف‌شده و قدرت کششی این بافت کم می‌شود و بنابراین مستعد به آسیب می‌شود. البته در افراد جوان هم اگر راه رفتن یا ورزش به صورت نامناسبی انجام شود، به فاشیا فشار بیش از حد واردشده و موجب آسیب و در نتیجه بروز علائم می‌‌شود. وقتی فاشیای پلانتار تحت کشش قرار می‌گیرد، بیشترین محلی که فشار در آن متمرکزشده و آسیب ایجاد می‌شود در محل اتصال فاشیا به استخوان پاشنه یعنی همان محلی است که خار‌پاشنه قرار دارد. این نقطه ضعیف‌ترین قسمت فاشیاست. دقیقا به همین علت است که تمرکز درد در فاسئیت پلانتار در زیر برجستگی استخوانی زیر پاشنه است.

در بسیاری از کسانی که از درد پاشنه ناراحت هستند به دستور پزشک از ناحیه پاشنه عکسبرداری انجام می‌شود و در رادیوگرافی بسیاری از این افراد برجستگی استخوانی تیزی در زیر پاشنه دیده می‌شود. در گذشته فکر می‌کردند درد پاشنه با این برجستگی استخوانی که به آن خار پاشنه می‌گویند ارتباط دارد.

در کسانی که کف پای آنها به سمت خارج چرخیده و انحراف دارد یا افرادی که قوس کف پای آنها زیاد است یا برعکس کف پای صاف دارند، درد پاشنه ایجاد می‌شود. افرادی که زیاد می‌ایستند یا مسافت‌های طولانی را بخصوص روی زمین‌های سفت یا ناهموار راه می‌روند یا می‌دوند یا وزن زیاد دارند یا اخیرا دچار افزایش وزن شده‌اند هم با این مشکل مواجه می‌شوند. از طرف دیگر پوشیدن کفشی که کفی قوس دار ندارد یا کفشی که بتدریج بر اثر پوشیدن زیاد خراب شده است، باعث تشدید درد در محل پاشنه پا می‌شود.

افرادی که بدون آمادگی قبلی شروع به یک ورزش می‌کنند که در آن راه رفتن و دویدن نقش مهمی ایفا می‌کند، کسانی که شدت ورزش یا دویدن خود را بیشتر کرده‌اند، در زمین‌های شیب‌دار می‌دوند، قبلا روی زمین چمن ورزش می‌کرده‌اند و اکنون روی زمین سخت ورزش می‌کنند و در نهایت افرادی که عضلات پشت ساق آنها یا تاندون آشیل آنها سفت و غیرقابل انعطاف است هم از دیگر افرادی محسوب می‌شوند که ریسک ابتلا به درد پاشنه را دارند.

بیش از 90 درصد بیماران مبتلا به درد پاشنه با اقدامات غیرجراحی بهبود می‌یابند. بنابراین اگر درگیر فعالیت وزشی خاصی هستید که در آن پاشنه پا تحت ضربات و فشار مداوم است باید این فعالیت ورزشی را کم یا حتی به طور موقت قطع کنید. همچنین برای کاهش درد پاشنه، پا را روی یک بطری یخزده یا کیسه پلاستیکی حاوی تکه‌های یخ بگذارید. روزی 4 ـ 3 بار و هر بار 20 دقیقه این کار را تکرار کنید.

همچنین می‌توانید از داروهای ضد التهابی مانند بروفن یا سلکسیب که موجب کاهش درد و التهاب می‌شود استفاده کنید.

همچنین برخی نرمش‌های خاص، عضلات پشت ساق فاشیای پلانتار را تحت کشش ملایم قرار می‌‌دهند و آنها را نرم و قابل انعطاف می‌کنند، که بسیار سودمند است. تزریق دارو در محل درد نیز ممکن است توسط پزشک معالج برای درمان استفاده شود. توجه داشته باشید تزریق‌های مکرر خطرناک بوده و ممکن است بر اثر این تزریقات فاشیای کف پا پاره شده و فرد دچار صافی کف پا و درد مزمن شود.

کفی سیلیکونی هم به مبتلایان به درد پاشنه کمک می‌کند، زیرا زیر پاشنه را نرم نگه می‌دارد و آن را از ضربات مکرری که باعث افزایش درد می‌شوند، حفظ می‌کند.

معمولا وقتی فرد بیمار می‌خوابد کف پایش به پایین خم می‌شود. این حالت موجب می‌شود تا فاشیای پلانتار دچار کشش شده و در صبح که فرد از خواب بلند می‌شود طول آن قدری کوتاه‌تر شود، همین موضوع موجب شدت درد صبحگاهی است. با استفاده از یک آتل یا اسپلینت در هنگام خواب که به پا و ساق بسته می‌شود مچ پا در حالت 90 درجه نگه داشته شده تا کشش فاشیای پلانتار در حین خواب حفظ شود. این روش گرچه کمی ناراحت‌کننده است، اما موثر است.

ویوتراپی نیز از جمله روش‌هایی حساب می‌شود که در آن با تاباندن اشعه اولترا سونیک به ناحیه پاشنه روند ترمیم آسیب‌های فاشیای پلانتار تسریع می‌شود. البته اثر این روش در همه بیماران یکسان نبوده و ثابت شده نیست. با وجود تمام این روش‌ها اگر بعد از 12 ماه درمان فعال، درد همچنان باقی ماند پزشک معالج ممکن است تصمیم به انجام عمل جراحی بگیرد. به کمک این روش‌های جراحی عضلات پشت ساق برای افزایش قابلیت انعطاف مچ پا یا فاشیای پلانتار به صورت بریدن قسمتی از فاشیا برای افزایش قابلیت انعطاف فاشیا آزاد می‌شود. هر دو این اعمال جراحی را می‌توان به روش باز یا با آندوسکوپ انجام داد.

عاصفه‌ اله‌وردی

منابع: ‌asriran / Irteb / Iran Orthoped