آسیب‌شناسی مداحی در تلویزیون

بخشی از این وظیفه از طریق آثار نمایشی مثل فیلم و سریال‌ها رخ می‌دهد یا به شکل مستقیم به واسطه میزگرد و برنامه‌های گفت‌وگو محور تحقق می‌یابد. برنامه‌های نمایشی تلویزیون صرفا با هدف سرگرمی و تفنن مخاطب تولید نمی‌شود و در دل این سرگرمی می‌توان هم آموزش مهارت‌های زندگی و الگوهای درست رفتار انسانی را نشانه‌شناسی کرد و هم با برجسته‌نمایی کنش‌های غلط ورفتارهای نادرست، بدی و سیاهی این رفتارها را به نمایش گذاشت که این مصداق همان مثل معروفی است که ادب از که آموختی از بی‌ادبان.

واقعیت این است که همیشه این انسان‌های مجرم و خلافکار نیستند که دست به رفتارهای ناپسند می‌زنند. گاهی به واسطه عدم درک درست از یک موضوع یا جهل و تعصب‌های کورکورانه شاهد برخی رفتارها یا سنت‌های غلط در جامعه از سوی کسانی هستیم که نیت و عملکرد خیر و درستی دارند. رفتارها و تفکرات و ارزش‌هایی که نه سود فردی در پی دارد نه منفعت جمعی. لذا این وظیفه اخلاقی و حرفه‌ای رسانه است تا با تذکر و تلنگر یا تبیین و آگاهی بخشی به اصلاح آن رفتار یا سنت دست بزند. این رفتارها و الگوهای غلط در ساحت کنش‌های مذهبی و دینی هم قابل نعیم و تصدیق است. چه بسا یک رفتار غلط به دلیل نسبت اعتقادی و ایدئولوژیک با دین در جامعه رواج یافته و قبح آن ریخته می‌شود. اتفاقا در این بزنگاه‌های حساس است که رسانه ملی باید وارد شده و با شجاعت و تمهیدات هوشمندانه از بسط و سرایت آن تفکر جلوگیری کند. یکی از ساحت‌های آسیب‌پذیر که رهبران دینی و سیاسی کشور طی یک دهه گذشته بر آن تاکید کرده‌اند به شیوه‌های عزاداری و مداحی اهل بیت بویژه در این ماه محرم برمی‌گردد که مصادیق آن را می‌توان در آیین قمه‌زنی یا مداحی و نوحه خوانی به سبک‌های غیرمتعارف جستجو کرد. در این سال‌ها بیشتر از طریق سخنرانی‌های مذهبی مثلا برنامه هفتگی حجت‌الاسلام قرائتی یا گزارش‌های خبری به این موضوع پرداخته شده و کمتر شاهد برنامه‌هایی تخصصی در این حوزه بودیم که به آسیب‌شناسی مداحی و عزاداری در کشور بپردازد. شبکه آموزش امسال با تهیه چنین برنامه‌هایی‌با نقد و بررسی و گپ و گفتی‌ با حضور مداحان مشهور و صاحب نام کشور مثل حاج منصور ارضی، سعید حدادیان، محمود کریمی و... همراه تلاش کرده است تا ضمن آسیب‌شناسی مداحی به معرفی الگوها و شیوه‌های درست و پسندیده این کار بپردازد که اتفاقا مورد توجه مردم نیز قرار گرفت. مجری برنامه ترکیبی «سلام بر حسین»، حدادیان است که می‌توان آن را به عنوان اولین برنامه رسانه ملی در حوزه آموزش تخصصی و اصولی مداحی و ستایشگری اهل بیت دانست. شبکه آموزش بنا به ماهیت و ماموریت‌های رسانه‌ای خود بهترین شبکه ممکن برای پرداختن به چنین موضوع حساسی است.

این یک ضرورت رسانه‌ای در کنار رسالت‌های اخلاقی برای شبکه آموزش است تا شیوه‌های درست مداحی را به علاقه‌مندان این حرفه آموزش داده و به مردم معرفی کند. امروزه بسیاری از شیوه‌های مدرن مداحی ظاهرا از جذابیت و هیجان بالایی بویژه برای نسل جوان برخوردار است که می‌تواند تعداد بیشتری از این گروه را جذب خود کند اما این شیوه‌ها بیشتر دارای فرمی جذاب بوده و به لحاظ معنایی و مفهومی حتی دچار انحراف هستند لذا نمی‌توانند به عزاداری با معرفت و شناخت کمک کنند. تشخیص سره از ناسره نیز در این حوزه کار متخصصان و اهالی این فن است که نگاهی دلسوزانه و آگاهانه به این حرفه دارند و می‌توانند در اصلاح برخی کجروی‌ها تاثیر زیادی داشته باشند. شبکه آموزش از این ظرفیت رسانه‌ای در این راستا بخوبی استفاده کرده است. حضور مداحان معروف که اتفاقا از محبوبیت هم بین طرفداران خود برخوردارند، بیشتر می‌تواند دراصلاح این امر تاثیر بگذارد. در کنار این آسیب‌شناسی معرفی شیوه‌های درست نیز تاثیرات تربیتی زیادی دارد و الگوهای منطقی ـ عقلانی در مداحی و عزاداری را معرفی می‌کند.

مثلا مداحی‌های امیرحسین مدرس را می‌توان مصداق بارزی از این الگوسازی دانست. این رویکرد رسانه ملی به‌واسطه مرجعیت رسانه‌ای خود می‌تواند بیشترین تاثیر را دراصلاح و بهبود رفتارها و آیین‌های مذهبی در جامعه ما داشته باشد.