به تاریخ خوش آمدید

این موزه از قدیمی‌ترین گالری‌های هنری و موزه‌های تاریخی و فرهنگی در دنیا بوده و نزدیک به 3 میلیون اثر هنری و تاریخی در این بنا آرام گرفته‌اند. البته همه این آثار به صورت همزمان به نمایش گذاشته نمی‌شود و بازه‌های زمانی مشخصی برای نمایش آثار خاص در این موزه در نظر گرفته شده است.

ساختمان اصلی موزه در یک کاخ بسیار بزرگ و زیبای زمستانی قرار دارد. این کاخ به دوره پایانی سده هجدهم مربوط است. البته تنها بخشی از این کاخ به موزه آرمیتاژ اختصاص یافته و سایر قسمت‌ها ارتباطی با موزه ندارد. ساختمان کاخ دارای 1057 اتاق و 117 راه پله، ستون‌های‌ بسیار بزرگ سنگی، مجسمه‌های‌ ظریف فراوان‌ و تزیینات‌ و گچبری‌های‌ پرنقش‌ و نگار است که کنار رنگ‌آمیزی‌ زیبا توانسته است این ساختمان را به موزه‌ای بسیار زیبا و با عظمت تبدیل کند. مکانی که از ظاهر آن می‌توان به کیفیت محتوا پی برد.

داستان تاسیس و پایه‌گذاری این موزه از زمانی آغاز می‌شود که کاترین کبیر بیش از 200 نقاشی از هنرمندان اروپایی می‌خرد ‌و یک نگارخانه خصوصی برای خود ایجاد کرده و تصمیم می‌گیرد این مجموعه را در نگارخانه نگهداری کند. کاترین این نگارخانه را خلوتگاه خود می‌نامید و تنها برخی از شخصیت‌های خاص می‌توانستند برای تماشای این مجموعه به آنجا راه یابند و این افتخار تنها نصیب تعداد کمی از بزرگان آن زمان شد.

به دستور کاترین کبیر طی سال‌های 1783 تا 1787 در نزدیکی گالری، بنای یک تئاتر خصوصی پایه ریزی شد. این تئاتر پس از ساخت، آرمیتاژ خوانده شد که بعدها نام خود را به موزه هدیه کرد. ساختمان تئاتر در حقیقت مجموعه‌ای از 5 بنا بود که کنار بنای اصلی، یعنی همان کاخ زمستانی کاترین کبیر قرار گرفته بودند.

در طول زمان، کلکسیون سلطنتی بتدریج گسترش پیدا کرد و بتدریج آثار باستانی نیز به آن افزوده شد. به این ترتیب که پس از حفاری‌های مختلفی که در جنوب روسیه انجام گرفت، آثار باستانی و فرهنگی بسیار زیادی از تمدن‌های یونان و سیت به دست آمد که گنجینه گرانبهایی از تاریخ محسوب می‌شد و برای نگهداری آنها به مکانی خاص و منحصربه‌فرد نیاز بود که سرانجام موزه آرمیتاژ برای انجام این امر در نظر گرفته و آثار یاد شده به مجموعه هنری این موزه افزوده شد و مجموعه‌ای بسیار با ارزش از آثار تاریخی و هنری به وجود آورد.

طی دوره‌های مختلف آثار هنرمندان بسیاری درتاریخ این موزه به فهرست آثار افزوده شد. از آثار هنری قابل توجهی که در این موزه به نمایش گذاشته شده است می‌توان به آثار هنرمندانی نامی و بزرگ چون لئوناردو داوینچی، میکل آنژ، ون دایک، رامبراند، سزان، ون گوگ، مونه و پیکاسو اشاره کرد که هر یک از بزرگ‌ترین‌های سبک خود به حساب می‌آیند. علاوه بر این آثار هنری، آثار تزیینی و تاریخی زیادی نیز در این موزه قرار گرفته اند که می‌توان از این میان به نشان‌ها، پوشاک و جواهرات سلطنتی اشاره کرد.در این موزه مجموعه‌های بزرگی از آثار هنری اروپای غربی، روسیه و خاورمیانه هم وجود دارد که نقش ویژه ایران میان این آثار براحتی و تنها با یک نظر به فهرست این گنجینه مشخص می‌شود. در واقع یکی از بخش‌های مهم و با ارزش این موزه، بخش فرهنگ‌ و تمدن‌ ایران است که شامل اشیا گرانبها و با ارزشی از تاریخ‌ و یافته‌های ویژه باستان‌شناسی در کشورمان است و توانسته بخشی از تمدن‌ و فرهنگ‌ و گذشته ایران را در معرض دید جهانیان قرار دهد، این قسمت از موزه یکی از محبوب‌ترین و پر بازدیدکننده‌ترین بخش‌های موزه آرمیتاژ به حساب می‌آید.

همچنین مجموعه بی‌نظیری از آثار نقاش بزرگ و صاحب سبک، رامبراند متعلق به موزه آرمیتاژ است و به عنوان عظیم‌ترین کلکسیون آثار این هنرمند شهیر در جهان شناخته می‌شود.

جالب است بدانید اهمیت این موزه برای کاترین کبیر به قدری زیاد بوده که بسختی مجوز بازدید از آن را برای دیگران صادر می‌کرده است. او در یکی از نامه‌های خود در مورد خصوصی بودن کلکسیونش و این‌که افراد محدودی اجازه دارند از آن بازدید کنند، چنین می‌نویسد: «تنها موش‌ها و من می‌توانیم تمام این زیبایی‌ها را تحسین کنیم.»

از دیگر نکات قابل توجه در مورد این موزه آن است که در زمان شوروی سابق، حکومت توجه چندانی به نگهداری از آثار هنری ویژه طبقه ثروتمند نشان نمی‌داد و به دستور استالین رهبر وقت این کشور، تعدادی از با ارزش‌ترین آثار هنری موزه آرمیتاژ در خارج از کشور به فروش رسید. بسیاری از آثار هنری هم به برخی موزه‌های مسکو و دیگر نقاط شوروی منتقل شد.

موزه آرمیتاژ در دوره جنگ جهانی دوم یکی از پناهگاه‌هایی بود که مقابل حمله‌های هوایی مورد استفاده قرار می‌گرفت. این موزه در حالی که در محاصره لنینگراد در جنگ جهانی دوم مورد استفاده سربازان و مردم قرار گرفته بود، بمباران شده و متحمل خسارت بسیاری گردید که جالب است بدانید این خسارت را از طریق غنیمتی جنگی جبران شد. این غنیمت جنگی، کلکسیون و مجموعه‌های خصوصی از نقاشی‌های هنرمندان امپرسیونیست جامعه آلمان بود. این مجموعه نقاشی‌ها سال 1995 به نمایش گذاشته شد و تبدیل به یکی از گرانبهاترین مجموعه‌های موزه گردید. جالب اینجاست که تا پیش از این در کشور آلمان و در سراسر جهان، این مجموعه گمشده‌ای بزرگ به حساب می‌آمد.

امروزه موزه آرمیتاژ بسیار گسترده و بر بنای اصلی آن نیز افزوده شده است و جالب آن که مسوولان موزه به گسترش آن در خارج از کشور نیز پرداخته‌اند که برای نمونه می‌توان به موزه آرمیتاژ گوگنهایم در لاس وگاس، اتاق‌های آرمیتاژ در عمارت سامرست در لندن و آرمیتاژ آمستردام در هلند اشاره کرد.

آثار هنر مدرن نیز در کلکسیون‌های موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ دیده می‌شود که از آن میان می‌توان به آثاری از هنرمندانی چون پیکاسو (40 اثر سبک کوبیسم)، آثار سال‌های اخیر گوگن، تابلو رقص اثر ماتیس و کافه شبانه اثر ون گوگ اشاره کرد.

احمد محمد حسینی