اضطراب خرید

کد خبر: ۴۴۹۹۵۹

اضطراب خرید واکنشی روانی است که فرد را برای کاهش استرس و بی‌قراری درونی به خریدکردن وا می‌دارد و از این طریق به وی آرامش می‌بخشد. این اضطراب و بی‌قراری می‌تواند از عصبانیت، ناخرسندی، عدم‌رضایت، شنیدن یک خبر بد یا حتی بیکاری مفرط و تخلیه‌نشدن انرژی باشد. حتی ممکن است بی‌قراری حین گذر از معابر یا جلوی مراکز خرید و مغازه‌ها و فقط از طریق مشاهده ویترین‌ها اتفاق بیفتد. به هر ترتیب فرقی نمی‌کند دلیل خرید چه باشد. اگر کسی خرید بی‌هدف و غیرلازم را روشی برای مقابله با استرس تلقی کند و از این کار احساس رضایت و آرامش به دست آورد به عارضه اضطراب خرید مبتلاست.

چرا خرید می‌کنیم؟

پرداخت بخشی از درآمد یا دارایی برای خرید یک کالا یا خدمات باید با یک دلیل منطقی همراه باشد که با واژه مطلوبیت توصیف می‌شود. به این معنا که پول در قالب یک ارزش قابل تبدیل با چیزی معاوضه می‌شود که ارزش حیاتی دارد، رضایت ایجاد می‌کند، لذت به همراه می‌آورد، کاربرد دارد، زندگی و کارها را آسان می‌کند، موجد آرامش و حظ درونی است یا به هر ترتیب منفعتی در پی دارد. خرید‌ها ممکن است اشتباه یا با زیان همراه باشند، اما خرید بی‌دلیل و هیجانی و صرفا برای کاهش اضطراب درونی موضوع دیگری است.

اغلب ما خرید هیجانی را تجربه کرده‌ایم و شاید باشد که فلان کالا را فقط برای آن خریدیم که در آن لحظه کمی آرامش به دست آوریم. در مقابل بیشتر افرادی که به اضطراب دچارند به خرید اعتیادگونه می‌پردازند و دور و برشان پر از کالاهای بی‌استفاده است. وسایل تزیینی نیز اغلب در این حوزه رکورددارند، ولی مبتلایان به اضطراب خرید به انواع پوشاک، لوازم منزل، وسایل آشپزخانه و... نیز رحم نمی‌کنند. متاسفانه کم آوردن پول نیز عادت دائمی اغلب این افراد است، چرا که کوچک‌ترین ناراحتی، خوشحالی، هیجان یا تحریکی آنان را برای خرید روانه می‌کند و به قول قدیمی‌ها دیگر دخل و خرجشان به هم نمی‌خورد.

دختران و زنان به دلایل روانشناختی به خرید‌کردن علاقه بیشتری دارند و بر همین اساس احتمال بروز اضطراب خرید در آنان بیشتر است.

ابعاد عارضه

خرید‌کردن برای کاهش اضطراب به پرخوری از روی استرس یا ناراحتی شبیه است. این اضطراب می‌تواند به دلایل واقعی یا حتی کاملا ساختگی و نتیجه عادت باشد. نگاه‌کردن به ویترین مغازه‌ها می‌تواند در این افراد اضطرابی ایجاد کند که تنها با خرید‌کردن از بین می‌رود. حال فرقی نمی‌کند چه بخرند و اصلا به آن احتیاج داشته باشند یا نه. مبتلایان به اضطراب خرید با گردش در مغازه‌ها و مراکز خرید حتی بدون قصد خرید و صرفا برای همراهی با دیگران یا حتی با قدم‌گذاشتن در خیابان به این نتیجه می‌رسند که حتما باید! خرید کنند. اگر هم پول زیادی همراه نداشته باشند به خرید یک کالای ارزان رضایت می‌دهند چون فقط خرید‌کردن برایشان مهم و ضروری است و به آنچه می‌خرند توجهی ندارند. قدم‌گذاشتن به مراکز تجمع دستفروشان، بازار روز و حراجی‌ها نیز برای این افراد مترادف با خالی‌شدن جیبشان است. جالب این‌که اضطرابی که برای رفع آن به خرید می‌پردازند صرفا به دلیل مشاهده تبلیغات، خرید‌کردن دیگران و شنیدن صداهایی است که به خرید تشویق می‌کنند. چنین افرادی برای فرار از بازخواست اطرافیان که می‌پرسند این وسایل به چه کار می‌آیند اغلب به خرید کالاهای زینتی، اقلام خوراکی، اسباب بازی برای کودکان، هدیه برای دیگران و لوازم کاربردی که گاه موارد استفاده نادری هم دارند رو می‌آورند. آنان در حقیقت به دنبال توجیهی برای خریدهایشان هستند و اغلب نیز آن را می‌یابند.

نقش تبلیغات

یکی از اصول تبلیغات در دنیای مدرن این است که به مخاطب القا شود با خرید یک کالا یا خدمات خاص به نوعی برتری نسبت به دیگران دست می‌یابند. تبلیغات به مخاطب القا می‌کنند که با خرید آن کالا یا خدمات زندگی بهتر، کمبود‌های کمتر و رضایت بیشتر خواهد داشت. تحقیقات نشان می‌دهد بسیاری از افراد به تبلیغات بیش از کیفیت توجه می‌کنند و از همین طریق به خرید یک کالای خاص تشویق می‌شوند. به همین دلیل در صنعت میلیارد دلاری تبلیغات یک اصل اساسی معروف شده است: تبلیغ خوب بهتر از کیفیت خوب است. به همین دلیل حتی کمپانی‌های بزرگ و معروف دنیا از تبلیغات غافل نمی‌شوند و اصلا گران‌ترین تبلیغات متعلق به آنهاست. تاثیر روانی تبلیغات انکارناپذیر است و از این رو به ترویج و فراگیری درجاتی از اضطراب خرید منجر می‌شوند. مبتلایان به اضطراب خرید نیز از این تبلیغات تاثیر شدید می‌پذیرند و خرید‌کردن را روشی برای کامل‌ترشدن و ایجاد رضایت می‌پندارند. هنگامی که بیشتر خرید‌کردن به یک اصل تبدیل شد نوع کالا یا خدمات دیگر مهم نیست و فقط با توجه به وضعیت مالی و پول در دسترس تعیین می‌شود. نکته دیگر این‌که مبتلایان به این عارضه بیش از سایرین تحت تاثیر جمع به خرید می‌پردازند. کافیست دیگران چیزی را که نیاز دارند، بخرند یا از قیمت کالایی تعریف کنند تا این افراد به خرید‌کردن محتاج شوند!

چه باید کرد؟

اضطراب خرید ممکن است به مرور زمان از بین برود یا کاهش یابد. فشار روانی ناشی از تذکر اطرافیان یا شناسایی مشکل توسط فرد مبتلا در این باره نقش اساسی دارد. وضعیت مالی بحرانی نیز می‌تواند بالاخره ترمز خرید‌های مهارگسیخته را بکشد. اما پیش از این اتفاقات نیز می‌توان مهار خرید‌های بی‌هدف را کشید. اگر نمی‌خواهید پول‌هایی که با زحمت به دست می‌آورید را برای کاهش اضطراب کاذب هدر دهید توصیه‌های زیر را گوش بگیرید:

‌‌ـ‌ برنامه ریزی مالی داشته باشید. حساب دخل و خرجتان را نگهدارید و خود را موظف کنید هر نوع پول خرج‌کردن را مطابق برنامه انجام دهید.

‌‌ـ‌ برای پس انداز برنامه داشته باشید. ارزش پس انداز را بشناسید. پس اندازها علاوه بر روز مبادا برای یک سرمایه‌گذاری کوچک به کار می‌آیند.پول‌هایی که خردخرد خرج می‌کنید می‌تواند یک جا جمع شود و برای خرید یک وسیله باارزش و کاربردی هزینه گردد.

‌‌ـ‌ با خود پول نقد حمل نکنید. فقط به مقدار نیاز پول در جیب یا کیفتان داشته باشید تا برای خرید وسوسه نشوید. نگهداری پول در حساب بانکی و استفاده از عابر بانک در مواقع نیاز هم روش مناسبی است.

‌‌ـ‌ هنگامی که عصبانی یا هیجان زده هستید از خانه بیرون نروید. اگر هم رفتید با خود پول نبرید. به جای بیرون‌رفتن کاری انجام دهید که آرامتان می‌کند.